PDA

View Full Version : Thiên Bút Phê Vân



lê hồng khánh
11/01/2009, 02:05 PM
THIÊN BÚT PHÊ VÂN

Lê Hồng Khánh

Núi Bút hay Thiên Bút nằm cách trung tâm tỉnh lỵ Quảng Ngãi 2 km về phía nam, thuộc địa phận làng Chánh Lộ, phủ Chương Nghĩa, nay là phường Nghĩa Chánh, thành phố Quảng Ngãi.
Thiên Bút có độ cao hơn 60 mét so với mặt nước biển, là một hòn núi nhỏ, hình chóp, cân đối, đỉnh núi vút cao thanh thoát, trông xa tựa như quản bút nho, ngòi bút hướng lên trời thẳm. Có những chiều cuối hạ đầu thu, sương lam lảng đãng che khuất sườn non, để lại chóp đỉnh ẩn hiện trong nắng cuối ngày, lẩn khuất bóng mây dát bạc, từ xa trông lại như ai đó đang phóng tay, vung bút thảo mấy dòng hoa lên bầu trời cao rộng. Các cụ ngày xưa bảo ấy là lúc đấng vô biên cầm lấy quản bút thiêng mà phê vào mang mang thiên địa. Mỹ từ “Thiên Bút phê vân” (Bút trời phê lên mây) đầy thi vị phải chăng đã sinh ra từ sự đồng cảm sâu sắc với thiên nhiên, tình yêu xứ sở nhuần thấm trong tâm hồn người Quảng Ngãi?
Chênh chếch sườn nam Thiên Bút là một quả đồi thấp, dáng tựa như nghiên mực nên được gọi hòn Nghiên. Trải rộng về đông, dưới chân núi Bút - hòn Nghiên là cánh đồng Ngọc Án. Có bút, có nghiên, lại thêm án ngọc. Trời đất khéo tạc cơ đồ còn trí tưởng tượng của con người lại biết bao kỳ diệu!
Đường Thiên lý bắc nam, chạy ngang mé tây Thiên Bút. Xưa kia nơi ấy có một quán nhỏ bên đường mà khách bộ hành xuôi ngược thường dừng lại nghỉ chân, uống bát nước chè xanh, bàn đôi câu chuyện vãn. Cái tên Quán Đàng sinh ra từ đó. Ca dao Quảng Ngãi có câu:
Ngó lên núi Bút, Quán Đàng
Núi bao nhiêu đá dạ thương chàng bấy nhiêu

7084

Núi Thiên Bút qua một bức ảnh chụp năm 1972
(ảnh tư liệu của ông Phạm Trung Việt, không rõ tác giả)

Sách Đại Nam nhất thống chí do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, chép về ngọn núi nầy như sau: “Núi Thiên Bút ở cách huyện Chương Nghĩa chừng 4 dặm về phía bắc. Hình núi bốn mặt thấp, mà ở giữa cao vọt lên, trông như cây bút dựng, nên gọi tên thế. Xưa Tân Minh hầu Nguyễn Cư Trinh làm tuần phủ Quảng Ngãi đề vịnh Quảng Ngãi thập cảnh, có một đề là Thiên Bút phê vân.”
Theo các bậc cao niên, đâu đó trên núi Thiên Bút vẫn lưu dấu vết một phế tháp của người Chăm. Còn ở hòn Nghiên, Ông Cử Nguyễn Hữu Chuyên (thầy Thượng Nguyễn) có xây ngôi chùa đặt tên là Quy Sơn tự. Ngôi chùa nhỏ, mang nét thâm u, tịch mịch của một chốn lánh trần. Cổng chùa có khắc câu đối của người học trò là Tạ Tương ( 1857 – 1942), đệ tam giáp đồng tiến sĩ khoa Nhâm Thìn - 1892, đề tặng. Về sau, dưới chân Thiên Bút, hướng phía tây, tăng ni Phật tử còn thiết dựng ngôi chùa của phái Cổ Sơn môn có tên là Thiên Bút tự.
Xét về địa cuộc, núi Thiên Bút nằm trên trục xuyên tâm qua các danh thắng Quảng Ngãi: từ Cổ Lũy cô thôn phía đông đến Thạch Bích tà dương phía tây, tận Thiên Ấn niêm hà phía bắc về La Hà thạch trận phía nam. Các đền miếu nổi tiếng ở Quảng Ngãi như đền Văn Thánh (Văn miếu Quảng Ngãi), chùa Thiên Ấn, đình Chánh Lộ, đình Ba La đều lấy Thiên Bút làm án...
Các nhà nho ngày trước xem núi Thiên Bút là địa cuộc tượng trưng cho văn chương, phong hoá của vùng đất Quảng Ngãi, tương ứng với núi Thiên Ấn tượng trưng cho uy vũ, vương quyền.
Thiên Bút được Tân Minh hầu Nguyễn Cư Trinh (1716 – 1767), danh sỹ thế kỷ XVIII và nhiều văn gia, thi sĩ xưng tụng là một trong những thắng cảnh tiêu biểu của Quảng Ngãi. Ngọn danh sơn nầy còn gắn liền với nhiều giai thoại kỳ thú và là đối tượng ngâm vịnh trong những cuộc xướng họa thơ ca của nhiều tao nhân, mặc khách khắp Bắc Trung Nam mà tài hoa và chí khí còn lưu truyền trong sử sách, như Nguyễn Cư Trinh, Nguyễn Thông, Nguyễn Bá Nghi, Huỳnh Thúc Kháng, Tạ Tương... Đọc bài thơ thất ngôn Vịnh Thiên Bút của cụ Diệp Trường Phát, quả nhiên thấy hiện ra tứ lạ:
Dựng ngược giữa trời bút một cây
Chữ là hàng nhạn, giấy là mây.
Sao vì chấm hẳn từng câu rõ
Trăng cứ khuyên lần mấy chữ hay.
Nước mực mưa chan nào có giậm
Cái ngòi gió thổi cũng không lay.
Nghìn thu cao ngất hình còn tạc
Tạo hóa vì ai khéo đắp xây.


7085
Thiên Bút tự. (Ảnh LHK)


Tương truyền, trên núi Thiên Bút có cây quế rừng rất quý, kẻ hiếu kỳ quanh vùng nhiều lần ra công tìm kiếm nhưng chưa hề ngộ. Vậy mà thỉnh thoảng người có cơ duyên vẫn nhặt được vài chiếc lá quế rụng để làm thuốc chữa bệnh, hay như thần dược. Lại nghe, có nhiều đêm trăng thanh, hương quế thoang thoảng lan ra khắp một vùng, như hư như thực. Chuyện kể rằng, lâu lắm rồi có người phu xe nghèo sống với bà mẹ trong một ngôi nhà đơn sơ dưới chân núi Bút. Người con hiếu thảo, dẫu khổ cực vì mưu sinh nhọc nhằn nhưng vẫn tận tuỵ chăm sóc mẹ già trong lúc ốm đau. Ngặt vì cảnh nhà túng bấn, đồng tiền ít ỏi kiếm được từ cái nghề tổn hao nhiều sức lực của anh không đủ mua thuốc trị bệnh cho bà mẹ. Đêm nọ, người phu xe ngồi rầu rĩ dưới ánh trăng, vừa thương mẹ già, vừa tủi phận mình đơn côi. Bỗng từ đâu đó, mùi hương quế dịu dịu lẫn vào ánh trăng bay vào căn nhà mái tranh vách đất của mẹ con anh. Như có ai đưa lối, người con hiếu thảo lặng lẽ men theo con đường nhỏ dẫn lên đỉnh núi và nhặt được một chiếc lá quế đã ngã vàng, toả mùi hương ngào ngạt. Anh đem chiếc lá quế về sắc thuốc cho mẹ, lòng thầm cầu khấn ơn trên phù hộ cho mẫu thân sớm qua bệnh trọng. Không biết vì lá quế có dược tính quý hay vì tấm lòng thành của người con hiếu đã cảm động đến cõi trên mà bà mẹ nghèo đã khỏi bệnh sau khi uống hết ba chén thuốc sắc từ chiếc lá quế vàng.
Núi Thiên Bút được người xưa xếp vào hàng danh sơn, gắn với nhiều giai thoại lung linh, kỳ thú lưu truyền nhân thế, quả là của hiếm trời đất ưu ái ban cho miền quê Quảng Ngãi. Vậy mà tiếc thay, nơi đây vẫn còn là chốn hoa cỏ nhạt mờ, dấu xưa hoang phế. Hình ảnh ngọn ngọn núi thiêng từng làm say lòng bao tâm hồn mộng mơ, đa cảm đã hút xa vào dĩ vãng. Hay là cao xanh đã bắt chước người đời vất quản bút lông mà cầm sang bút sắt, nên Thiên Bút hoá bơ vơ!
Dưới chân Thiên Bút, sau ngày bão lớn năm Kỷ Sửu
LHK

anmota
11/01/2009, 02:38 PM
Còn ở hòn Nghiên, Ông Cử Nguyễn Hữu Chuyên (thầy Thượng Nguyễn) có xây ngôi chùa đặt tên là Quy Sơn tự. Ngôi chùa nhỏ, mang nét thâm u, tịch mịch của một chốn lánh trần. Cổng chùa có khắc câu đối của người học trò là Tạ Tương ( 1857 – 1942), đệ tam giáp đồng tiến sĩ khoa Nhâm Thìn - 1892, đề tặng. Về sau, dưới chân Thiên Bút, hướng phía tây, tăng ni Phật tử còn thiết dựng ngôi chùa của phái Cổ Sơn môn có tên là Thiên Bút tự.Cho hỏi chút:
1/Mấy chữ :Ông cử Nguyễn Hữu Chuyên( thầy Thượng Nguyễn)có xây ngôi chùa , phải hiểu sao cho chính xác đây LHK?.
2/Ông Nguyễn Hữu Chuyên, có phải là Ông Thượng Cửa Bức không ?
3/ Có một ông Thượng Cửa Bức, tên là Nguyễn Hữu .... (?). Con cháu của ông Thượng Cửa Bức mà tôi có biết như anh Nguyên Hữu Khoá, anh Nguyễn . Hữu Yến .
4/ Có một ông Đông Các, cha vợ của ông Tạ Tương ( Thượng Tạ), họ Nguyễn Hữu...và là người hưu quan, lập ra Chùa Quy sơn ( Quy = rùa ? Quy = về ?)

Năm kia, tôi được ông Tạ Húc dẫn đi thăm (có chụp hình) Bia, mộ ông Tạ Tương, hình 'lăng mộ' ông Đông Các , và được ông Húc, em ông Tạ Ư cho biết : Ông Đông (các) là cha vợ của ông Tạ Tương . Bia mộ là chữ đề của ông con rể .

Vì máy ảnh dỏm, vì người chụp dở, và thiếu điều kiện /kỹ thuật làm rõ chữ trên các bia đó, nên khi về mở ra xem ...nãn lòng.

LKH, có trách nhiệm : đến nhà ông Tạ Ư hay ông Tạ Húc nhờ họ dẫn đến đó, ghi hình, và phiên âm dịch nghĩa ...để cho người đời sau - như tôi đây - đỡ ấm ức.
Trân trọng.
Anmota

anmota
11/01/2009, 02:54 PM
Tôi có biết địa danh 'Quán Đàng" nầy. Xa về mé Tây QLI, chừng một cây số, theo hướng đường Võ Thị Sáu đi về mé tây Nam , trước 1975 có cái Đồn (ĐPQ), mang tên Quán Đàng . Có người nhà thơ Lê Điền Sơn ...hay đi /về trên con đường đó, miệt nầy có ruộng mía bạt ngàn ...

Quán Cơm, Quán Láng, Quán Lác ...Quán Rường, Quán Tre, ...Quá Thơm .
Phải chăng hồi xưa lắm ở chỗ ' quán ' nầy có cái chợ nhỏ ... người Ba la, người Cù mông ...đem 'đường' ra chợ , ra quán đó bán cho dân tứ xứ (bán vô Đức Phổ, bán ra Bình sơn), chưa bán đi xa hơn nữa .
Đàng là sản phẩm, như Lác, như Cơm ...
Thèo lẻo !
AMT

phongruoi01
04/26/2012, 08:04 PM
(QNĐT)- Từ đỉnh Thiên Ấn, phóng tầm mắt vượt qua dòng sông Trà Khúc, xa về phía nam là núi Thiên Bút (núi Bút), tọa lạc tại địa phận phường Nghĩa Chánh, thành phố Quảng Ngãi.

Sách Quảng Ngãi nhất thống chí do ông Lê Ngãi (đỗ đệ tam giáp đồng tiến sỹ xuất thân năm Tân Sửu 1901) biên soạn, phần về các ngọn núi ở huyện Chương Nghĩa (nay là thành phố Quảng Ngãi và huyện Tư Nghĩa) có đoạn: “Núi Thiên Bút ở phía đông bắc, cách huyện trị chừng 4 dặm [...] Phía tây mạn núi ấy có Đàn Sơn Xuyên, là cái nền để tế cáo thần núi, thần sông. Mười cảnh đẹp của tỉnh Quảng Ngãi có một cảnh là Bút trời phê vào mây tức là trái núi nầy”.

http://baoquangngai.com.vn/dataimages/201203/original/images656288_TB1.jpg
Núi Thiên Bút


Chỉ cao hơn 60 mét so với mặt nước biển, nhưng Thiên Bút có hình dáng cân đối, đỉnh núi thoai thoải vươn lên trời cao, từ cánh đồng Ngọc Áng ở phía đông nhìn lên, tựa như ngòi bút của đấng vô biên. Có những hoàng hôn kỳ thú, sườn núi chầm chậm khuất dần trong sương chiều, mây lam vấn vương trên đỉnh núi, ánh hồi quang từ phía trời tây bịn rịn dấu ngày. Cảnh tượng đất trời phóng khoáng, sơn thủy liên tình gợi lên hình ảnh bút trời phê vào mây gió. Bởi vậy cổ nhân mới đặt cho mỹ tự Thiên Bút phê vân (Bút trời vẽ mây).

Từ đỉnh núi trông ra bốn hướng mới thấy vị trí đắc địa của Thiên Bút trong tổng thể cảnh quan vùng hạ du sông Trà Khúc và sông Vệ. Phía bắc là dòng nước Trà Giang quanh co uốn lượn, núi Sứa, núi Long Đầu, núi Thiên Ấn, núi Đầu Voi, núi Thiên Mã hình thành vòng cung núi đồi, nhấp nhô giữa bao la màu xanh ruộng đồng, làng mạc. Phía nam là sông Bàu Giang, sông Cây Bứa, sông Vệ hòa điệu cùng La Hà thạch trận, Cổ Lũy cô thôn. Ngút trời tây là Trường Sơn mây bạc, ngoảnh về đông là của Đại mênh mang.

Các bậc cao niên trong vùng kể rằng trên đỉnh núi trước đây còn lờ mờ dấu vết một phế tháp của người Chăm. Câu trả lời vẫn còn đợi từ các nhà khảo cổ, song đây là một gợi ý đáng được lưu tâm. Người Chăm thường chọn những ngọn đồi thoáng đãng, nổi lên giữa một vùng bình địa để xây linh tháp.

Các phế tích tháp Chăm trên đất Quảng Ngãi như Gò Phố, Khánh Vân (Sơn Tịnh), Hành Thịnh (Nghĩa Hành), An Tập (Tư Nghĩa)... đều được thiết dựng theo mô hình nầy. Núi Thiên Bút nổi lên giữa một vùng ruộng đồng thoáng đãng gợi bóng dáng đỉnh mênu huyền thoại, quả là nơi lý tưởng để xây ngọn tháp thờ thần Xiva, vị thần chủ trong tín ngưỡng của dân Chăm.

http://baoquangngai.com.vn/dataimages/201203/original/images656290_TB3.JPG
Thiên Bút tự.


Bên phía sườn nam Thiên Bút là một quả đồi thấp, tựa hình nghiên mực nên được gọi hòn Nghiên. Ngày trước quan Thượng thư trí sỹ Nguyễn Hữu Chuyên có xây lên đó một ngôi chùa, đặt tên Quy Sơn tự, ý rằng nơi đây là chốn để con người tìm về với bản thể chân nguyên, hòa đồng cùng thiên nhiên trời đất. Quy Sơn tự đã bị hư hại và mất hết dấu tích từ lâu. Ngôi chùa hiện nay, nằm dưới chân núi phía tây bắc là Thiên Bút tự, thuộc hệ phái Phật giáo Cổ Sơn môn.

Cũng về phía tây, đường Thiên lý chạy gần chân núi, nơi đây ngày xưa có một quán nhỏ bên đường, tên gọi quán Đàng. Cô gái quê nào đó đã mượn núi Bút, quán Đàng tỏ tấc lòng với người mình thương rồi để lại câu ca dao đong đầy duyên nợ:



Ngó lên núi Bút, quán Đàng
Núi bao nhiêu đá dạ thương chàng bấy nhiêu.



Các nhà nho ngày trước quan niệm Thiên Bút là biểu tượng trưng cho học phong, văn mạch của vùng đất Quảng Ngãi. Đền Văn Thánh (Văn miếu Quảng Ngãi), dẫu nằm tận bên bờ bắc sông Trà Khúc vẫn chọn núi Thiên Bút làm tiền án.

Thiên Bút còn là ngọn núi gắn với nhiều truyền thuyết, giai thoại. Câu chuyện cảm động Cây quế thần và người phu xe nghèo nhắc đến cây quế bí ẩn đâu đó trên đỉnh Thiên Bút. Người dân quanh vùng kể rằng nhiều đêm thanh vắng, hốt nhiên mùi hương quế thoang thoảng lan ra giữa thinh không, nhưng khi ai nấy ra công đi tìm thì chẳng thấy đâu hình cây, bóng lá. Có người phu xe nghèo khó sống dưới chân núi được thần linh ban cho chiếc lá quế vàng đem về làm thuốc, chữa căn bệnh hiểm nghèo của bà mẹ già.

Chuyện ma Tây lại liên quan đến một người Pháp. Số là, vào tháng chạp năm 1894, dân Quảng Ngãi nổi lên phá đồn thương chánh Cổ Lũy, giết chết viên quan thu thuế Regnard. Xác ông Tây thực dân xấu số sau đó được chôn dưới chân núi Bút. Ít lâu sau, người dân quanh vùng kháo nhau về một con “ma Tây” những đêm khoảnh vắng thường bất ngờ hiện ra hù dọa phàm nhân.

Có người học trò, quê ở một huyện phía bắc tỉnh thành, trên đường vào Bình Định dự kỳ thi Hương, dừng chân bên quán Đàng uống bát nước chè xanh, vô tình nghe đầu đuôi câu chuyện. Chờ khi khách vãn, anh ta nhờ cô chủ quán mua giúp nậm rượu với mấy nén hương rồi mang ra mộ Regnard làm một lễ tế đơn sơ.

Lời bài văn tế ứng khẩu của người học trò khuyên hồn ma ông Tây mau tìm đường về xứ sở, đừng dằng dai thêm ở xứ An nam, vốn chẳng ưa gì bọn mắt xanh mũi lỏ quen thói hà hiếp dân lành. Nhược bằng chẳng chịu nghe lời, có ngày bị sơn thần, thổ địa quở phạt, đày xuống địa ngục chín tầng thì ăn năn đến mấy cũng không còn kịp. Quả nhiên từ đó, con “ma Tây” chẳng còn hiện ra dọa người lần nào nữa.

Dân gian còn truyền tụng, cứ mỗi dịp “bút trời vẽ mây” là một lần hóa công giáng điềm thiên khải, nhân thế rồi sẽ có chuyện cát tường. Lời qua cửa miệng chẳng ai làm chứng để rõ thực hư, nhưng lại khiến trí tưởng tượng phong phú của tao nhân mặc khách tha hồ mà dệt những vần thơ quyến rũ lòng người.

http://baoquangngai.com.vn/dataimages/201203/original/images656289_TB2a.JPG
Cây mít nài cổ thụ trên đỉnh Thiên Bút.


Kể cũng lạ, nằm giữa phố phường mà đỉnh Thiên Bút lại hoang vu, heo hút, gai góc phủ đầy những lối mòn. Đàn Sơn Xuyên, Quy Sơn tự, tháp Chăm chẳng thấy đâu dấu vết. Cây mít nài cổ thụ đứng một mình trơ vơ với mây trời, gió núi chẳng biết đã có lần nào hội ngộ với bóng quế thần mầu nhiệm đầu non?


Lê Hồng Khánh

Thưa bác Lê Hồng Khánh,

Trong bài viết của bác mới đăng trên báo Quảng Ngãi (khoảng tháng 3/2012) mà cháu đã đọc, có hai chi tiết nhỏ cháu băn khoăn là:
1. Quan Thượng thư trí sĩ Nguyễn Hữu Chuyên (Mưu) có là phải là quan Thượng thư hay không? Hay từ Thượng thư trí sĩ có nghĩa gì khác ạ?
2. Qui Sơn Tự hiện nay theo cháu biết thì vẫn còn.

Kính bác
Nguyên Phong