PDA

View Full Version : Truyện ngắn Liễu Hạ Thị



nước mặn
12/03/2009, 12:09 AM
Tôi mạn phép mở cái đề tài này để đem những bài viết của chú LHT về một chổ. Mục đích là để giới thiệu tới một vài độc giả cùng thế hệ chú. Những "ông già" nầy chỉ muốn nhấn một cái là vô trúng chổ, không muốn lang thang tìm tòi lôi thôi :D :D

Tôi đọc thấy có nhiều bài chú viết từ lâu ở những trang web khác. Nếu các bạn gặp được xin mang về đây.

nm

Bác Tường Dung

Sau cái năm lụt lớn một cách bất thình lình, năm canh thin, dường như tôi không còn thiết đến việc về thăm nhà, thăm làng nữa.
Vả, mấy năm sau đó ở nhà quê, nhất là vùng quanh làng tôi, mất an ninh ... tợn lắm.

Trước đó một vài năm, trước cái năm lụt lớn, bà con các làng ven biển, và kế cận như làng tôi đã khổ sở lắm.
Hết “chạy giặc tản cư”, lại “bình định hồi cư” . Hai bên, bên nào cũng “giành dân, giữ đất”.
Bà chị dâu tôi dã cho các cháu lên tỉnh để học Trung học. Riêng bà nấn ná ở lại với con heo con gà và vườn và ruộng.
Có lần bà nhắn trẻ nhỏ về ăn giỗ ông ngoại và giữ chúng ở lại. Chúng ở nhà thêm một vài ngày.
Biết chuyện về quê ăn giỗ, tôi gọi một đứa đến và hỏi vì sao đã không cho tôi biết để xin phép.
--- Mấy người dưới đó ... Họ bảo mẹ cháu kêu tụi cháu về. Đừng cho đi học nưã.
--- Mấy ngày ở dưới đó ... tụi bây có đi chơi ở đâu nữa không ?
Nó ngần ngừ. Tôi hỏi tiếp:
--- Sao có đứa ... bảo có gặp tụi bây ở Nhà thờ Xóm Đạo ở Kỳ tân ?
--- Bên Kỳ tân, người ta đồn có một ông ở ngoài Bắc về. Người ta nhắn cho mẹ cháu. Bà cho tụi cháu qua đó coi ... cho biết thử ... có thiệt không.
--- Rồi sao nữa ...
--- . . . thấy toàn là du kích, nói tiếng Bình định (?) bủng rè bủng rẹt ... đâu có thấy ai người lớn ngoài Bắc về đâu.

Vào cái năm lụt, năm Thìn (1964), khoản đầu tháng 10, có mấy ngày nghỉ lễ. Lũ cháu tôi lại về nhà quê với mẹ. Trời mưa, nước lớn. Nghiã quân Dân vệ đóng cổng vi sớm. Nội bất xuất, ngoại bất nhập.
Chiều hôm sau, có không biết bao nhiêu người làng chạy đến nhà để thăm, để hỏi :
“Bà Trị và ba đưá con bị nước lụt ... ?
"Chết hết cả mấy mẹ con ... ?
“Không có lý nào ... như vậy. Tụi cháu nghe nói là tụi nó hồi sáng sớm ... Nghe nói tụi nó đã đón ghe mà đi học rồi. Bất quá ... chủ ghe họ ... tấp vào đâu đó ...
“Mấy đứa con cuả bà Trị ... thấy nước sông lớn ... chạy lên nhà Bác nó, mà bác nó đuổi về ... Có có vậy không ?”
“ Mấy mẹ con bà ấy cột tay nhau, ngồi trên nóc nhà ... Kêu cứu ... Người ở xóm phiá dưới nghe tiếng kêu khóc ... Thấy thì thấy đó ... mà đành ngó theo đứt ruột ...”
Những mẩu tin như vậy cứ tăng thêm, tăng thêm cái tính thiện, tính ác ... vô tình hay cố ý tôi không còn muốn nghe thêm.

Tôi quyết định thuê cái đò nhỏ, cùng đi với một thằng cháu ... về dưới làng. Tôi mang theo tiền bạc, và thức ăn khô, và thuốc rê, và vải nylon ... đi mưa .... Tôi mang theo cả một niềm tin vu vơ vào một phép lạ ...
Khi đến nơi, tôi biết chính xác rằng gia đình chị tôi đã lâm nạn, tôi gửi thằng cháu quá giang chiếc đò khác mà trở về Thị xã báo cho bà nội biết. Tôi ở lại.
Ngày hôm qua, cũng như hôm nay bà con chia chia nhau đi tìm. Khắp xóm dưới làng trên.
Có người thất vọng. Họ trở về ... tay không. Họ khuyên phải đợi ... phải đi xa hơn, đi dài ngày hơn. Có khi phải chờ ... nửa tháng, một tháng ...

Rồi thì tôi thấy Bác Tường Dung. Tay ông cầm ngang cây cây gậy (người nhà quê hay dùng để dò đường, mỗi khi lụt lội). Ông đang đi chẫm rãi vào nhà.
Tôi chợt nẩy ý hy vọng. Hoặc là mình sẽ được nghe ông giúp một ý kiến, một kinh nghiệm cũng nên.
Ông hỏi tôi
--- Cháu về bao giờ.
--- Dạ ... Cháu về hôm qua. Bây giờ, biết làm sao đây nữa, hả bác.
--- Rủi vậy, chiụ vậy. Chớ biết làm sao.
Tôi thấy mình chưng hửng.
Tôi có một thoáng nghĩ đến ông anh tôi còn ở ngoài ấy, ngoài Bắc.
Ông bác tôi đang mặc chiếc áo len cổ cao. Đầu trùm chiếc khăn long lớn, một tua quẩn cổ, một tua thả thòng. Ông máng theo chiếc áo tơi bằng lá. Chân ông mang đôi giày bố nhà binh. Có cả bít tất len. Ông đến, ông vào rồi ngồi tại chiếc phản gõ đen dặt trong gian nhà giữa. Bà con thì ngồi xúm xít dứới đất, ngồi ở ngạch cửa bàn khoa. vì chân đầy bùn, áo quần có khi còn bị ướt.
Tôi chạy xuống nhà dưới. Thấy mấy bà đang lo làm cơm. Tất cả lầm lì không nói. Tôi xách ấp nước sôi lên nhà trên pha trà.
Nhiều nguời không thích uống trà ... Tàu, tôi biết. Nhưng tôi vẫn cứ pha trà như một cử chỉ cung kinh, trọng vọng đối với tấm lòng cuả họ mấy hôm nay.
--- Thôi, đủ rồi. Ví tui ... ở đây từ hồi sang giờ. Xin kiếu.
--- Cám ơn mấy chú, mấy anh em ... Ngày mai, chắc nước (sông) nó rọt (rặt) bớt ...
Tôi bỏ lửng câu nói, nhưng mọi người cũng hiểu là tôi còn mong đợi vào sư ân cần cuả họ nhiều ngày nữa ...
Rồi bác cũng đứng lên, lấy cây gậy và xách chiếc áo tơi cùng tôi bước ra hàng hiên trước, nhìn người chòm xóm đi ra ngõ trước, ngõ sau nhà tôi.
--- Ở trong nhà thì ấm hỉm. Ra ngoài, coi bộ lạnh dữ a.
Ông nói rõ lớn. Có lẽ nhiều người đang ra về còn nghe sự ưu ái cuả ông đối với họ. Rồi ông quay lại bảo với tôi :
--- Nhà có cuả ... như nhà chú thím Sĩ Hai ... sướng thiệt. Thời nào ... xưa nay, hễ nhà có việc ... từ việc lớn chí việc nhỏ, bà con nông dân lại phải xúm nhau ... mà lo. Bất kể mưa gió lụt lội ... Bất kể chết.
Tôi nghe rõ từng lời, từng chữ.Và đã hiểu. Đã thấm nhuần. Tôi vờ như vì mệt mỏi, thẩn thờ ngái ngủ, có nghe như thể không nghe. Tôi nói bâng quơ :
--- Mẹ cháu, nhất là chị hai, chị sáu cháu mấy bữa nay ... còn mỗi thiếu điều chết ... Bác ở lại chơi, chờ một chặm nữa anh Tám, anh Ba cháu về xem ... may ra có tin gì may ... không.
--- (Qua) gặp mấy lão ấy rồi. Mấy lão ... đi qua bên biển, thì qua về bên Yên mô. Sẵn có đò đưa ... (Qua) phải về nhà bà ngoại nó, kẽo bà chờ ... (về ăn) cơm.
--- ... bác về. Trời mưa gió lụt lội ... Khổ quá ...

Chị ba tôi gọi tôi lên nhà trên, nói nhỏ :
--- Ba thằng Kính, biểu tui nói với chú ... Chú liệu liệu rồi về cho mẹ biết chừng. Dưới này đã có chú Tám và Ba nó ... Còn nước còn tát. Chú ăn ... miếng cơm ? Tui bảo trẻ nhỏ nó dọn cơm chú ăn. Còn sớm. Ăn rồi đi cũng kịp. Sợ họ đóng cổng vi sớm.
--- Khỏi ăn uống gì đi chị ba. Thôi để em đi ...
Tôi ra bến sông. Cái đò tôi thuê sẵn chờ đó. Tôi bảo họ chiụ khó ... xuôi theo dòng mà cho tui qua Thu xà. Tui về tỉnh bằng đường Thu xà coi bộ mau hơn. Họ mừng như được cuả.

Độ một vài tháng sau người làng An chuẩn lại chạy tản cư. Có người gặp tôi, bảo nhỏ nhỏ :
--- Lính ở quận về hành quân. Ông Tường làm Ban Tự quản, bị bắt vào quận rồi. Hai đứa con cuả ông một trai, và một gái, ... cũng ở trong Ban Tự quản ... bị thương. Nghe đâu ... chừng cũng chết luôn rồi.
--- Ối trời đất ! Tôi buộc mồm ...

Trong chiến tranh, những tin tức như vậy phải nghe hằng ngày. Khi đúng, khi sai. Riết rồi cũng nhờn.
Riêng phần tôi, tôi ngao ngán. Chuyện làng, chuyện nước, chuyện gia đình, dòng tộc.
Rồi lại nghe bà con xầm xì :
Ông ấy vượt ngục ... Lính nó bắn theo ... Không biết là còn sống hay đã chết.

Thuả tôi còn nhỏ, nhiều lần tôi hỏi Ông bác về chuyện: Ông học chữ hán tới "nghe sách", "từ hàn". Rồi ông tự học chũ quốc ngữ. Ông chạy bộ theo bạn hàng cá lên tỉnh (?), để giờ thi bằng “tuyển sanh” thế nào. Tôi hỏi chuyện ông luyện tập võ nghệ như thế nào.
Tôi phục ông lắm. Ông nói ít . Và nói nhỏ nhẹ.
Với một chiếc đoản côn, ông đã đánh gục cả hàng trăm người. Tụi nó đuổi đánh ông ở một làng chài ở Mang rang, Mang rí.
Người ta đồn như vậy. Ông cũng xác nhận như vậy.
--- Bữa nào bác rảnh, bác có thể chỉ cho cháu vài ngón đòn để phòng thân ?
--- Không nên đâu. Khi người ta muốn đụng một anh tay ngang như cháu, cùng lắm là họ đi vài người. Cháu chạy thoát được. Chứ còn như khi họ muốn ăn thua với qua đây, họ đâu có chịu chơi tay trơn, họ dâu có đi một mình (êng) ... Họ dẫn theo mười người, hai chục người, mình khó bề ...
Tôi vẫn nhớ cái lời thâm thuý đó. Trong đời mình nhiều lần vượt các cơn khốn, nhờ không có lấy một nửa cái ngón, cái nghề cuả ông Bác ...

Sau khi chiến tranh chấm dứt, ông anh tôi từ ngoài Hà nội về thăm tôi ở Sài gòn.
Ông bảo cho biết Tổ chức (Đảng) đã cho phép ông tục huyền, sau khi xác định rằng vợ con tại miền Nam không còn nữa. Bây giờ anh tôi có lại ba đứa con, hai trai và một gái ... như hồi xưa.
Tôi hỏi :
--- Những năm ở ngoài ấy, anh có hay gặp bác Tường Dung hay không.
--- Bác Tường Dung là ai vậy ?
--- Bác là ... là rễ ông Xã Bân ... Tôi cố ý nói như vậy.
--- Có chứ. Bấy giờ có phong trào tình nguyện đi “B“. Bác về trong này sớm lắm ...
--- Bác giỏi nghề đi thuyền trên biển. Thành phần nòng cốt ... Nên được ưu tiên, được về trước phải không ?
--- Thì vẫn vậy ...
Ông anh tôi đáp nhát gừng. Rồi tiếp :
--- Trước khi chia tay ở Hà nôi, hai bác cháu còn ngồi với nhau rất lâu, Trao đổi về tình hình, về tin tức gia đình ... ở miền Nam ...
--- Cuối năm 1963 ... em có về Yên mô, em gặp Bác ... Được biết Bác đã bị bắt khi đang lấy muối cửa sông Lòng Sông, Tuy hoà. Bác bị tù. Rồi được ân xá. Bác về ở An chuẩn. It lâu thì xảy ra cái vụ lụt ...
--- ... ngoài ấy có đầy đủ tin tức về các hoạt động đánh Mỹ cuả ông. Nhớ như là ông hy sinh ... năm 65.
Ông anh tôi thấy tôi có vẻ tư lự xa xăm, ông hỏi :
--- ... thế em có gặp bác ấy à ...
--- Dạ có ...
Tôi thẩn thờ. Ông hỏi :
--- ... có vấn đề gì chăng ... ?
--- ... về một người như bác Tường Dung, em phải nói sao bây giờ ... Bác chết rồi.
--- ... vì sao vậy ... ?
Tôi thuật lại cái cảnh bà con trong làng trong xóm đã tỏ lòng ái truất đối với bà chị dâu tôi, với mấy đứa nhỏ.
Ông anh tôi có vẻ xúc động và muốn tiếp tục nghe tôi kể chuyện.
Tôi thuật lại cái lần tôi gặp Bác Tường Dung, tại nhà mình dưới quê. Tôi cố ý kéo dài một câu chuyện ngắn:
--- ... bác ngồi ở cái phản bên phiá trái, ở gian nhà giữa. Chiếc khăn lông quấn cổ, trùm đầu. Bác đặt cái gậy ... lội lụt ở mé phản. Bác mang đôi giày bố nhà binh, có đôi tất len màu cứt ngựa, màu nhà binh. Tất dài, tất phủ tới đầu gối.
Bà con lối xóm thì kẻ đứng người ngồi dưới nền nhà xúm xít nhau. Ở nhà quê, nhằm những ngày mưa gió, lụt lội, ai cũng co ro cúm rúm ... Họ mới đi lội sông lội biển mà tìm chị bốn và lũ nhỏ. Còn ướt, còn lạnh mà anh bốn, Bác Tường thì cụ bị nào áo ấm nào khăn quàng.
--- Bác ấy ... lúc nào cũng tươm tất ...
--- Bữa ấy, Bác ấy còn Nói Tiếng Tây nữa cơ ...
Ông anh tôi thấy tôi hơi đổi sắc, biết là tôi sắp “ra đòn”, sắp “trỗ ngón” gì đây:
--- Chú cứ nói tôi nghe ... xem sao.
--- Trong này, anh Ba và tụi em hay dùng (cụm từ) " nói tiếng tây". Nghe nói đến một điều khó nghe. Như hồi trước, thì "nói điếc tai", "nghe điếc đít".
Nói tiếngTây ... Bác nói Tiếng tây !
Bác nói ... Cứ y như cái hồi Đấu tố.
Hồi “Phóng tay ..."
--- ? ...
--- Bác nói :
Con cháu nhà điạ chủ ... tới lúc chết cũng còn sướng hơn ai.
Còn được bà con chòm xóm "bất kể chết" đội mưa đạp gió mà đi tìm ...
--- ... cái ông ấy ... thì cứ là như thế. Thành cái tật ...
--- Cái tật ... chi mà lạ ... vậy !

Cái khoản không khí giữa chỗ hai anh em tôi ngồi bỗng như đặc cứng lại. Đạn B40 cũng không xuyên phá được.
Tôi nói tiếp:
--- Hồi còn nhỏ mẹ dạy : khi đang ngồi ở giữa chỗ thập mục sở thị, rủi mà mình muốn ngáp, thì ráng ngậm miệng hít hơi cho qua cái loà.
Rủi hơn nữa, khi mình mót “trung tiện”, có người bảo hãy kín đáo lấy tay mà ... vạch cái lổ đít ...
Bác Tường Dung nhè cái lúc ấy mà phun ... ra. Nghe như tiếng "phù ...phù " cuả loài rắn hổ gầm, hổ mang mà em chưa từng gặp ...
Nghĩ cũng lạ. Tôi nói như đay nghiến :
--- Chó, không ăn thịt ... chó.
Ông anh tôi ráng ngậm mà nghe. Rồi, như thói-quen-lên-lớp, ông bổ túc cho sự hiểu biết thiếu hiện thưc xã hội về loài chó ... cuả tôi:
--- Trước Cánh mạng, người ta tin như vậy. Sau này, trên đường công tác, anh thấy nó ... xực tất ...
--- ... chó mà cũng thoái hoá đến thế sao. Có lẽ vì vậy mà kêu bằng mạt-máu-chó đó chăng ?.
--- anh quên hỏi vì sao mà em hay gọi ông Tường là bác Tường Dung ?
--- ... để phân biệt với bác Tường Phương. Tuy một mà hai ... Ổng Tường Dung đã thoát ly giai cấp. Cái giai cấp cuả ông đường bá ... (huý Phương) khả ái, khả kính ngày xưa ... Còn Dung ? Hình như là tên "công tác", cái tên "Việt minh" mới có về sau.
--- em dùng ba chữ mạt-máu-chó như định ám chỉ cái gì phải không ?
--- hạ hồi phân giải, anh bốn ơi.

Mới đó mà đã là chuyện cuả hơn một phần tư thế kỷ, hơn một nửa thê kỷ. Trong họ nhà tôi đã có đến bảy nạn nhân, chết mất xác, mà tôi có biết.
Tôi sẽ ghi lại thế nào trong gia phả nhà mình, nếu phải có một gia phả như thế.
Tôi sẽ còn có dịp nào để kể cho con cháu nhà tôi nó biết được chuyện "Bác Tường Phương, Bác Tường Dung."

Đây là cái dịp duy nhất, còn lại
Anh bốn tôi còn ở bên đó, và tôi còn ở bên đây.

Liễu Hạ thị
(6/1975 ---- 6/2003)

nước mặn
12/03/2009, 12:27 AM
Chữ Hiếu Niệm...

Ông Cát Nhu

Ở Thị xã Quảng ngãi , vào khoảng các năm 1955 -- 1972 , nhiều người biết đến Ông này .
Tôi gọi ông là Ông . Thì là để tỏ lòng cung kính cuả tôi đối với Ông ấy .Cũng vì sợ gọi khác đi thì người ta cho rằng " nó tầm thường" . không thèm ngó tới .
*
* *
Một hôm khoảng sau năm 1966 hay 1970 ( ? ) , tôi " vảy " anh vào nhà . Tôi mời anh ngồi tai bộ bàn ghế dùng tiếp khách làm ăn mua bán hàng ngày .Tôi thường ngồi đây mà chấm bài cho học trò , trả nợ áo cơm . Tôi mời anh uống nước . Anh lắc đầu . Tôi mời anh hút thuốc . Anh lắc đầu .
Tôi giới thiệu mẹ tôi . Anh không lắc đầu .
--- Mẹ . . . này , đậy là anh Cát Nhu .
Vì là người nhà quê mới tản cư lên tỉnh nên mẹ tôi không biết gì nhiều về những chuyện ở Thị xã .Tôi nói tiếp :
--- Anh là người . . . ở dưới làng Ba la .
Mẹ tôi liền hỏi :
--- Vậy . . . cháu ở Ba la , mà ở . . . chòm/ xóm nào . . .
Anh không để ý mấy đến câu hỏi cuả mẹ tôi . Nhưng lại nhìn mẹ tôi một cách chăm chú .Tôi bèn lấp cái khoảng trống ấy . Tôi tìm cách nhã nhặn :
--- Bà già anh . . . hình như mất rồi , phải không ? Tôi hỏi .
--- . . . lâu rồi .
--- . . . bây giờ anh ở với ai ? Hay là anh lên đây . . .ở với tui . Nhà tui đây chỉ có hai mẹ con . Nhà rộng thình thình . . .
Tôi nói dối với anh . Thực ra thì bấy giờ nhà có đông người.
Anh không trả lời .Chỉ nhìn thoắt vào mặt mẹ tôi , rồi nhìn ra đường . . . Xe chạy đầy đường. Hình như anh không đếm xiả gì tới cái lời mời cuả tôi . Tôi hỏi tiếp
--- Hồi mẹ anh , bà chết , " bà mất " anh còn nhớ . . . là hồi nào không ?
--- Nhớ chứ sao không .
Anh trả lời cộc lốc . Tôi vẫn cố nhìn vào mắt anh , như van nài . Anh nói tiếp :
--- Bữa đó , bà già ( tui ) mệt trong mình . Biểu (tui ) đi hái lá xông . Bà già (tui) nấu nước , bà lau mình , gội đầu . Bữa đó , khuya . . . bà đi . . .
--- Rồi thì . . .( anh chôn cất ) bà già ở đâu . . .?
--- Mẹ tui nằm ở đó chứ ở đâu .
Và anh cho tôi biết thêm rằng mẹ anh nằm chỗ đó yên tịnh lắm . Không phải sát đừơng cái đi . Chỗ đó trâu bò cũng không giẫm lên . Chỗ đó sạch sẽ lắm .Chỗ đất này cuả nhà người nào đó ( tôi không nhớ nữa). Chủ đất không cho ai để mộ ở đấy .Tôi lắng nghe anh mô tả cái chỗ nằm cuả mẹ mình . Mẹ tôi ngồi têm trầu bên cạnh cũng lắng nghe .
Tôi nói với anh :
--- . . . bây giờ bà già anh vãng rồi .Bây giờ , có bà già tôi . anh về đây ở , anh em mình có chung bà mẹ . . .
Anh đứng phắt dậy . Có vẻ không vưà ý .Anh vụt đi ra khỏi cửa , ra sân . Tôi đi theo .
Tôi còn nghe anh nói gầm gừ trong mồm . Tôi cố nghe , và nghe ra rằng:
--- . . .mẹ tui . . . đẹp lắm . . . chứ đâu như . . . ( hình như anh dùng chữ đẹp một cách bất ngờ đối với tôi )
Tôi thấy mình chưng hửng . Bèn nói vớt vát :
--- . . . tui biết ! Tui biết ! Anh ở chơi nói chuyện thêm . . . Mẹ tui ưng nghe anh nói chuyện . . .
Nhưng anh bỏ đi , lầm lũi . . . đi ra đường . Mẹ tôi . . . chỉ biết ngó theo .

Tôi trở vào nhà kể chuyện về những gì mà tôi đã nghe , đã biết về anh cho mẹ tôi nghe . Như sau :
--- . . . mẹ anh ta tên là Bà Nhu . Nhà nghèo lắm, ở Ba la .Chắc vì sợ hiếm muộn , nên đã đặt tên " xấu láy " cho anh . Tên anh vốn là Cứt . Thằng Cứt con bà Nhu . Nhà bà Nhu nuôi con heo . Anh Cứt Nhu , hằng ngày đi từ ngã tư Ba la lên đây. Xin " nước cơm" xách về cho mẹ nuôi heo.
--- Làm sao con quen biết với lão ta vậy . . .
--- Con đâu có quen biết gì với anh đâu . Ở dây , ai cũng biết Cứt Nhu ," đi xin nước cơm " . . . " . . . Nuôi mẹ " .
--- rồi thì lão có vợ có con gì không . . .?
Tôi nói đùa với mẹ :
--- Bộ mẹ tưởng . . . ở tỉnh , muốn lấy vợ dễ lắm sao . Gái tỉnh, ai dại gì mà lấy thằng chồng có khùng khùng . . . có hiếu có đễ . như Anh Cát Nhu này đâu .

--- Cũng ít có người như vậy . . . đó con .
Mẹ tôi nói lửng lơ , hơi có vẻ xuýt xoa về cái ông anh này .
*
* *
Tôi tiếp tục ngồi chấm bài cho học trò . Ngẫm nghĩ về những điều mà người ta đã nói , tôi đã nghe :
--- . . . bây giờ , mẹ anh ta mất rồi , anh khỏi đi " xin nước cơm nuôi mẹ" , mà đem về cho ai ở dưới xóm đó .
--- Hằng ngày , (hằng tháng, hằng năm), Cứt Nhu vẫn thắp hương đều đặn nơi mồ mẹ mình . . .
--- Ở ngoài phố , nhiều nhà vẫn gọi anh vào cho lấy nước vo gạo , các vò nước cơm đầy đặt cá thịt thừa mứa .
--- Bà con cho anh tiền lẻ . Anh uống rượu .Coi bộ đã ghiền rượu nữa .
. . . bây giờ , anh còn làm trò " nhảy nhót " , nhảy " cà tửng , cà tửng " , và chià tay xin, cho người ta cười cợt , mua vui và làm phúc . . .Ở ngả tư , ở bến xe . . .
. . . bây giờ , người ta không gọi anh bằng cái tên xấu láy . Nó bẩn cái mồm mình . Nó không văn minh nữa . . .Người ta gọi trại ra là Cát Nhu .
--- Cứt Nhu dùng những chữ mộc mạc nhất để nói về mẹ mình .Thấy mệt trong mình. nấu lá xông , cho thơm tho tinh khiết mà lau mình , mà gội đầu , đi ngủ . rồi đi . . . nằm ngoài chỗ đó yên tịnh . Chỗ đó không có trâu bò , không có người giẫm lên . Mẹ anh đẹp . . .Đâu có không đẹp như mẹ tôi .
--- Anh có quyền nghĩ như thế. Tôi cũng phải đòi cho mình có cái quyền đó . . .Nghĩ cho cùng , mình được cho ăn học tới bậc làm ông thầy , mà mình ăn nói không bằng Cứt Nhu . Anh cự tuyệt mình là chí phải .
--- Tôi ngẫm nghĩ đến một câu cuả cụ Nguyễn đình Chiểu :
. . . Chữ hiếu niệm cho tròn một tiết
Thì suy ra trăm nết đều nên . . .
*
* *
Bỗng tôi nghe nói : Cứt Nhu . . . (bị) chết rồi . Hình như đạn lạc , tên bay thời trước 1973 .Người ta chôn anh ở gò mả trước đình Ba la .(?)
Tôi có dịp nói chuyện với một bạn (vai anh cả cuả tôi), bấy giờ đang làm Chủ tịch xã Tư Bình ( nay là Nghiã dõng ) :
--- Tôi có xi măng , có gạch , có đá . Và có thể có tiền trả công thợ để xây cho Cứt Nhu một cái mộ , có dựng bia đá . . .Chi khắc ba chữ : ÔNG CÁT NHU .Anh làm vua ở xã , anh giúp tôi được chăng ?
Anh bạn hiểu ý tứ cuả tôi , rất sẵn sàng :
--- Cái gì chớ cái đó , tôi giúp chú mày . . . một cái một . Dễ ợt . Không biết chừng mà hay đấy . . . .
Nhưng rồi Ông bạn tôi vào Trại Học tập , và tôi chạy ra khỏi quê , khỏi nước .
Chúng tôi không dựng dược cái Bia Đá cho Ông Cát Nhu , thì dựng cho Ông cái Bia Mệng vậy .

Tôi viết bài này , vào giờ lành , ngày lành , ngày Father Day ở Mỹ ( June, 15 , 2003 ) , mà là để nhớ Bà Mẹ cuả Ông Cát Nhu và Ông Cát Nhu .

Liễu Hạ Thị

nước mặn
12/03/2009, 12:35 AM
1. Bà Xoa

Madame . . . Francoise .

Năm 1955 bước qua 1956 , hai anh em con nhà cô nhà cậu cuả tôi , cùng về quê ăn tết . . Người về từ Sài gòn !. Rất hách .
Bấy giờ đường giao thông giữa các tỉnh miền Trung với Sài gòn chỉ mới được nối liền sau nhiều năm gián đoạn vì chiến tranh tiêu thổ ( 1945 - 1954) .
Biết chừng đâu bạn bè , người thân sẽ túm tụm lại mà hỏi cho biết chuyện từ xa về . Vốn là học trò nhà quê , lại nghèo , non một năm ăn học ở Sài gòn , chỉ ngốc nghếch thêm ra mà thôi . Hai đứa lo lắng ra mặt .
Sự thay đổi quá nhanh ở cái thị trấn (mới được Quốc gia tiếp thu), như tỉnh lỵ QN này ,quả tình khiến anh em tôi sửng sốt . Ở đâu , mình cũng thành lạc hậu .
--- Tụi bây lạc hậu . . .rõ .
Đó là lời khiển trách cuả một anh bạn lớn tuổi , đang làm việc cho phòng Thông tin Hoa kỳ , tại đây .
Anh nói cho tụi tôi biết nhiều chuyện . . . Mới nghe ,đã điếng hồn .
" Hai con nhỏ (con nhà lành ) . . . mà tụi bây hỏi thăm , thì đã là ( rách mêm). . . ở cái khách sạn . . . này này .
" Bà chủ khách sạn là bạn cuả ba me tụi nó . Ba tụi nó là công chức hồi thời Tây . Giờ đã mất rồi Mẹ tụi nó , khuê các kiểu này , lấy tiền đâu nuôi con . Tụi nó năm nay trỗ mả , trông mát mắt lắm, chứ không phải như hồi còn tản cư đâu "
Hoặc anh lại nói :
" Tụi bây muốn biết , tao dẫn xuống xóm chợ , coi chơi cho biết . Một bà . . . mẹ chiến sĩ mới hồi cư . Vậy mà bọn Đại uý, Trung uý , Thiếu uý , từng ở trong Nam ra ngoài Bắc, đánh trận Điện Biên phủ , nay trở về , một xưng o , hai xưng mệ đối với bà , ráo trọi."
Anh ăn nói ngang phè , bừa phứa :
--- Cụ Hồ , Cụ Ngô . . . Hai cụ ngồi trên vách , muốn biết sự đời. . . phải rử chân , bò xuống đất . Phải kiếm tao . . . Muốn đi chơi đâu , tao dẫn tao chỉ cho mà đi ."
Cái lối nói cuả anh , nghe sao mà nó ráo hoảnh .


Mười năm sau đó , tôi lại về đây làm anh thầy giáo.
Mấy đứa hỉ mũi chưa sạch , mới đó mà đã là Tú tài , Cử nhơn , Kỷ sư , Bác sĩ .
Những anh Thiếu uý , Trung uý ngày trước giờ thành ông Trung tá , Đại tá .Làm lớn cả .
Mấy ông thầy giáo quèn quèn , có khi đã thành Dân biểu . Thượng nghị sĩ .

Một tối nọ , tôi theo vợ ra phố . Mụ thả tôi ngồi ở nhà hầu chuyện bà má vợ để đi gội đầu ,chải tóc .
Một bà khách hàng , hay nguời quen thuộc , cũng đến nhà , rồi ngồi ăn trầu , nói chuyện với bà má vợ tôi .
Bà má quay sang chỗ tôi ngồi làm rễ , mà hỏi :
--- Thằng L , con có biết Mệ . . . đây là ai không ?
--- Dạ thưa má , xin lỗi . . . Con chưa được biết . . .
Bà khách ấy liền nói :
--- Anh ni là chồng cuả con M. cuả chị phải không . . . ? Anh là giáo sư , anh dạy mấy thằng con tôi mà . . . Tui là Mụ Xoa đây .
--- Con . . . chào Mệ .
Tôi tỏ ra biết cung ki' nh đối với một người lớn tuổi , và là người thuộc hoàng phái .
--- Mệ với Ôn . . . cái con khỉ mốc . Mụ Xoa thì là Mụ Xoa . . .
Tôi đã thấy dễ dàng hơn và thích thú khi được dịp tiếp chuyện với bà. . .
--- Mấy năm . . . hồi đó , vì sao mà Mệ vào chi cái đất . . QN này cho nó cực . . .
--- Hồi nớ tui lấy chồng Tây . Nó là Quan ba ( bây chừ là . .. Đại uý) Lấy chồng thì đi theo chồng . . .Cái anh ni khéo hỏi .
Rồi bà cười toe toét .
--- Nó về bên Tây . . . hồi mô , hồi tê rồi . . . Nó có vợ bên Tây mà . . .
--- Chắc mệ có tên . . . như lâu nay ai cũng gọi thế , đó là tên Tây , tên Đầm ?
--- Mô . . .? Con gái tôi tên là Francoise . Gọi theo tên con . . . Con mệ Xoa này mà đầm với điếc chi . . . Tội tôi quá anh ơi.
Bà má vợ tôi , xen vào :
--- Thằng L . mày mà gặp Mệ Xoa , mặc sức mà mày hỏi chuyện . . .
--- Nhiều anh thầy giáo (lập) nghiêm lắm . Họ đâu thèm nói chuyện với con mụ này . . Ba cuả thằng Bò thằng Nghé , hồi nớ cũng lập nghiêm . . .
Bà cười toe toét . Tôi chưa hiểu .
--- Nó là học trò anh đó . Nó đi học Sài gòn , Sài ghiếc gì rồi . Tui đâu có thèm biết . . . Nó học mà không ra chi , tôi chửi cha nó . Tui cực khổ như ri lâu nay là tại hai cái thằng nớ .
Rồi mệ xoay qua nói chuyện hàng chuyện hoá gì đó với bà má vợ tôi :
--- Bà P. L này , bữa truớc tôi có đem cho con mệ Khán một chuỗi ngọc , với mấy cái hột , đẹp nước lắm . Nó coi qua rồi chê ỉ chê ôi . Tui tức cái mình . Trước đó tui đưa cho con vợ thằng Hoá mấy món đồ dỏm. . . Bà biết không , con vợ thằng Hoá đem vào, con mệ Khán nhắm mắt trả tiền. Mụ Khán lại đem khoe với tôi . Tôi chửi vào mặt :
--- Chị dại cuả . . . lắm . Con vợ thằng Hoá mà đem c. . . cho chị , thì chị tin là vàng. Mấy món nớ là đồ dỏm . Tôi đưa cho hắn , nhờ hắn bán cho mấy con mẹ Dân biểu , Dân biếc . . trong Sài gòn . Ai ngờ hắn bán cho chị . . .
--- Thằng chồng chị bây chừ là Đại tá , bấy lâu nay " bỏ mạng chiến trường" là để cho chị ở nhà cho con vợ thằng Hoá , chừ là bà Dân biểu . Con vợ cuả Dân biểu Hoá , thằng nớ hắn núp vô chuà trốn lính . Chừ vợ nó phỉnh chị . . . Sao mà chị dại cuả quá sá , rứa . . .tề !.
Tôi nảy giờ vờ đi pha thêm nước trà , như không nghe đến chuyện buôn vàng bán ngọc . Bà Xoa cũng vờ như là giữa trời đốt đống rơm , chứ cũng chẳng phải để cho tôi , anh thầy giáo nghèo nghe đến chuyện ngọc đá , vàng thau . . .

--- Con nghe chưa đó L . Mệ Xoa . . . nói , có mầy nghe . . .thì là vưà .
--- Dạ . Thưa . . . , con có nghe . . . Mệ nói chuyện với má . . .


Rồi cứ thế , có khi mỗi tối , có khi cuối tuần , tôi lại tìm cách ra phố mà hầu chuyện Mệ Xoa .
--- Anh biết không . Hồi thằng Tôn thất Khanh lên làm tỉnh trưởng , nó cho Tài xế xuống nhà chở Mụ O nó là tui vào trong nớ . Nó tửởng đâu tôi lạ lùng chi vời cái . . . Tư thất cuả hắn .
--- Ông Đại tá này là người hoàng phái . Nghe người ta nói ông bình dân lắm .
Tôi thưa .
--- Bình dân với chả bình dân , Hắn làm quan với ai chứ hắn làm quan với tôi mà được à .
--- Mệ ở trong Quảng từ hồi mô chừ . Răng ông Đại tá sinh ra ngoài nớ , biết Mệ . . ở đây mà tìm.
Tôi nhại lối nói người hoàng phái bao giờ cũng chả hay .
--- Cái anh ni khéo hỏi . Hắn là con là cháu , hắn phải tìm tôi chứ . Hắn không biết thì có thằng cha hắn biết . . . Cha hắn chưa chừng hồi xưa cũng là lính cuả bố con Xoa . . . Tui mô có biết hắn là thằng nào . . . ra thằng nào .
Bà cười rõ lớn . Tôi cười theo như thướng một tiếng trống chầu .
--- Anh biết không . Hắn hỏi tôi làm nghề chi mà sống . Tui bảo tui đi bán Quân trang , quân dụng , hàng Quân Tiếp Liệu . Tui buôn bán áo quần củ cuả Nhà binh . Có gì tôi bán nấy .Hắn nghe rứa hắn sợ . . . chết mồ tổ cha hắn . . .
Tôi cười ầm lên :
---- Rồi răng nữa Mệ . . . .?
--- Hắn bảo hắn muốn giúp đỡ tôi . Hắn không muốn tôi buôn bán như rứa cực khổ . . .
--- Ông Đại tá mà muốn giúp bà Mụ O , thì đâu có khó . . .
--- Anh nói nghe mà hay nhỉ . Hắn bảo . . .
Tôi chờ mệ nói tiếp , đầy vẻ kiên trì :
--- Ít bữa nữa đây . . . hắn sẽ giải toả khu nhà dưới chợ , gần Sư đoàn . . . Hắn bảo sẽ cấp cho tôi mấy lô đất ở Bến Xe Ngưạ . . . Tôi cất phố buôn bán , đừng bán hàng lậu , hàng nhà binh . . .
--- Như vậy là cơ hội tốt . . . quá.
--- Thôi đi anh ơi . Đừng có nghe . Hắn phỉnh tôi đấy .
Tôi bảo cho hắn biết . . ." Anh đừng có phỉnh tôi .Anh đem cuả làng làm ơn ông xã . Anh có lòng tốt , anh giúp tôi tiền . Tôi sang cái lều trong chợ . Anh giúp tôi tiền tôi mua vô bán ra . Tôi trả dần dần cho vợ con anh mỗi tháng . Chừ anh lấy đất công mà cho tôi , tự dưng tôi có mấy lô đất khống lộng , chúng chửi cho trốc mồ cha mả ông nhà anh . . . Sao anh không giúp cho tôi khi mà anh chưa làm Đại tá tỉnh trưởng . . . Thằng chó nào nó vẽ cho anh như vậy là nó " bỏ thuốc (độc) " cho anh uống . Chớ có mà dại . . .Làm quan ,không dễ chi mô ."

Một hôm khác , như một thói quen , tôi lại chạy về nhà vợ để hầu chuyện mệ Xoa . Vừa thấy mặt tôi , Mệ bảo :
--- Cái anh thầy giáo này răng không ở nhà mà chấm bài chấm vở , không ở nhà mà . . . ngủ với vợ .
--- O ơi ! Mệ ơi ! Con ngủ cả ngày nay rồi .Nghe Mệ kể chuyện xưa tích củ , chả sướng sao !
Dần dần , bà đã thây tôi thân quen hơn . Tôi cũng thấy vậy . Nhiều khi không phải giữ gìn như là ông thầy giáo cuả các con bà .Tôi cũng xưng là con ,xưng là cháu, gọi bà bằng o cho nó tự nhiên hơn .
--- Anh biết thằng Bò thằng Nghé tôi rồi chứ .
--- Dạ , cháu có nghe N , vợ cháu nói .
--- Rứa đó . . . Chừ nó lớn , nó biểu gì tôi nghe nấy . Mạ thương con , mạ phải hy sinh . . .
Tôi giật mình . Không khéo bà lại nghĩ rằng chuyện gì giữa bà và mấy đứa thằng Bò ,thằng Nghé mà vợ tôi có biết lại thóc mách cho tôi hay chăng .
---Hình như mấy em đó có sinh hoạt trong Gia đình Phật tử , ngành Thiếu . . .
--- Tui mô có biết . Nó ưng đi tu , cũng kệ cha nó . . .
--- Hồi xưa , nghe má cháu nói thì Mệ có học Đồng Khánh . . .
--- Tui nói dóc đó mà . " À beau mentir qui vient de loin " , Nói dóc cho vui .
--- Thời có Ông Quan ba ở đây , chắc Mệ sống an nhàn . . .
--- Suốt ngày , đánh tứ sắc . . . chả có phải mần ăn cực khổ như vợ con các anh bây chừ . . .
--- Hồi đó thì mấy ông Tây bà Đầm cũng biết đánh tứ sắc sao ?
--- Mô . . .? Mấy mụ Phán trong Toà sứ , mấy mụ vợ cuả các ông làm ở Sở Lục lộ , Sở Mật thám . . .
--- Đánh tứ sắc , mất thì giờ , không sát phạt . . . mà sao mấy bà ham như thế ?
--- Nó ghiền hơn là ghiền đàn ông đó anh ơi . Mấy con mẹ Phán . . . thường thì đem tiền tới cúng cho con mẹ Phó sở mật thám . . . Đánh cũng lớn lắm . Có khi thua bạc trăm . . . Bạc hồi nớ .
--- Hồi nớ , , , tôi nhớ có một lần . . . tôi cho con mẹ Bùi Trọng Lệ một chiếc guốc lên đầu . . .
--- O mà cũng dữ thế à ?
---. . .mô ? Gặp bữa bài cuả mụ nó xấu ,hoặc mụ ưng tới lớn , mụ xuống rác , ăn gian . . . Mụ ăn quen , tôi bắt được . . . tôi dạy cho mụ . . . biết khôn mà chừa cái thói . . . ăn gian , ăn hiếp người ta .
--- Thế o không sợ Ông Mật thám sao ?
--- Nó không sợ tôi thì thôi chứ mắc mớ gì tôi sợ nó .
Tôi chợt nhớ ra rằng Mệ là người hoàng phái , và là vợ một ông Quan Ba người Pháp .

Hình như vào những năm có Đại chiến Thế giới , và khi Hiến binh Nhật vào Đông dương thì một số binh lính , Sĩ quan Pháp phải về nước hay đi trấn thủ ở một nước thuộc điạ nào khác .
Cô Francoise , con gái cuả ông Quan Ba tây , cũng về bên ấy . Lấy chồng , và ở luôn bên Tây chăng .
Bà Xoa , trong những năm sau 1945 đã bị kẹt lại QN . Rồi bà tái giá , và sinh ra hai thằng Bò thằng Nghé . Gia đình đi tản cư , sống ở một vùng quê , hay vùng có phố chợ nhỏ . sống qua ngày trong một nếp sống không quen thuộc . Ăn dần mòn hết vốn liếng , vòng vàng .
Sau hiệp định Genève , bà trở về tỉnh lỵ . Bà quen thuộc với đời sống thị thành . Bà bắt kịp cái nhịp sông xô bồ . Bà khai thác nó .
Nơi này,lại trở thành một trung tâm Hành chánh và Quân sự .Nơi này có ánh đèn điện sáng trưng . Có công ăn việc làm nhiều nhặn hơn . Kiếm đồng tiền có khi cũng không phải đổ mồ hôi , dầm mưa dãi nắng như hồi còn chiến tranh .Hơn ai hết , bà biết rõ những nhu cầu giải trí cuả mấy ông nhà binh , vừa ngớt chiến chinh . . . Tiền nhà binh , tình nhà thổ .

Vào những năm có hiệp nghi Ba lê , bà dã có một ước vọng nhỏ : dẫn hai đứa con trai về ngoài nớ cho nó biết họ biết hàng .
" Họ nội nhà nó cũng làm quan làm gia đã bao nhiêu đời . Tụi nó học xong , ra trường lại đi dạy học . Cái nghề nhà cuả ông nội, ông cố cuả nó .
Nhưng chả có thằng chó nào muốn về miền Trung . Ngoài mình mưa gió lụt lội . Nó biên thư bảo sẽ xin đi dạy bất cứ tỉnh nào trong Sài gòn .Thì cũng được chứ có răng mô . Chừng nớ , tui sẽ đi theo tụi nó . Lo cho nó miếng cơm miếng nước ."
Hàng Quân tiếp vụ , quần áo giày giép , mùng màn cuả nhà binh mỗi ngày một hiếm . Bà xoay qua hàng phế liệu cuả Mỹ .
" Không biết ở mô ra mà " tụi nó " hằng ngày vẫn có hàng cho con mụ Xoa này chạy mối bán, kiếm tiền cò . Cọc sắt , kẻm gai , đồ inoxidable . . . dụng cụ y tế nhà thương , đồ sành sứ . . . nhật bổn . Hết thùng nọ đến thùng kia .Ngoài Đà nẵng , ngoài Chu lai ? Cả đời bán mãi cũng không hết . . "
Bà cứ nói . Tôi cứ nghe . Rồi tôi thưa :
--- Thôi , con chào o , con về kẻo giới nghiêm . . .
--- Thì anh cứ về đi . Còn lâu mới tới giờ giới nghiêm cuả tôi .
Tôi hơi ngạc nhiên về câu nói đó . Nhưn g hôm sau , mệ giải thích :
--- Giới nghiêm . . . . thì là giới nghiêm với ai kià . . . Chứ với tôi , thì khỏi đi .
Mấy đứa nhỏ phòng vệ dân sự trong cái Thị xã này nửa đêm gà gáy, mà còn gặp tôi , nó mừng còn hơn bà nội nó chết đi sống lại .Tui cho tụi nó bánh mì , thuốc điếu , tụi nó xách dùm hàng hoá cho tôi .Mình có cơm . nó có cháo .

Ngay trong mấy tháng ba , tháng tư, năm 1975 , đám nhóc học sinh trung học , từng là " phòng vệ dân sự" , đã có nhiều em tham gia phong trào giải phóng , nhiều em lại di tản đi mọi phương trời .
Dần dần , tôi gặp lại tụi nó ở Sài gòn . Nhờ đó mà tôi hỏi thăm được tin tức về tình hình sinh hoạt ở ngoài quê . Tin tức về những nhân vật ngày trước , những nhân vật bây giờ .

--- Thầy biết Bà Xoa không ?
--- Có . Tôi có biết . Có nghe nói đến tên bà ấy thì đúng hơn . . .
--- Tụi em cho rằng bà đó là số dách . . .
--- Có gì lạ , nói . . . nghe chơi . . .
--- Thầy biết không , hồi xưa . . . Có lần ông Đại tá Khán . . . phải chắp tai mà lạy bà .
" Bữa đó ông lên lon . làm tiệc rửa lon . Bà Xoa đi ngang , thấy ông đang cười nói hớn hở với mấy ông lớn , nó gai con mắt , bà bước vào .
--- A . . . chào Mệ , Hôm nay có Mệ . . . đến . Con lên Đại tá , Mệ mừng cho con . . .
--- Đại tá là cái thứ chi rứa ? Bộ anh mà đánh giặc đánh giả , lên lon ? . . .Anh mang Lon mô cũng uổng cho cái lon . Đại Tá Lôn . . ? Anh phải là Đại tá Lôn mới xứng . . .
--- Con lạy Mệ . Mệ tha cho con bữa nay.Để khi khi mô , khi tê . . . Mệ muốn gọi con là ri , là rứa là răng . . . cũng được . . .
--- Rứa tôi về đã nghe . . .
Lính cuả Ông Khán phải dưa nà về bằng chiếx xe , nệm ghế phủ vải trắng tinh "
--- Đó là chuyện hồi xưa , nhắc làm gì .Mới đây , có chuyện chi nữa. . . không ?

--- Nhiều , nhiều lắm thầy ơi . Hôm đó . . . Cách mang tập trung đồng bào lại . Họ lên lớp đã đời .Cuối cùng là màn phát giác , tố cáo tội ác cuả Nguỵ .
Cả một hồi lâu , chả có ai đứng lên . Cán bộ đang lúng túng , nổi giận , thì bà xoa từ trong một xó tối , bỗng đứng lên , dõng dạc :
--- Thưa . . . Cách mạng .
Nhận ra giọng bà Xoa , ai nấy cũng đứng tim một vài dây .Vì chưa biết bà sắp mừng công báo công hay kể khổ ra làm sao . Nhưng lại mừng vì , ít ra là có người phát biểu y kiến , kẽo Cách Mạng tức giận .
--- . . . Ồ . . . có Bà Xoa . . . rồi . ( Một ai đó thốt lên như vậy , và lại có tiếng vỗ tay).
Tiếng vỗ tay ban đầu thưa thớt , nhưng sau đó vang ầm như không ngớt
--- Thưa Cách Mạng . . . tui là Mụ Xoa. Ai ở đây cũng biết con mụ Xoa này ( vỗ tay ). Tui sống . . . hết hồi Tây , hồi " Dật / Nhật " ,. . . ( vỗ tay ). Tụi nó áp bức dân tộc ta , trong đó có tui . Tụi nó bóc lột dân tộc ta , trong đó có tui ( bà sụt sùi . vỗ tay 2 lần ).
--- Thưa Các mạng , . . . nhưng con mụ Xoa này chưa hề biết sợ thằng Tây , thằng " Dật " , thằng mô cả . ( vỗ tay 3 lân ).
--- . . . thôi đủ rồi Mệ ơi ! ( có một ai đó thốt lên như vậy , ngờ vực , khinh bỉ )
Chủ toạ buổi mit ting hôm nay là người miền Bắc mới về . Ông đứng dậy trấn áp quần chúng :
--- . . . Hãy để cho cụ ấy . . .triển- khai - tố -cáo - tội- ác -đế- quốc- phản động . Đồng bào giữ gìn trật tự . . .
--- Thưa cách mạng , chín năm kháng chiến chống Tây ,các anh em Cách mạng ta hồi nớ gian khổ biết chừng mô , tui khỏi nhắc ra đây .
Tới cái hồi các anh em Cách mạng đi Tập kết , tập kiết , vợ con các anh em Cách mạng ở lại miền nam ruột thịt này, khổ sở biết dường nào .
Cách mạng có biết chăng . . .! Khổ lắm . cực lắm . đói , khát lắm . Tội nghiệp ơi là tội nghiệp ( bà sụt sùi )
Vậy mà tụi Mỹ , tụi Nguỵ dâu có để cho yên . Đêm chúng hãm , ngày chúng hiếp . Chúng nó biến miền nam thành ổ điếm . ( vỗ tay không ngớt )
--- Đả đảo ! Đả đảo ! ( không hiểu quần chúng đả đảo ai , bà Xoa hay Mỹ Nguỵ . . .)
--- Đồng bào giữ trật tự cho cụ . . . tiếp tục . . . ( vỗ tay không ngớt )

Mấy thằng nhóc học trò cũ của tôi tiếp tục kể . Đứa thì giả dọng bà Xoa , đứa thì giả dọng Cách mạng . Không sai một ly một tí .
--- Tụi bây . . . phiạ . Bà ấy mà dám . . . ?
--- Thiệt đấy thầy . Bà Xoa . . . số dách mà thầy . . .
--- Bữa nào có hôi họp mit ting , tụi em đi thông báo cho bà . . . Có bà , là có tụi em . . .
Tôi vờ tỏ ý ngờ vực . Có đứa nói :
--- Mấy chả ( cách mạng) cũng thích nghe . . . bà Xoa . . . chứ bộ .
Lũ học trò quỷ quái cuối cùng cuả đời dạy học cuả tôi tường thuật tiếp :
--- Thầy biết không , sau khi nói . . . " chúng biến miền Nam thành ổ điếm' " một cách ngọt xợt , bà Xoa bồi thêm .
--- . . . vợ con các anh , ngày nhớ đêm thương các anh , mà các anh em cách mạng đâu có thấu . . .
---Còn vợ con cuả tụi Mỹ Nguỵ thì là . . . chỉ biết ăn hại đái nát . Hết son tô phấn diểm , thì nằm ngửa chờ chồng . . . Ngày bạc tối bài , hết xuống ngựa thì lên xe . . . ( có tiếng cười rúc rích)
---. . . vợ con các anh , mẹ cuả các anh , chị của các anh ,ối chao ôi ! Phải vào tận rừng sâu núi thẳm mà thăm chồng . . . Phải lặn ngòi ngoi nước mà nuôi con . Chưa hết đâu ! Các mẹ , các chi em nằm vùng bám trụ còn phải chịu biết bao nhiêu hòn tên mủi đạn , . . . ! Các mẹ , các chị em . . . bí mật đặc công . . .phải ăn sương uống gió , phải bán miệng nuôi trôn . . .( có tiếng cười . và tiếng vỗ tay không ngớt )
--- Thầy biết không ? Mấy cha nón cối cứ vểnh tai lên mà nghe kể khổ .Đâu có hiểu con mẹ gì . .Các đồng chí . . . đứng lên , vỗ tay tới tấp . . .

--- Thầy biết không . . . ? Còn . . .một bữa nọ . . .
--- Sao ? . . .
--- giữa buổi họp Tổ Phụ nữ , bà Xoa . . . phát biểu . . . xanh dờn .
--- xanh dờn ? Là sao . . .?
--- . . . bây giờ giải phóng . . .về , tui thấy cách mạng như vầy, sao mà sướng quá . . . Tự nhiên mà nhà cao cửa rông . Tự nhiên mà vàng thoi , bạc bó .
" Đây , như cái bà Chủ tịch phường ta đây này . . . Đây, như cái bà . . . Phó chủ tịch mặt trận tỉnh nhà . . . đây này . . . Đây , như bà Chín Sõi đây này . . .Hồi Mỹ nguỵ ra sao , bây giờ ra sao . Có nhắm đuôi con mắt lại cũng thấy . Khác quá , khác quá .
Đứa nào nói gian , trời không dung , đất không tha nó . Tui không nói gian đâu . Tui mà nói gian thì Cách mạng chém tui , giết tui . Cách mạng mà chém giết chi cái thứ con mẹ Xoa này . . . Mà dẫu có chém tui , tui cũng phải nói . Sợ gì mà không nói . Có mồm mà không cho nói , thì trời sinh cái mồm ra để làm chi ?
--- Thầy biết sao không . Tư nhiên bữa đó điện tắt hết cả thành phố. Cuộc họp giải tán.Khỏi sợ ai thấy ai ,các bà họp dân phố trên đường về tha hồ mà kháo chuyện Bà Xoa . . . chết chém . . .
--- Thầy biết không , một bữa . . .

* * *
*
--- Thôi . Tao lạy tụi bây . Tụi bây coi chừng . Không chết bà Xoa khỏi lửa , mà chết tụi bay , có ngày . Tao lạy tụi bây . . .
Bây chịu khó làm cháu ngoan , có ngày tao còn nhờ . . . Chứ cách này . . có ngày họ không để yên tụi bây . Còn như bà Xoa , bả thành tinh từ lâu rồi .
Chừng nào tụi bây thành tinh ,như bà Xoa thì . . .tụi bây mới không phải sợ . Có ngày . . . mất mạng.
--- . . . trước sau gì thì ai mà chẳng chết . . . Khỏi sợ đi , thầy ơi !
--- Cha chả ! triết lý dữ a . . .!
" Tụi bây biết không . . . Phận cuả tụi tao bây giờ " quê hương ruồng bỏ , giống nòi khinh khi " , " móng đâu xuống đất , cánh đâu lên trời" . . .
Tôi nói chưa dứt lời , đã có một thằng ghé vào tai nói nhỏ:
--- Bữa nào em học xong khoá Sĩ Quan Công an Biên phòng này , em ghé lại nhà thầy .Em dẫn thầy về ngoài đó với em . . .Thầy muốn , em gởi thầy đi . . . Dễ ợt .
--- Có đứa nào . . . cùng đi không ?
--- Đi làm chi thầy . Tụi em phải ở lại chớ thầy . . .
--- Sao bây biểu tao đi . . . Bây lại ở lại . . . ?
--- Lớp mấy thầy, già cả rồi . Nói ra hoá vô phép , hết thời rồi . Tụi em ở lại , sau này gặp thời làm lớn , làm người lớn , " Huậy Cho Đã " . . . chớ thầy .
*
* *
Viết tới đây , tôi bỗng thương nhớ mông lung .

. . . Nhớ đến cái điện Trường Bà ( ở Trà Bồng ) .
Mệ Xoa chắc chắn đã thành Tinh .
Chắc bà đã nhập vào cái điện thờ này .
Cái Bà Chằng ( Madame Francoise ). . sẽ ra chiêu thức nào , đố ai dám biết trước .
. . . Nhớ đến cái miếu Ông Quan Chiếu ( ở Tư Nghiã ) .
Nơi đó có Một Tảng Đá và Một Cây Chiêm Chiêm .
Cây Chiêm Chiêm sợ Trời Sụp , muốn chống cho Trời khỏi sụp .
Cái Hòn Đá , biết Trời Rách , muốn vá cho Trời lành lại .
Tranh hơn tranh thua . Chạy đua lên trời.
Dù muốn cứu ông Trời, ông Trời vẫn phạt .
Đến lúc nào đây thì đất đá cùng cỏ cây , cùng đứng lên mà cứu trời giúp người .
. . . Thương cái thế hệ trẻ nhỏ sinh sau mình .Ở Sài gòn , ở Huế ,ở Hà nội , ở Nước ngoài ? Ở đâu ?. Và nhớ đến cái Bà Xoa . Madame Francoise .

California , ngày 16 tháng 6 , năm 2003 .

Liễu Hạ Thị

nước mặn
12/03/2009, 12:39 AM
Anh ...Cu Ve

Bấy giờ . . .
. . . nhiều những lúc ngồi trong lớp học nghe ông thầy giảng " truyện Kiều " , tôi vẫn miên man nghĩ đến hình ảnh cuả một anh cu ve .
Nó là một đứa trẻ . . .chân quê .
Nó nghịch ngợm , phá quấy . . . nhất nhà .
Bố mẹ còn sờ sờ ra đó . Các anh chị nó thường hay bị quở trách . Nhưng nó thì thoát được
Chỉ vì nó . . . nhanh lắm .
" Cuối tường dường có nẻo thông mới rào "
Cái nẻo thông này , chính nó đã chui qua , chui lại mà hái trộm trái cây nhà hàng xóm . Nó trỗ ra từ bao giờ đố ai mà biết . Nó mới rào lại đấy thôi .
Trỗ ra , rào lại như chơi . Duy nó biết .
. . . nó là một đứa học trò không mấy chăm .Nhưng ai cũng phải nhầm là chí ngoan , chí ngõan .
Thầy cô nhớ mặt nó , biết tên nó .Nó là con nhà ai , cháu nhà nào . . .So với bạn bè nó có thể là đứa bé nhất lớp . Bố mẹ nó muốn cho nó đi học sớm .Cho nó chóng thành người đừng hoàng đứng đắn . Để nó ở nhà , không ai chăn nó được . Phải gửi nó đến trường cho các ông thầy . . . họ uốn nắn nó .
Nó là thằng con út trong nhà . Mà nhà này , có lẽ duy nhất nó là con trai .
" . . . .vương quan là chữ nối dòng . . . nho gia "
Anh cu ve phải mang sách đến nhà cụ đồ mà học chữ thánh hiền chăng . Thằng cu ve phải đi học chữ tây , hay chữ ta . . .Anh cu phải mặc quần như thế nào , áo như thế nào . Phải đội loại mũ nón gì . Chân nó có mang guốc không ?
Không ai còn nhớ nữa .Tôi mong có ngày sẽ tìm ra người nào còn nhớ hỏi cho biết .

Trong các trò chơi với bạn , thì anh cu Ve thiện nghệ cái môn gì . . . Chắc chắn là y phải . . . có nhiều bạn đồng trang lứa, đồng sức vóc nhưng không thể nào thiện nghệ bằng y mới phải .
Nếu nó phải chơi , phải đua đọ với những anh cu to con , lớn xác hơn , già cái đầu hơn nó thì phải nhanh , nó phải " láu ta , láu táu " hơn ai mới được .
Trường làng không còn lớp cho cu Ve . Cu Ve đi học trường tỉnh .
Cu Ve đành bỏ lại đằng sau những thằng cu So , thằng Nam , thằng Việt . . .Ngày nay ít người còn ai nhớ đến những đứa bé lừng danh xứ Đông xứ Đoài , xứ nào xưa trên đất Bắc .

Nhưng phần nó thì nó nhớ . Chỉ riêng mình nó nhớ . Nó phải có trí nhớ tốt . . .
Sau khi đã trở thành anh học trò bậc Trung học ,anh cu Ve vẫn là tên học trò bé nhất trong lớp . Sợ bạn bắt nạt hơn sợ thầy nghiêm khắc .
Cu Ve chưa biết ham học , chưa biết " gạo bài " , " gạo điểm " . . . Chỉ mỗi một điều đáng khen , là anh cu ta chiụ khó đi chơi khắp phố khắp phường . Các bạn học dù lớn hơn , riêng về cài khoản này vẫn phải chịu tôn thằng bé làm " sư phụ" .
Cu Ve . . . được việc lắm .
Các ông thầy thích nhờ nó đi mượn sách , đi trả sách nơi nhà một thầy hay cô giáo khác . Hoặc nhờ nó đi mua cuốn sách mới. Nó thấy hết các mặt sách mới xuất bản . Thèm đọc sách mà đâu dễ có tiền mua . bèn mách ngay cho thầy , cho bạn .
Nó nhờ vào cái tài ma mách cuả mình để trở nên nhà thông thái về sau cũng nên .
Xét về sự nhanh nhẩu . cu Ve đáng được vào bậc nhất . . .

Hà nội Ba mươi sáu Phố Phường . Là ra làm sao nhỉ .Cứ hỏi cu Ve.nó bảo cho mà biết .
Anh cu Ve đi học ở Bưởi là cái chắc . Không biết . . . trường Bưởi , thì có gần với . . . xóm Khâm thiên không nhỉ.
" ( Cu Ve ) . . . . mới dẫn gần xa
" Đạm tiên nàng ấy xưa là ca nhi "
Anh cu ve , nối dòng nho gia . như là Vương quan .
Phải như thằng cu Ve " láu táu" Hà nội ,mới biết được những chuyện . . . đời mưa gió cuả Đạm tiên Bắc kinh .
Cu Ve chỉ cần nghe lỏm các đại ca kháo với nhau , đủ trở thành cậu học sinh trường Bưởi lịch lãm như ai . .

Đang ngồi nghe thầy giảng bài , tư dưng tôi nhớ đến sách Quốc văn giáo khoa thư .
. . . trong sách giáo khoa thư , có hình anh học trò lười , nằm khềnh ra . Chung quanh chỗ anh ta nằm thì lung tung sách vở . Đầu tóc bù xù .
Thằng cu Ve nhất định không phải như thế . Tóc cuả cu Ve thưa và chải mượt . Cái trán cao , cái đầu tròn , cái mũi như thế , cặp mắt như thế , không thể có chuyện bù xù tóc với tai .
. . . . trong sách giáo khoa có hình vẽ những anh học trò đội mũ , mặc áo đen dài , đi guốc gỗ , ôm cặp đi đến trường .
Anh chàng này này , nhất định phải đúng là ông bố vợ tương lai cuả tụi mình bây giờ .
Anh chàng kia . . . này cũng chả có thể là anh cu Ve thuả ấy . . .
Bởi vì cu Ve mà sao lại là những anh học trò lù đù chậm chạp trong trang sách Quốc văn giáo khoa thư như thế .
" Thôi hãy gượm đừng đi anh ạ .
" Này con khăng tôi đã sẵn rồi . . .
. . .
" Trống chưa nghe đánh đến " tràng" làm chi "
Anh cu Ve , phải là thằng bé ham chơi trong sách Quốc văn Giáo Khoa Thư, xuất bản tại Hà nội .
Anh cu Ve , phải từa tựa như mấy cu cậu " ri cư " . Nhiều cu cậu sành đời , khệnh khạng dị thường . Cứ y như một ông cụ non ." Các cụ nhà ta " theo bố mẹ vào Nam chỉ mới vài ba năm trước đây kể lại vanh vách toàn những chuyện bất giờ thì là . . .
" Gia đình nhà tớ . . đã đi sơ tán lên Thái nguyên , xong nhà tớ hồi cư về Hà nội , nhà tớ xuống Cảng mà xuôi Nam . . . Con Tầu mà tớ đón , tớ đi là . . . của tụi Ba lan . . .Chả ra cái giống gì cả . Thế mới khiếp chứ lị .
Khi lênh đênh trên vịnh Hạ long , tận mắt " tớ " nhìn thấy cá " chúng" bơi , " chúng" lội nhởn nhơ
Trông cứ như " triệu triệu " đàn bướm . Chúng bay lượn dưới nắng , trong vườn . . .đầy những hoa .

Mẹ tôi ,một thời giữa bàn dân thiên hạ trong nhà , vẫn hay nhắc lại cái câu truyện có một đoạn như sau :
--- Mẹ quên rồi đó . Con nhớ rằng . . . ngày hôm ấy , con ra ngồi ở ngõ trước nhà mình .
Con ngồi đợi ở đó . . . từ sáng sớm đến xế chiều . Con được xem một đám cưới từ xa , về gần . Đám cưới . . . có võng , có lọng , có người cưỡi ngưa . . .
. . . và đám cưới . . . đi vào ngõ nhà mình . Con chạy theo mà xem . . . cho thấy tận mặt cô dâu . . . trong cái võng đòn cong . . . Đó là ngày mà cậu đi cưới mẹ . . .
Hình đám cưới vẽ trong Quốc văn Giáo khoa thư . Có võng , có lọng , có người cưỡi ngựa , có lắm người đi hầu . Nó nhập tâm , mà tôi nào có hay .Tôi quả tình có thấy như vậy , có kể chuyện ấy cho mẹ tôi . . .một cách chân thật.

Ngồi trong lớp , vào giữa cái lúc mà " bốn phương phẳng lặng , hai kinh vững vàng " chung quanh toàn là những sinh viên đạo mạo , tôi vẫn bị ám ảnh bởi một thằng cu Ve . . .
" Bấy giờ . . .
. . . học sinh xếp hàng vào lớp . Cu Ve vẫn phải đứng ở cái hàng sát với bậc tam cấp . Những bạn ở hàng phía sau đều cao hơn hắn một cái đầu . . .
Các anh bạn thuộc lớp " học trò thi " cuả trường này đem băng đen để tang cụ Phan Tây Hồ mà phát cho mọi người , mọi lớp ,
Anh cu Ve đứng ở hàng đầu , chìa tay ra nhận ngay . Anh cu hí hửng vì được phát trước nhất . Anh cu gắn lên mũ cuả mình nhanh như cắt . Bạn bè trông theo anh mà bắt chước . . .
Các thầy Giám thị nhìn thấy rõ như thế . Họ chỉ trỏ về phià lớp cuả anh , họ trông thấy anh cu Ve làm gì , làm thế nào rõ mồn môt .
Vài ba phút sau , các thầy Gíám thị từ từ tiến về phía trước mặt anh .
--- Các cậu , hãy lấy mũ xuống trước khi vào lớp !
--- hãy tháo bỏ mẩu vải để tang mà vất xuống đất !
Nhất định là anh cu phải rét . Mắt nhớn nháo.
Nhất định anh phải nhớn nháo nhất lớp . Anh nhìn về phiá sau .
Chả thấy anh anh nào tuân lệnh cuả Giám thị .

Ông Giám thị người Phàp .Ông cầm cái roi , cái thước gỗ dài . . .Ông đi về phía cuối mỗi hàng . Và từng cái mũ cuả học sinh ( trường Bưởi ngày xưa ) bị hất rơi xuống đất .
Bộp ! . . . Bộp ! . . . Bộp ! Cứ thế và cứ như thế . . . Cái mũ có băng tang trên đầu anh cu Ve , cuối cùng cũng rơi rụng .

Có mấy anh học sinh lớp lớn đứng ra hô hào " đựợc tự do hay chịu chết " cùng Phan Chu Trinh . . . . Làm grève . Bãi khoá . . .
Có những nhà hùng biện mới xuất hiện . Rất ư hiên ngang . . .
Có anh lại còn nhẫn nhục mà nhặt mũ lên và bước ra khỏi cổng trường . . .
Anh cu ve nào chiụ kém ai .
Bấy giờ cu Ve trở thành môt chàng trai ưỡn ngực bước ra khỏi cổng trường . . .

Mấy ngày sau đó Cu Ve không dám bén mảng về nhà . Sợ bị mắng . Cu Ve trốn lên Nghĩa địa Ngã tư sở mà trốn . . . Bánh tây , nước uống đã có người lo . . . Ông đếch thấy sợ .
Đợi khi đêm xuống , cu Ve đi theo chân một anh học trên mình vài lớp , mò lên Nam Đồng . Phải phe ta sẽ còn phải làm gì nữa . . .
Những đứa khác thì chết nhát . Không dám nhú đầu ra khỏi nhà ."
" Học sinh Bưởi , sinh viên các Cao đẳng Hà nôi , bấy giờ con nhà quan cả . Quan lớn , quan bé . . . .
Ông thầy giảng truyện Kiều . Giờ đã đến cái câu
" nghĩ mình phương diện . . . "
" Quan trên ngó xuống , người ta trông vào "

Tôi liên tưởng đến hình ảnh cuả một ông bố vợ " sẽ có thể là " nào đó .Được gia nhập vào gia đình người Bắc thì là hay biết mấy .
Ông cụ nhà nàng ắt cũng có trong đám bạn cuả cu Ve ngày xưa .
Ngày này , nhất định đang là một " phương diện " và " Quốc Gia " .

Trong tiểu thuyết , cô gái Bắc tân thời nào cũng có mặt trái xoan , mũi dọc dừa .
Mặt chữ điền thì phải dành riêng cho " . . .họ Hoạn danh gia . . . " Bà Tuần , bà Án , cô Huyện . . . trong các tranh hí hoạ có khuôn mặt chữ điền .Có khăn nhung ,khăn nhiễu . Có cái đuôi gà . . .
Ý trung nhân cuả tôi nếu lại thuộc về một danh gia . . .Nàng sẽ là một Hoạn thư . Biết đâu chẳng là con cháu nhà cụ Tuần , cụ Tam . . .hồi xưa ngoài nớ .
" chầy chăng tốn một buổi quỳ . . . "
. . .
" Sân gạch quỳ đôi đĩ kiện cha "
Khiếp nhỉ !
Ông thầy đang giảng bài . Ông đang khen lấy khen để ả Hoạn thư . Mà chê ỉ chê ôi chàng Thúc .
Nếu Thúc sinh viên , mà học Cao Đẳng ở Hà nội thì biết đâu có lúc cũng bị sở Liêm phóng hành hạ :
" làm cho , cho mệt cho mê ,
làm cho đau đớn ê chề cho coi ."
Vì cái tội bất trung , bất nghiã đối với nhà nước Bảo hộ .
Hoặc họ lên Nam Đồng . Hoặc họ lại xuống " Thanh niên " .
Rồi bị lên Yên báy nằm ngữa chịu đứt đầu . Hoặc bị đày ra Côn đảo , hay đâu đó cho thành thân tàn ma dại .
Thanh niên là ở đâu nhỉ . Nam Đồng là ở đâu nhỉ .
Nếu mà ta cũng học Bưởi vào thời bấy giờ , thì sẽ đi lên , hay đi xuống .
Hoặc lại chỉ là một " anh " chết nhát . . .


Cái anh Thúc Kỳ Tâm chết nhát đang được thầy tôi đem ra mà chế nhạo . mà " phủ tay tồi tàng " vào suốt hai giờ học hôm nay.
Nào ta hãy bên vực anh ta xem . Tôi nghĩ bụng :
Dù chịu tiếng chết nhát , mà được cho ăn học lên bậc sinh viên ,làm nhà doanh nghiệp , lấy vợ con nhà Tể tướng , mà có tiền vất qua cửa sổ , để có người đẹp ,có được người tài hoa nhất nước , . . . chỉ để cái toà thiên nhiên được tắm nước nấu sôi , để nguội . nức mùi hoa lan .
Chàng chưa hề bắt nàng mất một cái kim . . . thoa như cụ Nguyễn Du bắt phải như thế .
Nàng phải chui qua hàng rào thay vì mình .
Chàng không mê hoặc nàng bằng nước hoa , mùi trầm , và rượu nữa , rồi bắt nàng làm thơ , tấu nhạc . . . Như là ai vậy kià .
Chàng đâu có ép nàng bán mình , chàng không bắt nàng trốn chạy giữa đêm , chàng không lại đem nàng mà bán vào thanh lâu nào khác . Chàng đâu nỡ tâm bắt nàng đánh đàn giữa đám tang chồng . Cụ Nguyễn Du bắt nàng trầm mình , cho các bà Vãi , bà Sư được việc cứu nhân độ thế .
Chàng chuộc nàng ra khỏi chỗ ô uế ,là oán hay ân .
Bị vợ ghen . Hạnh phúc nào bằng . Bị vợ hành hạ . Đau khổ nào bằng .
Ở trên đời này , ai đã có trái tim . mà trái tim mình không bị trói bị buộc , bị nhốt trong chốn lao lung . Trong cái . . . lồng ngực .
Xin hãy đưa tay lên cho thầy lấy biểu quyết . . .
Đau khổ là trương độ cuả hạnh phúc . Và ngược lại .
Thúc Kỳ Tâm đã làm cho niềm đau cuả Kim trong , cuả Thuý Kiều , và cuả " chủ trương ở nhà " . . . được vơi đi . Ít hay nhiều . Vô lượng vô biên . Bây giờ mang tiếng chết nhát . . .
Thúc sinh ơi , anh có sẵn cái hạnh bố thí vô uý . Anh cũng là bồ tát đó chăng . Anh là người đau cái đau cuả một kẻ bị " nịch trầm" chết đuối trên cạn , khi thấy người mình say đắm bị hành hạ thể xác lẫn tâm hồn .
" . . . thấy ai quen mặt . . . cũng đừng nhìn chi . . . "
*
+ +

Ông thầy tôi đang ngồi trên bàn giảng bài . Giữa thầy trò đã là . . . người quen mặt với nhau .
Sau khi lễ mãn khoá , tôi tìm thấy ông còn ngồi trong một phòng học trống trơn . Ông ngồi đợi xe Taxi đến rước theo giờ hẹn hàng ngày .
--- Thưa thầy , con mong muốn có dịp được . . . chào thầy , trước khi nhận một nhiệm sở nào đó . . .
Ông xúc động . Và tôi xúc động hơn bất cứ lúc nào trong suốt mấy năm ngồi học với thầy .
--- . . . nhiều lúc ngồi trong lớp , nhìn thầy , con cứ như nhìn thấy một " anh cu Ve " chân quê , nghịch ngợm . . .
Ông bỗng phá ra cười rất tươi . rất rộng . . . còn đưa tay lên sờ vào khoảng cuối một đuôi mày. Ở đó có vết sẹo nhỏ rất kín :
--- . . . ấy , ngày nhỏ tôi là thằng cu ve ấy đấy . . .
--- . . . biết đến lúc nào , thì con lại được thầy " cho biết " những chuyện mà ngày xưa , sau khi bãi khoá , bấy giờ thầy với thầy Nguyễn văn Mùi đã làm gì ở đâu , . . .Thầy cùng với Hồ văn Mịch với những ai , những ai nữa khác . . . đã làm gì , trước khi đi Côn Đảo .
Thầy ở Đảo bao lâu . Ở đó có những ai , những ai . . . Chuyện về Ông Nhượng Tống . . . ông Nghiêm Kế Tổ . . . nhất định là thầy phải biết hơn nhiều người .
--- Thế nào mà chả còn có người viết lại . Tôi thì tôi chả còn nhớ mấy . . . Và bấy giờ tôi cũng chả biết gì nhiều . . . Nói , cuả đáng tội . . . Hình như tôi đã kể cho anh nghe . . . tất cả rồi mà .
Tôi đưa thầy ra tận chỗ chiếc xe Taxi đến đón ông .
Tôi đưa tay lên cuối đuôi mày cuả mình , như thể cũng để ra cái dấu hiệu. . . thằng cu Ve . Ông nháy mắt cười , và vẫy tay chào . . .
Tôi cúi đầu . . . Chào thầy lần cuối .

Rồi tự bông đuà một mình :
" Nghề Này thì lấy Ông Này Tiên Sư "


( Viết để trả một món nợ miệng , tôi thiếu bà Phạm Thi Nhung . Paris )

Liễu Hạ thị .
( 7/ 2003 )

nước mặn
12/03/2009, 12:48 AM
Dũng Trần Cừ



Gián điệp Trần Cừ
và chú Xã Mai .

Tên nó là Dũng .Mẹ nó mất rồi hay tái giá , cũng chả ai biết nữa . Nó ở với bà cô . Bà này giàu có lắm .Bà nuôi nó , cho nó ăn học .

Nó học với tôi , lớp đệ thất tại một tư thục , niên khoá 1957 . Nó học chăm chỉ . Có lẽ không thông minh lắm đâu . Tôi không chắc lắm . Nhưng lúc nào cũng đứng đầu lớp .Dù được nghe tên mình là học sinh giỏi được tuyên dương , nó cũng chỉ nháy mắt nhiều hơn lên một chút , nhếch miệng cười . . . thật buồn . Nụ cười tắt ngay .Dáng nó hơi cao , so với các bạn đồng tuổi . Da nó lại đen sậm . Tôi chú ý đến màu da cuả nó hơi nhiều .
Bà cô nó thì nước da trắng , trắng lắm. Giàu có và sang trọng .Trò Dũng vẫn đi học với chiếc quần đùi , và cái áo cánh vải thô , nhuộm đen . Áo quần màu đen học sinh ở nhà quê cũng không còn phải dùng nhiều nữa .

Rồi tôi đi học cho xong Đại học . Nó học lên đệ tứ ở một trừờng công lập . Nó trúng tuyển vào trường công từ năm đệ ngũ .Nó bảo là nhờ nó đã được với tôi,mới biết ham học cho giỏi . . .được như thầy .
Gặp lại nó , thấy nó đã sáng suả hơn , dạn dĩ hơn tôi bèn tìm cách giới thiệu nó ăn ở tại nhà một ông bạn , làm " thầy kèm" . Ông này giàu có , nhưng lũ con hư quá , không chịu chăm học .

--- Cám ơn anh quá . Nhờ thằng Dũng . .. mà sắp con cuả tôi sau này chắc nên được .
Vài ba năm sau đó nưã , ông bạn giàu có cuả tôi bảo thế . Tôi hỏi :
--- Anh biết thằng Dũng , nó là con ai không ?
--- . . . anh bảo nó là học trò cũ cuả anh . Biết vậy thôi , chả đủ lắm sao . . .
--- Nó là con cuả . . .tên Gián Điệp Trần Cừ đấy .
Nghe thế, hai vợ chồng người bạn lấy làm lạ . Nhưng lại xuýt xoa hơn , thương mến nó hơn .

Có một lúc , về sau khá lâu, tôi hỏi vì sao mà anh chị giúp đỡ nó một cách khác thường như thế . Chị bảo :
--- Nó mồ côi mồ cút . . . ham học . . .
Anh bảo :
--- . . . kẻ thù cuả kẻ thù ta . . . thì là bạn ta . . .
Tôi hiểu cái cách nói cuả ông bạn môt thời nức tiếng là " Thằng Giặc Đại lộc " này

Cái thời mà tôi còn bé .Thời có vụ. . . Gián Điệp Trần Cừ .
Trần Cừ bị xử bắn .
Tại toà án , tại Pháp trường , Trần Cừ vẫn hiên ngang vẫn hùng biện.Ông từng hoạt động cách mạng, từng vào tù ra tội.Ông là Chủ nhiệm Việt minh , tỉnh . . .

Nghe kể về những người như thế , tôi thích họ hơn là gì hết .
Một hôm , đang ngồi ăn , nhìn ra cửa tôi thấy một gã thanh niên gầy gò , đội chiếc mủ " nghiã quân " đi xiêu vẹo vào nhà . Hắn dến đứng trước cửa trước . Và đứ' ng mãi ở đấy . Tôi bỏ đuã để ra mời anh ta vào nhà .
Y lấy mủ xuống . Cúi đầu chào . Anh nói lẩm bẩm những lời chào . Tôi không nghe rõ .
--- Ồ ! . . . Dũng ! Vào đây ! Vào đây !
Tôi diu nó vào . Bảo ngồi xuống ghế . Rồi tôi trở lại bàn ăn ở trong nhà :
--- . . .mẹ và mấy cháu ăn cơm tiếp tục . Con đang có khách . . . Lát nữa , con sẽ ăn tiếp . Con cũng no rồi . . .
Một đưá cháu tôi đưng dậy đi pha trà , để tôi mời khách .
--- Cháu làm hai ly nước . . . uống cho mát . Trời nóng . . .

Suốt buổi chiều hôm đó , hai thầy trò nói chuyện với nhau . Không được nhiều , nhưng tôi đã biết đại khái là nó thôi học một vài năm nay .Nó đang đi nghiã quân xã . Xã mất an ninh, nó chạy tản cư ra tỉnh .Người ta lãnh lương thay cho nó .Mỗi tháng nó chỉ phải về ký sổ lương .
Người chỉ huy , người phát lưng dặt cho nó biệt hiệu Dũng Trần Cừ .

Tôi mượn quần áo cuả một đứa cháu , và nhủ nó vào buồng tắm mà tắm cho mát .Rồi sẽ ăn cơm , ở chơi với thầy .
Tôi nhìn thấy nước mắt trong tròng mắt mó . Đôi mắt đục ngầu.Cái màu vàng cuả nước mật , pha sắc đỏ cuả máu . . . Nó đứng dậy vái chào và đi xà lui ra phía cửa như sợ sệt tôi . . . Nó đã uống xong ly nước đá lạnh , có chanh và đường .
--- Dũng . . . đừng có ngại . Bữa nào khác ghé chơi . . .
Tôi dúi vào tay nó tí tiền . Nó nhận và tiếp tục đi lui , đi lùi . . . xa ra .
Tôi quay vào nhà . Mẹ tôi hỏi :
--- cái trò nào đó vậy con ?
--- Nó là . . . cháu cuả ông Cữu Cựu . . . hồi còn nhỏ , nó là học trò cuả con .
--- Hình như . . . có bịnh gì hả con ?
--- Con . . .chắc là nó có bịnh . Hồi nó còn nhỏ , nó khác hẳn với nó bây giờ . . . Cha nó , chắc cũng như cậu . . . ở nhà . Hồi đó . . .
--- . .. vậy sao ?
--- Cha nó đi ở tù cho đã đời rồi về , rồi đi an trí . . . Hồi năm Việt minh khởi nghiã lên làm lớn . Bị xử án . . . Bị xử tử hình . . . Mẹ nhớ không ?
--- Mẹ nhớ .

Những lần sau ,Dũng lại đến .Thường lại nhằm lúc tôi không có nhà Mẹ tôi cho ăn , cho uống , biểu nó tắm rửa . . ." kẻo thầy về , thầy ngầy " . Nó nghe răm rắp .
--- Mẹ bắt chước ông ngoại . Mẹ nghe nó nói , nó sợ thầy .
Tôi nói đùa với bà :
--- Con hay nghe mẹ nói " phù thủy sái âm binh " . Con làm cho nó sợ , Để " hễ con biểu ,thì nó nghe"
--- làm vậy không nên . Mẹ nghe ông ngoại nói vậy . . .

Thằng Dũng tươi tỉnh hẳn ra . Nó hay ngồi ngó vào cái tủ sách cuả tôi . Nó biết nói chuyện . Mẹ tôi cho tôi biết như vậy .Nhưng sau đó , không thấy nó đâu nữa .Hỏi thăm , có người bảo hình như mấy ông trên núi xuống về xã nó , bắt nó đi . Thấy trong mình có " giấy tờ nghiã quân" , nên bắn bỏ . Nhưng quận chưa cho lãnh tiền tuất .Lương nghiã quân ( cuả nó) , người ta vẫn nhận đều đều .

Khoản sau năm 1978 . . .
Nhằm lúc vô công rồi nghề , tôi thường dạo chơi ở một con đường có bày bán đồ sành sứ , đồ xưa gần chợ Bến thành .
Từ bên này đường , nhìn qua bên kia , thấy cái nhà lầu nhiều tầng . Tầng dưới chất đầy những tủ gương , ghế đẩu gỗ tạp . Một ông già . . . đội nón cối đang đi thu các ghế gỗ đem vào nhà .Tôi nhớ mang máng như có người bảo một nhà cách mạng lão thành , nguời làng tôi về Nam , đang ở . . . gần đâu đây .

Sau một lúc quan sát hình vóc tóc da cuả ông già ấy , tôi vẫn không tin vào trí nhớ cuả mình sau những ba mươi năm lưu lạc .
Bỗng tôi như chợt nhớ ra điều gì đó , tôi gọi thử :
--- Chú Xã . . .
Ông ta vẫn không chú ý .
--- Chú xã . . . Mai . . .

Ông chợt đứng lại , như có chú ý . Tôi băng qua đường và chào hỏi , ra mắt , và xưng xuất một lý lịch trích ngang , một lý lich trích dọc .
Ông nhận ra tôi là con cháu nhà ai , là bạn học cuả các con ông hôi còn học lớp Năm lớp Tư , rồi lớp Ba , lớp Nhì .
--- Hồi chú bị Lính Tây về . . . dẫn đi , cháu có thấy . . . Hồi chú làm Chủ tịch xã , thì Ông Tám Hồ làm Chủ nhiệm . Cháu biết . Hồi có bà Lan Đen về tản cư . . . cháu ở trọ gần đó , ngày nào cháu cũng thấy chú đi xe đạp ghé ngang . . . uống nước .
--- Lâu quá , qua . . . quên .
--- Chú ở đây từ bao lâu nay rồi ? Cái nhà này . . . coi bộ tiện ( lợi ). . .
--- Anh em ở trên Thành uỷ . . . bố trí . Qua nghỉ hưu mấy chục năm nay rồi .
--- cháu hiện nay công tác ở Hội Trí , bên Mặt trận . . . Thành .
Tôi nói dối với mấy ông ngoài Bắc về , gần thành tinh .
Ông khen tôi có trí nhớ tốt . Không giống như ông bây giờ .

Qua câu chuyện , tôi biết rằng ông đang sống với lương hưu và một bà vợ trẻ . Ông cho thuê chỗ ngồi , cho thuê ghế gỗ tạp , cho thuê cái tầng trệt . .. cho anh chị em . . .có nhu cầu gủi hàng , gửi tủ . Người không bóc lột người nữa . Chỉ bóc lột cái . . . thăng dư giá trị . Tôi hầu chuyện chú Xã Mai một cách trơn tru thân mật như người nhà người làng .
Ông cho tôi biết " các em , giờ thì là Kỷ sư , là bác sĩ , là phó tiến sĩ " và đều công tác ở Sài gòn , có nhà cửa và có cả ô tô con .
Tôi hỏi :
--- Thưa chú , ai là người truyền bá việc chống Pháp ở làng mình sớm nhất .
--- Ông Học Tiên . . . Lúc bấy giờ chú Sĩ Hai , là lớp học trò thi . Ví qua , chỉ là lớp đàn em .
Ông Học Tiên , còn lớn tuổi hơn ông nội tôi .
--- Không biết chừng đâu . .. chú thuộc lớp với Ông Trần Cừ .
--- Anh Cừ có lớn hơn . Sao cháu biết anh Cừ .
--- Cháu làm sao biết được . Hồi đó cháu còn là con nít . . . mà chú .Chỉ nghe nói .
--- Hồi đó anh Trần Cừ , Trương quang Trọng , Trần nam Trung ( bây giờ) . . . có ở Kontum với chú ( khoản 1940 )
--- Cháu không hiểu vì sao về sau này ( 1947). . . có vụ Gián Điệp Trần Cừ .
--- . . . cũng không nên nhắc lại làm gì chuyện đáng buồn đó . Ra ngoài Bắc . . . . anh em ngồi lại kiểm điểm . . . thấy sai lầm .
--- Sai lầm . . . là sai lầm vì sao vậy chú .
--- lúc . . . ở Kontum , khi tụi Nhật qua , tụi Tây lép vế , chi bộ ( trong tù) thảo luận tình hình . Anh Cừ bảo Tổ chức (Đảng) nên Liên minh với Nhật mà đánh Pháp . Sai với chủ trương cuả Trung ương . Vì vậy anh em . . . sau này kết án anh Cừ là . . . . Tả khuynh , thân Nhật . . .

Tôi biết là nên dừng tại đây , đợi một lúc khác sẽ hỏi vì sao mà Ông Cừ đang là Chủ nhiệm ( như Bí thư ) , lại bị kết tội Gián diệp cho Nhật , lúc mà không còn bóng thằng quân thù Phát xít Nhật trên quê hương . . .

Tôi định kể chuyện về thằng Dũng, cho chú xã nghe .
--- Nó cư đi xà lui . Nó sợ có người ở sau lưng định giết nó .Nó cứ đi xà lui . Mỗi ngày một còm cõi . Rồi cuối cùng nó cũng bị bắt , bị giết . . . Nó là con cuả Trần Cừ .
Nhưng tôi thấy nên dừng ở đó . Trên đường về nhà , tôi ngẫm nghĩ đến một câu đọc thấy trong sách Tây:
Bất cứ một cuộc Cách mạng nào cũng có hai hạng người . Một hạng . . . làm Các Mạng . Một hạng khác lơi dụng cuộc cách mạng đó .
Dũng Trần Cừ , nó ở giữa .
Chú xã Mai , . . . biết làm cách mạng hơn cả Ông Trần Cừ .

Liễu Hạ Thị

nước mặn
12/03/2009, 12:49 AM
Vui Lòng Khách Ở ...

I

Bên ngoài nghe có tiếng đàn ông:
--- Bảo đảm mà chú… Chừng một tiếng,nửa tiếng … cháu trở lại đón chú.
Tôi vạch tấm màn cửa ở cửa sổ nhìn ra .Anh xe Honda ôm vừa nói vừa quay đầu xe …
Một ông già đang còn đứng lớ ngớ, nhìn quanh quanh .Trên tay hình như có xách một cái sac nhỏ.
Tôi đến phía cửa trước mở toang cái cánh còn khép hờ. Ông ấy nhìn vào, vẻ mặt như rạng rỡ hẳn lên:
--- … Ồ … thế này thì đúng rồi …
Tôi buộc mồm:
--- … bộ … đi tìm ai mà đúng ?
--- Tìm nhà chị chứ còn tìm ai …
--- Thôi đi cụ ! Giỡn hoài …
Ông ấy lại đứng sững đó mà nhìn tôi như người mất hồn … Tôi cũng vậy.Nước mắt tôi tự nhiên nó ứa ra … Tôi cố trấn tỉnh:
--- Nghe bữa trước , lâu rồi… anh có về. Lại tưởng anh lại đi rồi … Sao còn ở đây…
--- Ai nói với chị là tôi về lâu rồi …
--- Có nghe ai đó nói . Mà cũng quên là ai nói … Anh về hồi nào …?
--- …bộ không mời vô nhà sao ta?
--- Cái anh này … thiệt … Muốn vô nhà không? Muốn thì vô … ai cấm !
Cái ông già hôm nay bỗng đến thăm tôi là người bạn học cùng lớp với tôi những hai ba năm.Tôi mời ông vào nhà . và sai con nhỏ giúp việc lấy ấm đun nước pha trà mời khách.
--- Bác đây …hồi xưa học chung lớp với cô. Bác ở bên Mỹ về thăm …
Tôi nói với con nhỏ. Nó vừa đi xuống nhà bếp vừa ngoảnh lại, có ý tò mò.
--- …con nhỏ này là cháu.Cha mẹ nó thôi nhau … Tôi nuôi nó làm con …
Ông khách không nói không rằng. Ngồi nhìn tôi một cách đăm chiêu.Tôi hỏi:
--- Bộ … như anh thấy …lạ lắm hả ?
Ông nói thoái thoát:
--- Không ! Không đâu … Chị chỉ chỗ cho tôi ra ảng nước , tôi rửa cái mặt …
Vừa nói vừa đứng dậy. Tôi bước ra khỏi cửa trước , đi vòng ra phía đầu hồi , đi thẳng về phía cái giếng …
--- … cho ông Việt kiều rửa mặt bằng nước giếng cho biết …
--- Chị để đó … Tôi biết múc nước giếng mà …
Tôi bỏ mặt ông bạn ở đó, đi vào nhà lấy cái khăn lau mắt và xà phòng tắm …đem ra cho ông mượn.
--- thánh kiều bà chủ …
--- You are well come !

Câu chuyện tự giữa hai đứa chúng tôi bỗng trở nên dễ dàng hơn .
Tôi nhớ lại … cái tật hay mắc cở của anh chàng này. Và nhớ như hồi ấy , hồi còn đi học , tôi cũng nhút nhát , thẹn thùng … Tự dưng tôi cười cười … Cười một mình trong khi ông bạn tôi lúi húi múc thêm một gàu nước nữa.Hình như anh ta đang chú ý đến một điều gì khác hơn là chuyện múc nước giếng.
-- Chị Hoàng … Chị có nhớ hồi ở An ba ,… Đi học ban đêm không …
-- Nhớ chứ …
Rồi thì chúng tôi trở vô nhà.Trông ông bạn tôi như tỉnh táo hơn .
-- Hồi trước …nhớ như chị ở xóm bên kia đường . Phải đi vào một con đường nhỏ dưới một hàng tre bên tay mặt … Hồi đó …chị ở dưới xóm … chỗ Cống Kiểu đi xuống phía đông … Trước đó nữa thì là ở chỗ … nhớ như là gần nhà thờ Đạo … Còn hồi ở An ba … thì chị ở đâu trước khi ở gần nhà thằng Hạo , lớp mình ?
-- Cũng quên mất …Mà sao anh lại nhớ … Lâu vậy mà sao anh còn nhớ …
Anh xe thồ đã trở lại. Anh bấm còi toe toe …Ông bạn tôi đứng lên :
-- Chị Hoàng này … Tôi biết chỗ chị ở rồi. Tôi sẽ trở lại … Tụi mình sẽ nói chuyện sau. Có
nhiều chuyện mà tôi muốn nói cho chị nghe … Những chuyện …về chị .
Không hiểu vì sao mà anh ấy đã đến đã đi một cách đột ngột. Tôi đứng thờ người ra khi nghe anh bạn tôi nói như thế .Anh lại chìa hai bàn tay ra phía trước , Tự dưng tôi bỏ hai bàn của tôi lên hai bàn tay ấy . Anh nắm lấy và nhìn vào mắt tôi . Tôi cũng cố nhìn vào mằt của ông bạn của mình… Tôi là một góa phụ.Tôi quen nhận ra ánh mắt của những người đàn ông.Trong ánh mắt của người đàn ông này không vướng chút sàm sỡ nào .Tự dưng nước mắt tôi tươm ra …
-- … khi nào anh thấy tiện … mời anh đến dùng cơm. Mình nói chuyện nhiều …
Chúng tôi thả tay nhau ra . Tôi đưa anh ra ngõ … lòng thấy buồn ghê lắm.Anh cố nói
nho nhỏ:
-- … tôi sẽ trở lại và nói cho chị nghe những chuyện về tuổi học trò … Chừng đó … chị chớ có cười nghen !
-----------------

II

Lão xe thồ đợi tôi ngồi hằn hoi lên chiếc yên xe mới hỏi:
--… Chú có đợi cháu lâu không ?
-- Đâu có phải đợi. Cậu bảo nữa giờ , một giờ … thì cậu trở lại… Mà chưa đầy nửa giờ …
-- Hay vầy cháu khoan … Giờ thì chú đi đâu , cháu đưa chú đi … Ông ôm cho chặt cái bụng chút chút cho cháu chạy …
-- Cho chú về chỗ …hồi nảy.Mà sao phải ôm cho chặt …
Tôi cầm cổ tay trái bằng bàn tay phải của mình :
--… vậy được chưa ?
-- … ông già …”nghề” thiệt.
-- Lính mà em …!
-- Sao chú biết …
-- … biết cái gì …?
-- Chú biết ôm bụng xe thồ … Ôm cách đó… chạy cả đời cũng không rớt .Ôm kiểu mấy bà , họ làm bộ làm tịch … Chạy , sợ thấy mẹ …
-- …nghề của chàng mà bạn …
-- Vậy chú này nhất định là Việt Kiều …Cháu cho chú chạy … một vòng theo cái ngã này cho chú biết luôn …

Y chỉ cho tôi thấy con đường mới .
-- Chạy đường nầy , cho chú biết luôn … Xong quanh xuống Ngã năm cũng được
-- Biết cái gì … ?
-- … trường Lê Khiết , chú biết chưa …
-- Chưa ! Trường mới có hả … Cứ chạy hủy đi coi … Không phải Việt kiều cũng coi được chớ …
-- Ông mà không là Việt kiều … thì tui chết liền!
Vèo một cái, y chở tôi tới gần cái trường học trông còn mới lắm . Y chạy chậm chậm …
Chú cứ coi …cháu ghé đây lấy gói thuốc lá … Rồi chú cháu mình đi tiếp … Chú muốn đi đâu , cháu chở chú đi …
Tôi cũng xuống xe , theo vào cái quán bên đường.Chưa biết sẽ mua một cái gì đó mở hàng …
-- Chào chú … Mời chú ngồi chơi … Cô chủ quán nói một cách tự nhiên.
-- Tôi đi theo anh này … Ảnh đi đâu tôi theo đó . Ảnh cho ngồi … tôi mới dám .

Tôi ngồi xuống cái ghế đang để sẵn trước hiên .
Vào giờ này , có lẽ là lúc tan trường .Đám học trò từ các lớp học lục tục kéo nhau ra chỗ lấy xe đạp , dắt ra khỏi cổng . Chúng chạy nối đuôi nhau . Tôi ngồi nhìn theo mải mê .
Anh xe thồ đốt điếu thuốc … Anh bước ra sân, đứng im lặng nhìn tôi …Trông thấy tôi không có vẻ gì nôn nả, anh nói tôi mà là để cho cô chủ quán nghe cùng:
--… bà chủ quán này hồi xưa là bạn học với cháu.Thằng chồng cũng là bạn học luôn … đó chú. Nó cũng chạy xe thồ như cháu … Đồng môn … Nó giỏi gấp mười cháu mà chú … Chú có huỡn , ngồi chơi , giờ này nó cũng sắp về rồi …
Cô chủ quán nói vọng ra:
--Chú là ai …chú đâu có hỏi .. Ai mướn mà khai … Cái anh này …Chạy xe không lo chạy …
Cách nói chuyện giữa họ với nhau có vẻ rất học trò.Tôi hỏi:
-- Hồi xưa mấy người học ở đâu … Sao bây giờ không đi học nữa …
Cô chủ quán lại nhanh nhẩu:
-- Chú nói chơi hay chú nói giỡn vậy chú …
Tôi phá ra cười. Họ cũng cùng cười với tôi.Tôi như chợt nhớ đến thời sau 1975, một số học sinh đã phải thôi học bất đắc dĩ. Lòng chùng lại.
Rồi không ai hỏi tôi lại khai với chú xe thồ:
--Xưa … tôi cũng học Lê Khiết .Rồi nghỉ học giữa chừng . Hồi đó … chắc là mới …mười bốn mười lăm … Cái bà …hồi nảy là bà bạn học với tôi thời còn là lớp sáu ,lớp bảy.
-- Cháu thấy …Cháu đoán đoán cháu biết … Cái bà ở Ngã năm mà hồi ra kêu cháu chạy xe cho chú với bà trên Thu lộ này là hai người …họ thân nhau lắm.Chú thấy …bả chỉ nói sơ sơ … là cháu chở chú tới chỗ , trúng phốc …
Hình như cô chủ quán đang bận tay lo cơm chiều cho chồng con , mà cũng để riêng cái lỗ tai ở ngoài hè . Cô nói :
-- Thị xã này nó nhỏ ‘híu ‘ mà chú … Mấy ông xe thồ …? Chú muốn biết chuyện gì ngoài đường … thì là các ổng giỏi lắm … Vẫy mà …bạn… của các ổng thì chỉ có trời mới biết ở đâu …Phải hông ông bạn vàng …
-- Chú thấy chưa đó …
-- Thấy cái gì …
Tôi giả vờ như là một người không quan tâm mấy đến những chuyện của ai khác .
-- Chú có thấy … hồi nảy giờ mà đám học trò Lê Khiết nó vẫn chưa về hết .Chú có thấy … tít tịt đằng xa , có hai đứa …nó đứng , nó nói chuyện gì với nhau , lâu lắc lâu lơ …
-- Chắc là nó hỏi bài hỏi vở … với nhau đó mà . Hồi còn nhỏ ai hổng vậy .Thôi nghen …Bây giờ cho chú chạy về chỗ bà Ngã năm cho bả biết chừng kẻo bả lo .
-- hèn gì … hồi cháu mới rồ ga , chở chú đi ,bà Ngã năm có dặn:nhớ chở ổng đi tới nơi , về tới chốn .Còn bà Thu lộ … thì cháu quên coi thử bả có dặn gì cháu không …
Tôi không nhịn cười được . Rồi buộc mồm:
--Đoản-hậu-xe-thồ … Thôi cho chú đi được chưa?
-- … tụi cháu nghe họ rủa như vậy hồi còn là học sinh Trường nữ , trường Trần quốc Tuấn đó chú .Vợ cháu , vợ bạn cháu cũng hùa theo mà rủa tụi cháu ...? -- Cái gì mà nói động đến Trường Nữ đó hổng biết … Mấy ông nội Trần Quốc Tuấn chỉ hay nói bậy .
--- Thôi mình đi hả chú . Chào bà chủ !
------------
III

Anh ấy bước vào trong nhà. Đứng nhìn tôi.Tôi cũng vậy. Tôi nhớ nhớ như có gặp anh chàng này ở đâu …
Chị là chị Phương .Phải không … Mà sao bây giờ … chị không khác gì xưa mấy … nhìn…thì nhớ ra ngay.
Tôi thú thực là tôi không nhớ tên , nhớ họ của cái ông này.Không còn nhớ gì cả.
--- Anh cho tôi xin lỗi nhá.Tôi không nhớ … Là bao lâu rồi, tôi quên…
--- Thằng Xê …chị nhớ nó không …
Nghe anh ấy nhắc đế Xê,Đã từ lâu lắm rồi không còn ai nhắc đến nó nữa
--- Xê thì là nhớ chứ . Nó là em tôi mà … Vậy anh có quen với Xê …Em nó mất lâu rồi …
--- Nó mất năm 19xx… chứ gì, Tôi biết nó hồi 19xx….Hồi năm 19xx thì Chợ Chùa …bị trúng Đại bác Tây nó bắn ngoài biển vào …Xê nó lớn hơn tôi vài ba tuổi, nhưng vì cùng học một lớp với nhau nên gọi mày tao …Mãi thành quen .
Đến lúc này thì tôi mới nhớ là phải kéo cái ghế ở bàn tiếp khách, rồi mời anh ta ngồi.
--- …anh bảo có học chung với Xê … thì anh là …
--- thì là …bạn cùng lớp Nhị niên với chị ở An ba …. Chị ngồi cạnh chị Cảnh . Và ngồi bàn phía sau của chị Lý , chị Hoàng … Tôi thì ngồi đầu bàn , và bàn đầu của cái dãy phía bên có cửa …chạy tàu bay …
--- Mà tại sao tôi không nhớ gì hết …vậy kìa.Anh có phải là …Mấy cái thằng gì …làm toán chạy , thì nó chạy lên nạp kết quả ,trước hơn đứa nào hết … Tôi chỉ nhớ ra vây …Anh còn nhớ … Cảnh sao … Tôi là Phương … Đúng rồi . Vậy thì anh là … anh nào nhỉ …
Y cười phá lên .
--- Thôi đi bà . Bà cứ kêu tôi bằng anh … Sao không hỏi : mày là thằng nhóc nào có hay hơn không …
--- Tội quá đi … Tôi bây giờ hay quên … Vậy anh là thằng nhóc nào , nhắc thử tôi có nhớ không …
Hắn ta nhì nhìn vào mặt tôi mà hát nho nhỏ :
--- một ông sao sáng … hai ông sáng sao …
Hắn bỗng dừng lại , ngồi nhìn tôi mà cười cười. Tôi bảo anh ta:
--- hát tiếp nữa đi coi …
--- ba cô răng sún … bốn cô sún răng …Chỉ biết bấy nhiêu… được chưa bà chị ?
--- Hồi nớ … Cảnh với tôi đều bị sún răng. Rứa mà răng… anh là thằng nhóc …anh cũng biết tụi nó chòng … Cảnh nó mất rồi , anh biết không …
Tự nhiên tôi thấy anh chàng nháy mắt lia lịa , có vẻ xúc động ;
--- Biết chứ chị.Hồi đó tôi thôi học đã vài năm. Mà mới đây còn thấy bài chị viết trong “Kỷ yếu …Lê Khiết”
--- Rứa sao . Anh có đọc Kỷ yếu … Mà sao anh có mà đọc . Tôi có một bản … Lâu rồi …
--- Hồi đó … ngồi trong lớp tôi hay ngoái lại nhìn lén mấy bà …
--- Mấy bà nào … ?
--- Thì mấy bà chứ mấy bà nào … Nhất là bà Hoàng …, bà Phương thì có mái tóc dài này . Bà Cảnh thì có cái thân hình … này . Bà Phương Bình thuận thì ròm … Bà Hoàng có đôi môi … dễ ghét …
--- … răng anh nhắc đến con Hoàng hoài vậy.Nó ở trên Thu lộ. Muốn gặp không …?Con Phương ròm , nó còn sống đó . Nó ở trong Thành phố … Nó đâu có đẹp … Lâu nay , quên hỏi … anh đang ở đâu.
--- Ở đây chứ ở đâu …
--- Xạo ! … Anh ở đâu về vậy …
--- Tôi ở đây thiệt mà . Tại sao mấy chục năm qua chị cũng ở đây mà chả nghe ai nói cho biết … Tại sao … Nhở đọc Kỷ yếu …mới biết mà hỏi thăm . Hỏi ra chỗ chị ở bây giờ … Mới tới thăm chị đây này …
--- Anh này xạo … dữ à nghen . Sau Kháng chiến một … tôi lấy chồng về ở cái Thị xã này … Ở mãi đến bây giờ.Còn anh …?
--- Bà có làm Việt cộng … không mà tôi chả nghe ai nói tới tên bà cả . Là vì sao …
--- … có chứ sao không .Anh là ai mà lại hỏi …kỳ cục …
--- Bà làm Việt cộng , thì bà phải … là thứ dỏm . Nếu không dỏm , tôi phải biết . Bà cũng phải biết tôi … Sao lạ …
--- Anh nói sao …tôi không hiểu.
Thưc tình , nói chuyện khá lâu với anh ấy mà tôi cũng chưa hiểu , chưa nhớ ra …
--- Anh đang ở đâu … Đang làm gì ở đâu.
Tôi lại như một người lú lẩn . Tôi hỏi thế bao nhiêu lần …Cũng chả nhớ là anh ta trả lời thực , trả lời đùa .
--- … thưa đồng chí , tôi đang công tác ở tận bên Mỹ … Tin chưa …
--- Anh ở Mỹ về hả ...Anh đi Mỹ lâu chưa … À …nhớ ra rồi , con Hoàng có lần nhắc đến tên mấy người bạn học hồi ở Lê Khiết … đi Mỹ . Anh có gặp thầy Thành bên đó không … Có cái anh gì … dạy học ở Trần quốc Tuấn nữa đó . Tôi hay quên …

Ông bạn học nhóc con nhắc cho tôi nhớ cái tên của hắn ta .Rồi đột ngột nói:
--- … chỉ vì các chị , các bà có nhiều chuyện phải nhớ , nên có những chuyện …hơi bị quên. Chị cho tôi ăn cơm tối nay với gia đình chị được không ?Chị chỉ đường cho tôi đi thăm chị Hoàng được không …
--- Rứa …để tôi gọi xe thồ quen , bảo nó chở anh Nhóc đi thăm con Hoàng . Rồi trở về đây …ăn cơm việt cộng với nhau cho vui …
Nhóc ? Nó sẽ lên gặp con Hoàng ...và rồi thì nó sẽ về nhà mình ăn cơm tối. Chuyện cũng giản dị ...nhưng tôi vẫn chưa hiểu ra làm sao .

__________________

IV

Vừa thả tôi xuống sân nhà bà Ngã năm, bà Phương, anh xe thồ vốn nhanh mồm bảo:
--- Thưa cô . Cháu đã chở chú này đi đến nơi , về đến chốn . Trả cho cô …
Tôi móc hết mớ tiền –dành đi xe thồ -- trong túi và đưa hết cho y:
--- Dư thực , thiếu thường … Chỉ có bấy nhiêu …Ô Kê …?
--- Chú cho nhiều quá …Chú phá giá thị trường, lũng đoạn kinh tế … Mà thôi cũng Ô Kê …nghen chú .
Y còn ngoảnh mặt lại cười cợt:
--- Phải chi mà chú ở luôn đây với cô tôi … Tôi nhờ dữ lắm đá …
Bà Phương cũng phát tức cười :
--- Chú đây là bạn học hồi xưa của em …của cô. Đừng nói bậy … bị ngầy bây chừ …. Mi có ưng nghe chuyện bên Mỹ thì tối nay chở vợ con tới đây … Cô bảo chú ấy nói cho nghe .
Rồi y móc gói thuốc ra :
--- Hồi chiều giờ quên mời chú … Hút với con một điếu … kỷ niệm.
Tôi thấy có cảm tình với lão ta. Có lẽ cũng là nhờ chị Phương xử sự thân tình và kẻ cả với hắn.
“ Xuân hạ thu đông đủ bốn mùa “ Tôi đọc câu thơ . Lão cười:
“ Lắm tiền nhưng thuốc chẳng thèm mua “, hả chú … Ông già chịu chơi thiệt … Thôi con dông … Chào cô..ô . Chào chú…ú ..!
Lão vọt xe . Thoắt mà đã khuất về phía …đèn vừa mới bật sáng , phía Thị xã …
Bà Phương ra hiệu cho tôi vào nhà :
--- Sao mà anh đi lâu dữ vậy … Có gặp Hoàng không …
--- Có chị ạ .
--- Chắc hai người nói chuyện …đã hỉ !
--- Không chị ạ …!
Tôi thành khẩn khai báo :
--- Tính là sẽ ở thăm …nói chuyện lâu lâu. Nhưng …lão xe thồ chưa chi đã trở lại đón . Rồi lão chở về cái quán kế bên Lê Khiết … Lão cho ngồi ở đó coi tụi học trò Lê Khiết nó tan học … Lão tán dốc với cô chủ quán … Đợi thằng bạn đồng môn . Môn chạy xe thồ …Đợi hoài mà chẳng thấy bạn về … Lão mới giật mình đang chạy xe … đang phải chở tôi về trả cho bà Ngã năm …
Lão đặt cho chị Hoàng là bà Thu lộ …Còn chị là bà Ngã năm … cho tôi dễ định hướng.
Cô chủ quán … thì cũng là bạn học hồi xưa của tụi nó … Hình như vậy …
Tôi lại đứng thờ người ra nhì bà Phương.Bà không héo úa như ban chiều. Bà dùng phấn hồng … Dùng cả son tô môi hồng …Tôi nghĩ vậy. Bà mặc chiếc áo màu mỡ gà , có hoa trắng nhạt …
--- Anh rửa tay , rửa mặt đi … Bên này bụi bặm khiếp lắm … Rồi thì dùng cơm … Đừng chê nghe …
Tôi ríu ríu đi ra phí có chậu nước rửa mặt mà chị để sẵn ở kế bên cửa sổ . Có cả cái khăn sợi bong vải trắng tinh … Mấy bà già này coi bộ kỹ quá … Nhưng thiệt là tội nghiệp.Họ cũng đã sống đơn côi … Mình đến đây khuấy động cái nếp sống im lìm … Gọi là êm đềm nghe … sến quá .
Rồi tôi ngồi vào bàn ăn , mời:
--- Xin mời bà chủ … thời cơm ạ …
Bà ấy cười . Tôi cũng cười .
--- Chị Phương …biết không ! Tôi là thằng …ngu lắm.Đi thăm mấy bà mà không chọn ngày chọn giờ …
--- Đi thăm bạn …cũng chọn ngày , chọn giờ ? Mới nghe một mình anh nói đó …
--- Sao có nghe nói …là vào buổi tối , dưới ánh đèn …thấy các bà thường lộng lẫy hơn … ban ngày ?
--- Thôi … ăn cơm …tự nhiên . Có gì ăn nấy … Chớ có nói “ nịnh đầm …” nghe ê quá … Hồi chiều anh thấy Hoàng … nó còn đẹp không ?
--- Thú thực với chị … từ sau ngày lấy vợ , bị vợ nó cấm :
“ Tự tư dĩ hậu , không được thấy , chứ đừng bảo là khen. Không được khen bất cứ ai : là trẻ, là đẹp , là già ,là đẹp.”
--- Chắc bà xã anh đẹp …chứ hỉ .
--- Không dám nói đâu . Bả cấm thấy , cấm khen … Thì tui chê .Tui không dám thấy , không dám khen bả đẹp . Bả giận tui … Tui gần chết luôn !
Bà Phương tươi cười nhiều hơn . Đôi mắt bà như long lanh thêm ra.
Có lẽ lâu nay bà ít được nghe ai đùa cợt kiểu trời ơi.
--- Chị Phương ơi …Hồi đó có lần muỗi nó cắn cái chưn chị Lan,Lan Quảng nam . Chị ấy xắn ống quần lên mà xoa … Chị nhớ không … chị Lan có một ngón chân bị cụt … Nhìn cái ống chân trắng tròn ... mê li lắm …
--- mấy ông đàn ông …
--- Hồi đó mà đâu đã là đàn ông đàn iếc gì . Hồi học lớp Sáu … Lâu lâu nhìn xuống chỗ mấy bà ngồi … chực xem cái ông chưn. Ống chưn mười sáu mười bảy …nó no tròn …nó …cho mình thấy lén . Vui lắm …
--- Anh có bao giờ thấy chân của Phương không …
--- sao lại không …
Bà Phương tự nhiên dùng cách nói như trên . Tôi mừng quá . Bà bỗng thành một “ Phương …”ngày nhỏ .
--- Anh nói Phương nghe xem có đúng không nào …
--- Quên rồi … Quên hết rồi … Hồi đó … thấy chân ai mà có …- xin lỗi nghe …- có râu, … là lấy làm lạ lắm .
--- tầm bậy , tầm bạ …Mấy anh là … tầm bậy … Chân , mà sao lại có râu … ha ha … Bây giờ tụi nhỏ, con gái … sướng thiệt …
Được thể , tôi nói tiếp :
--- Chị có biết …hai cánh ray của bà Hoàng hồi đó , mới có những hàng râu , nhìn từ xa … Cũng mê ly chết được .
Tôi bỏ đũa xuống , lấy bàn tay vuốt vuốt lên cánh tay ngoài của mình như là đang ve vuốt cánh tay ai đó .
--- Cái anh Nhóc này coi vậy mà quỷ quái nhỉ . Hồi đó anh mấy tuổi …
--- Mười ba , mười bốn … hay hơn chút đỉnh . Mấy chị hồi đó là mười sáu , mười tám … Có chị còn lớn hơn … Hồi đó các bà biết mặc áo dài , biết diện …Còn tụi này … quần đùi , chân đất …Ghét mấy ông thầy lắm …
--- Hôm nào tôi mét với con Hoàng … Anh nói vậy , thì nhớ chớ có chối … Ha ha …
Tôi cố tìm cách nhìn vào mắt bà Phương . Tôi cố tìm cách nhìn như mình đang đắm say … Tôi đang chìm vào cái quá khứ …
--- …chị Phương , chị hát hay hơn chị Cảnh . Chị hát hay nhất trường …Chị có biết không ?
--- Ai nói với anh vậy …?
--- Tôi nói với chị đây . Hồi đó … nói nghe như nói gióc … ở tỉnh mình , trình độ thẩm âm quá kém .Đáng lẽ dọng hát của chị phải được đánh giá cao hơn … Tôi nói nịnh chị , được cái gì mà tôi phải nịnh …
--- Anh này … dám bàn đến cả chuyện thẩm âm. Anh có nhớ … là Phương hát gì ở đâu không ?
--- Không ! Chỉ nhớ những lần chị hát trong lớp … Và vài lần gì đó ở Trường . Nhưng nhớ là chị có dọng hát truyền cảm . Biết là biết vậy , nhưng đâu nói cho ai biết được …
--- Con gái tôi …nó cũng khen dọng hát của mẹ . Nó cũng ưa hát hỏng . Nhưng mà cũng mai một …như Phương , như anh nói .
--- Hôm nào chị gặp chị Hoàng , chị nên hát cho bà ấy nghe bản Quán bên đường … Ông Lê trọng Nguyễn mất rồi . Chị có hay tin ấy không …
--- Đâu có hay biết gì . Ở mãi trong xó nhà … Anh có biết ông ấy không ?
-- Có ...! Tôi có gặp ông ấy ở Sài gòn . Còn bên Mỹ thì không.
Rồi thấy bà Phương hơi trầm ngâm . Tôi cũng làm như thế .
Bỗng tôi lại nói tiếp câu chuyện:
--- Ừ …Thì cũng cho chị mét với chị Hoàng luôn thể .
--- Cái gì đó nữa …Nói nghe ?
--- Giữa những hai mươi năm 195x và 197x tôi có thói quen giữ một Tùy bút , một Nhật ký . Trong các cuốn nhật ký hay tùy bút đó, tôi nhắc đến một bà Hoàng …Thỉnh thoảng. Thường gắn liền với những biến cố …
Ví dụ như thời còn ngồi chung trong lớp . Thời mà đi học phải bê theo cái đèn. Những lần đi theo sau bà ấy … để mà coi những bước chân gót sen …Những đêm trăng rải vàng lối đi …cho nàng giẫm lên .Tiểu “ thiết “ !
Thời nghe bà có ông Thầy nào đó đi hỏi . Thời tôi đã nghỉ học , đi chơi xa. Hy vọng sẽ bắt gặp bà ta . Nghe nói bà đã trở thành cô hàng đổi nước chè . Quán bên đường… Năm 1956, vào khoản tháng bảy tây tôi chạy xe đạp, đến gần nhà bà, định ghé thăm …Xe Cảnh sát đến bắt bà đi. Bà đang xỏ tay vào cái áo dài , vừa bước lên xe. Gần chin giờ đêm , một đêm trăng sáng …
Thật xót xa …
Thời chiến chinh , ai đẹp mãi bao giờ …
Có những lần sau đó , sau đó … tôi đến thăm bà . Chắc chắn bà nhìn tôi như một người trong hàng ngũ những kẻ thù địch .Trái lại , tôi vẫn thấy ở bà ấy như một người bạn học .
Và một lần nào đó khác , theo chân bà là một thằng bé con …Không có cha . Cứ tưởng là nó sẽ là đứa con mồ côi.Cái hình ảnh một cô Mai trong Nửa chừng xuân .
--- Tôi gửi cháu …cho anh . Anh làm sao đó thì làm …
Chắc là tôi phải làm thịt , làm cá gì thằng nhỏ . Tôi nói đùa …
--- Chị để đó tôi lo. Con chị …nó cũng như con tôi …
Bấy giờ tôi chưa lấy vợ. Vậy mà con chị ấy đã là mười một tuổi .Chị lớn tuổi hơn tôi …
Nhất gái hơn hai …Phải không vậy bà …Phương?
Hồi đó mà bà Hoàng không có chồng sớm ,dám là tôi liều mạng …

Bữa cơm qua đi , mà cả hai chúng tôi cũng không buồn để ý .
Bà Phương bảo :
--- Ông Nhóc ơi … Thế nào tôi cũng mét với nó cho ông coi … Chắc nó phải cười ông …tới chết!
--- Vậy thì …sau bữa cơm này , tôi cám ơn chị xong , tôi phải bôn bôn chạy về nhà ...
Mà đào cái lỗ mà chui xuống đất.
Hoặc tôi trốn luôn qua Mỹ cho nó rồi đời …
Tụi mình …không có tuổi học trò . Chỉ có hai ba mùa ly loạn . Phải không chị Phương .



May quá , anh xe thồ lại lò giò đến . Bà Phương nhờ y ta chở tôi về nhà người bà con của tôi.
Tôi trốn cái hẹn với bà Thu lộ rằng tôi sẽ trở lại.

Liễu Hạ Thị

nước mặn
12/03/2009, 12:56 AM
Xuân Thu , Tử Đệ .

" Trúng tuyển vào Đệ nhất niên Trường Lê Khiết. Khoa Mậu tý " .
Nội bây nhiêu nhiêu cũng đủ làm cho tôi ngửa mặt với đời , suốt một đời tôi.
Học trò từ ba tỉnh Quảng nam , Quảng ngãi và Bình định cùng về mà dự thi . Bao nhiêu thí sinh , bao nhiêu đứa trúng tuyển ? Tôi đâu cần biết . Chỉ nhớ là tôi đậu . Và đậu thứ bảy . Thằng bạn đậu thứ tám , sau này dù đậu Tiến Sĩ Toán bên Anh , nó cũng từng thua tôi một bậc .Anh nó ,đậu đầu . Trúng Thủ khoa .Nhưng anh nó lớn hơn tôi những bốn năm tuổi . Thì người trong thiên hạ , đâu có giỏi gì .

Vì thế cho nên , từ bấy tôi được mấy ông anh ở nhà tín nhiệm lắm . Khỏi kìm kẹp nó , mất công.
Tôi dám bao mấy thằng bạn lớn hơn , để nó dẫn mình đi " kéo ghế " .
Phở bắc . Mì Quảng . " thé haricot vert frappant " . . . không thiếu món gì .Mình còn con nít , đi ăn hàng ăn quán một mình , giống như là dân . . . " Sans famille " coi đâu có được .

Đó là và nét suy tư cuả tôi vào năm học đầu tiên bậc thành chung.
Hai chiếc máy bay cuả tụi Tây , bay tới thả bom và quầng và bắn phá cả giờ đồng hồ. Một cô giáo , cô Cúc Hoa và ngót hai chục anh học trò lớp trên tôi bị chết chung trong một cái hầm dài .

Bấy giờ , toàn trường chỉ có hai cô giáo .Tôi không học với cô Cúc Hoa . Tuy vậy , tôi là một trong số những đứa chạy tới " đứng ngó bà cô " , vào lúc người lớn khêng xác cô vào, quàng trong văn phòng Hiệu trưởng .
Không phải tài giỏi gì đâu . Chỉ nhờ chiều hôm đó , tôi trốn học , ở nhà . Tan cơn bom đạn , tôi không phải điếng hồn điếng víá như các thầy cô , các anh các chị và các bạn đã phải . . . nằm đó mà chiụ trận .

" Một triệu tấn bom không đủ để thắng một cuộc chiến tranh . Nhưng một quả bom , có thể làm thua cuộc chiến nào đó " . Tây nó thua là phải rồi .
Tôi không biết nếu mà . . . chiều hôm ấy bà cô kia , mà bị nạn , thì tôi có buồn giận hơn không . Bà cô có dạy tôi là cô Chí .Cô trẻ hơn , và đẹp hơn là cái chắc . Dù bằng cấp , cô tôi thua , nhưng cô hiền hơn . Cô có nụ cười hiền lắm .Nhẫm lại cách ăn diện , trang điểm thì nhớ như rằng cô tôi phải là số một .

Buổi học chiều hôm nọ , lại là hai giờ đầu , không thấy cô đến .Tưởng đâu " cô giáo bịnh" . Mừng hụt . Cô đến trễ chừng hơn mươi , mươi lăm phút .Cô bảo mở vở ra chép bài học mới . Khỏi bị dò bài hôm nay .Cô viết chữ phấn trên bảng đen . Chúng tôi cắm cuối chép theo cho kịp . Kẽo cô lại xoá đi vì bảng hẹp .

Chép xong bài " Lecture " , cô cho chép luôn cả phần " vocabulaires " , và một số " questions " . . . thì là đến giờ ra chơi .
Bạn bè ra chơi cả . Tôi chép chậm , và ra sau cùng .
--- Hình như bà cô . . . khóc .
--- Bộ mầy không thấy . . . Hồi bà mới bước vào lớp . tao biết là có chuyện chi rồi . . .
Chiều hôm sau , mấy anh lớn hơn cho biết một tin mừng :
--- Khỏi bị zéro cuả ông thầy Cảnh rồi tụi bây ơi . Ở mấy lớp chuyên khoa (đệ nhị cấp) . thời khoá biểu xáo trộn tùm lum . Chưa tới tụi mình đấy thôi .
--- Ông Cảnh bị Ông Hiệu trưởng . . . đổi đi . . .
--- Hôm qua , hình như ở lớp Nhị B2 , có một anh bị đuổi học . Tụi bây đâu có biết .

Nghe những tin tức như thế, tôi chả hiểu mô tê gì . Nhưng lại tò mò thêm .
--- Trên tờ Bích báo lớp Nhị B2 . thằng đó vẽ con thỏ nhảy . Ông Hiệu trưởng nhận ra là nó dùng các chữ in hoa trong cái tên ông . . . mà thành .

Sau trận bom , trường Lê Khiết cháy rụi . Rồi thì phải tạm phân phối học sinh và giáo sư vế các vùng quê tạm thời , thành những phân hiệu nhỏ hơn .
Bà cô Chí lấy chồng trong thời kỳ mà vài tháng học sinh phải nghỉ học chờ lệnh phân bổ . Cô ký tên khác trước . Dùng tên ông chồng , kèm cái chữ B hoa ở trước . Ông chồng , là thầy Nguyễn Quới . Cô là BQuới .

Rồi trường mở lại , đông vui như xưa ở một vùng gần núi , xa biển .
Thầy Hoàng Bá Vinh cao như cây nêu . Thầy dạy tụi tôi hát tiếng La tinh .Ego sum pauper , Nihil habeo . Et Nihil dabo ( Tôi không nhớ chắc là có chép lại đúng . . .chính tả , văn phạm la tinh hay không . Nhưng nhớ cái nghĩ cuả bà hát đó là Tui thì là nghèo . Tui chả có gì . ..sất . Nên chi tui hổng cho ai đâu .)
Thầy dạy bài " Twinkle , Twinkle little star . . . Up above the world so high . . . "

Chỉ hơn vài tuần sau , Công an Liên Khu về trường còng thầy mà dẫn đi . Thầy Phạm đình Nghị thì kể chuyện Tam quốc . Có những đoạn " Tào tặc chớ chạy . . . " sống động lắm . Thầy cũng bị còng mà dẫn đi .

Thầy Quới , dạy vật lý . Học trò hiểu không ra . Thầy dặn :
--- Về . ..nghiệm đi nghiệm lại . . .
Cái câu ấy , trở thành điển tích . Bây giờ , chúng tôi mỗi lần chia tay nhau vẫn dặn dò người ra đi :
--- . . . về nghiệm đi , nghiệm lại .

Thầy thành giáo viên Phụ trách lớp . Lớp Sáu B. 6 . Một hôm , thầy gọi đích danh tôi ra một xó bờ tre và hỏi :
--- Có phải em hay chơi với trò Hiếu không ?

Thưa thầy , trò Hiếu là con ông Tú Trung .Trò Chí , và chị Anh là con ông Phủ Phụ . Gia đình bà Nghè ,( em ông Hộ Ba và bà Tú Trung , bà phủ Phụ ) tản cư về gần nhà em . Tụi em đi chơi với nhau hồi giờ . . . Mà không được nữa . . . Thưa thầy . . . ?

Tôi biết rất rõ rằng thầy đang sợ bị đưa ra khỏi biên chế nếu thầy không phấn đấu , tiến bộ .

Tôi biết rất rõ rằng cô Chí , vợ cuả thầy là cháu gọi Bà Nghè bằng cô . Chị Anh thì là vợ chưa cưới cuả thầy Tuỵ . Thầy Tuỵ . . . ở trong Chi bộ Nghiên Cức Mác Xít . Và sắp đi liên khu tư , liên khu ba . . . sau khi đậu Toán Học Đại Cương .

--- Động cơ nào em viết bài bích báo đó ?
--- Thưa thầy . . . bài nào ạ ?
Ông lấy trong cặp ra và chỉ cho tôi cái bài báo .
Tôi xem lại rất nhanh . Ông đợi . Rồi bảo :
--- Chớ nên viết báo . . . Chớ nên chơi thân với Hiều . . .

Bài báo đó , tôi . . . bình giảng . . .về triết lý đời sống . Cái lưỡi cuả Eusope . Tôi vớ được trong phần phụ trương cuả một cuốn Sách Xanh nào đó .
Tôi vâng dạ . Rồi . . . toan tính mưu kế tương lai . Thôi học . Tôi sẽ nại ra cái cớ bi sốt rét kinh niên Mình nghỉ học hoài , trường . . .cho nghỉ học .

Nhờ có bà chị cả tôi tản cư về gần đấy , tôi " sốt rét tại gia " dưới sự bao che cuả bà .
Tôi còn giấu cả mẹ tôi và các anh tôi cái việc động trời khác . Đó là " tư ý rút học bạ " .

Ông Tổng Giám thị ( anh Trần Đức Thận ) là con trai cuả một ông bạn đồng môn với cha tôi . Hình như cũng là bí thư chi bộ nhà trường . Khi mở học bạ cuả tôi , anh thấy dòng chữ rõ đậm nét . chữ cuả Hiệu đoàn trưởng ( thầy Trần Đức Oanh ) " Tư cao , Tự Đại , Tự ái , Tự mãn , Tự túc . Tư tưởng cần Kiểm thảo "
Anh nghiêm sắc mặt . Khôn nói thêm nửa lời . Rồi ghi vào học bạ , vào sổ Cái mấy chữ " tự ý rút học bạ " . Dùng thước kẽ , gạch bỏ tên tôi trong sổ Cái .Đóng dấu. Tôi cám ơn anh . Chào anh ra về , nước mắt rưng rưng .

Tôi bỏ học từ đó . Bấy giờ tôi mười lăm tuổi an - nam .Tôi giấu luôn cái học bạ .Cái học bạ mà hai năm về trước có những lời phê thừa đủ mát mặt mẹ tôi :
--- Rất ngoan ! ( bà Nguyễn Quới )
--- Rất thông minh ( thầy Hoàng Tuỵ )
--- Rất giỏi . Rất thông minh ( thầy Nguyễn Khải )
--- Đáng được vị thứ khá hơn ( thầy Phan văn Đức )

Ba năm sau , có hiệp định Genève . Chính quyền Quốc gia tiếp thu Quảng ngãi ,
Thầy Oanh , cần cái giấy phép " Chở lợn đi Đà nẵng .Buôn bán " , thầy Ngô đức Phước , thầy Nguyễn Quới , và gia đình cần có cái giấy phép " thăm thân nhân ở Huế " . Một tay tôi , tôi lo liệu được cả .

Cái tay tôi lúc bấy giờ đã được cầm cái cọ làm bằng cuốn tàu lá chuối tươi mà bôi hồ . Hồ khuấy bằng bột gạo . Mấy anh bạn cao niên lớc xác hơn dắt tôi đi dán bích chương . Bích chương in hình Quốc trưởng . Bích chương " Trung Thành Vời Đức Quốc Trưởng " .Rỡ ràng phường phố .

Thấy mấy ông thầy cũ đứng lớ ngớ , xếp hàng một cách vô vọng ở ngoài cổng Nhà thờ Đạo , tôi kéo các ngài ra chỗ vắng , thu hết mấy lá đơn . Rồi tôi đi vòng cổng sau , vào chỗ người anh em đang Xét Cấp Giấy Đi Đường .

--- Thầy Đức , thầy Nghị bảo tôi đem mấy cái này tới ,. . .các anh xét cấp
--- Xong ngay !Anh Công an nghe tên mấy ông Thầy cuả tôi , bảo thế .
Mấy người ở xung quanh nhìn tôi đầy thán phục .
---Mấy thầy đi ngay đi . Đừng ở đây lâu làm chi . Người ta thấy , bất tiện . . .

Nhân , Lễ .Nghiã , Trí , Tín vẹn toàn .Mình bỗng vụt lớn lên như Phù đổng mà ai người hay biết.

Nhiều ông thầy cuả tôi trở thành " hậu học , đàn em" cuả tôi về sau .
--- Đậu Cử nhơn Văn khoa , nó dễ ợt . Em mà còn đậu , huống chi thầy ( các thầy )

Nhớ có một lần , tụi tôi đi tìm gặp để thăm mấy ông thầy . . .đang lận đận lều chõng ở Đại học Văn khoa .
Ông thầy cuả chúng tôi đang tìm số phòng thi . Chờ vào vấn đáp môn Pháp văn . Cao Khánh Hoan tra vấn ông thầy tôi chí chết . Khi ông trở ra sân , tụi tôi than :
--- Chuyến này . . . chắc " Luá vàng rồi thầy ơi " .
--- Sao ? Luá vàng là sao ?Các chú thấy . . .sao ?
--- Thầ gặp Luá vàng . Cầm chữ Rớt cho nó chắc . . .
--- . . . nó " đì " thầy rõ rậm ràng . Thầy không thấy sao ?
--- . . . ?
--- Thầy thuộc bài hơn là thầy cuả nó ở bên Tây nữa , nó ghét . . .
Đã làm học trò , mỗi dịp được " chộ " mấy " quân - sư - phụ " cuả mình . thì " chộ" bằng thích . Rồi lấy đó làm kỷ niệm nhớ đời .
Cuối cùng thì chả có ông nào mà là thầy tôi lại kém cỏi như . . . học trò cuả các ông ấy .


Sau Tết Mậu thân , tôi đi chấm thi ở Huế . Đi cùng thầy Nguyễn Diễn đến thăm thầy Võ Như Cảnh . Thầy Cảnh mời cơm . Trong bữa cơm , tôi nhắc :
--- Hồi em học Nhất niên , thầy dạy Vạn vật lớp em .
--- Tau quên !
--- Cô Chí thì dạy Pháp văn .
Ông thầy Diễn cười cười , không nói năng . Tôi tiếp :
--- Hôm đó , em thấy thầy cầm cái dù đen . Thầy mặc complet , veston màu trắng .
--- Ư . . .ừa . . . Lâu quá . . .
--- Thầy ở trên Xóm Ươm đi xuống .
--- Bấy giờ tôi ở Xóm Ươm , còn anh Diễn thì ở Xóm Gốm . phải không .
Ông Diễn vờ vịt bảo " lâu qua , không nhớ !"
Tôi vừa làm ra vẻ tự nhiên như trong nhà mình , gắp thức ăn bỏ vào bát , hết thức này đến món khác . Tôi tiếp :
--- Khi tới chỗ cầu Ông Tổng , thầy đi chầm chậm lại .
Cả hai ông thầy đều nhoẻn miệng cười.
--- Cô Chí . . . cũng đi chầm chậm . Hai người gặp nhau ở ngay trên cầu , Cầu Ông Tổng .
--- Mi ở mô chỗ nớ mà mi biết ?
--- Tụi em . . . núp dưới dạ cầu . Phần thì sợ thầy , phần thì sợ cô . . .Tụi em nín thở, muốn chết luôn .
--- Rồi răng nữa . . . mi hồi đó bao lớn . . . ?
Ông cứ làm ra vẻ tỉnh bơ . Tôi tiếp : .
--- Thầy nói thiệt đi . Thầy nói thiệt thử . . . Chuyện đó thiệt thì nó . . . ra làm sao
--- thằng ni . . . Hồi đó bao lớn vậy . . . Diễn ?
--- Anh hỏi nó ấy . Nó biết nhiều chuyện mà chính mình . mình cũng không ngờ . . .
--- Thầy ơi . bữa đó . . . phấn hồng trên má cô Chí trôi xuôi , , , ? Còn thầy thì . . ." thuyền quyên ứ hự . . . " mà . . .
Bữa ăn hôm đó vui quá . Tôi đã làm cho ông " Zero" hai mươi năm trước ,thành một người khác . Tôi lén ăn cắp cuả ông hai mươi năm sống cô đơn .
--- Lần sau , ra chấm thi , em đi tới đây một mình . Thầy kể hết cho em nghe . Sống để dạ , chết mang theo . Em thề . . .
--- Đâu có chuyện chi . . . hè ? Ông cười vui như chua từng thấy .
Ông thầy Cảnh " ở vậy nuôi con " . Tụi học trò vẫn thông tin với nhau về ông như thế Bây giờ đã ngoài tám mươi .

Rồi thì tới phiên ông thầy Diễn , vào hôm sau ,tại nhà trọ có tôi , ông chờ một học trò củ muốn đến thăm thầy .
Trò ấy là Ông Bác sĩ Giám Đốc Trường Cán Sự Hộ Sinh Huế .
Tôi không ưa anh này. Tôi giả vờ ngủ để tránh né . Anh ta bịp ông Cao Xuân Vỹ làm sao , anh ta bịp ông cha Cao văn Luận và ông Lê khắc Quyến làm sao , thì đã có tôi biết .
Trời không biết , Phật không biết . Ông Phạm văn Đồng là Thủ tướng ngoài Bắc cũng không biết nốt .
--- Trường cuả anh . . . nhận học trò tận Phú yên ra nữa phải không ?
--- Dạ đúng . Học trò Bồng sơn và Quy nhơn là đông nhất . . .
Có học trò ở Bồng sơn nữa kià . . . Anh có nhớ tên đứa nào không ?
Ông thầy Diễn có cái thói quen hà tiện thì giờ . Vừa nói chuyện vừa nhổ râu như không chú ý mấy đến câu chuyện cuả trò Nhàn .
--- Nhớ chứ thầy , Nhưng nhớ không hết đâu . Để ... xem nào . . . Có những đứa tên là . . . . tên là . Không biết tụi nó có học với thầy không . . . Tụi nó ra đây , rồi thì là . . . hoang lắm thầy ơi . . .
Tôi lén dòm . Dòm xem thầy tôi phản ứng ra sao . Ông ngưng chuyện nhổ râu . Và hỏi tiếp . Vẻ sốt ruột lắm . Và ông buồn ra mặt . Ông hỏi qua chuyện khác . Số là . . . thầy tôi cũng lại là một người " Thúc sinh viên" . khôn xiết sự tình . . .
Ông học trò Bác sĩ Giám đốc đâu có thèm để ý đến những chuyện bé nhỏ trong đời như thế . Ông đang hầu chuyện một ông thầy nỗi tiếng nghiêm khắc như thầy Diễn . Nhất nhất . . . tôn nghiêm .
--- Ngày mai , ngày kia , thầy có rảnh . . . em đưa thầy đi thăm gia đình anh Phước .
--- Anh Cảnh với tôi và anh Hạ . . . đã đến thăm rồi . Cám ơn anh Nhàn . . .
Cái " anh Phước" cuả Bác Sĩ Nhàn , đã dạy Nhàn học lúc còn hàn vi , áo vải Thầy dạy .Môn Anh văn . Anh Nhàn học trên tôi một lớp . Dọng đọc lên bổng xuống trầm cuả anh thời bấy , nhiều đứa biết . Và còn đi kháo với nhau . Anh là cháu Ông Đồng .
Anh đi tập kết 1955 và anh vượt tuyến vào Nam , năm 1958 hay năm 1959 .Anh khai là Bác sĩ ngoài ấy . Vậy mà ai cũng chả . . . muốn thắc mắc . Chuyện . . . con nhà tông .
Thầy Ngô đức Phước chết trong trận Mậu thân .Nhàn không gọi thầy Phước là thầy Phước nữa.

Thầy Nguyễn Quới đã sang Pháp . lấy Tiến sĩ văn chương . Làm Khoa trưởng Văn Khoa Huế . Rồi trúng cử thành một Thượng Nghị sĩ . Thầy có đi học tập và về trước năm 1978 . Hằng ngày tôi vẫn đi ngang nhà thầy . Kín cổng cao tường . Tôi rất muốn ghé vào mà thăm cô Chí . Nhưng tìm chưa ra " cái động cơ " .

Tôi tìm ghé thăm ông thầy Phan văn Đức . Mới hay là ông đã tình nguyện đi học tập vì một cái tội mà Cách mạng cũng không ngờ . . . Lúc còn trẻ , ba bốn mươi năm về trước , ông tham gia một tổ chức yêu nước , mà không là Công sản . Cuối cùng cách mạng cũng chiều cái đức hiếu học cuả thầy tôi .

Tôi nạp đơn xin đi Lao động ở Nông trường . Đơn được phê thuận . Khi đến nhận đơn , tôi thấy chi Đỗ thị Văn đi ra , Tôi tránh mặt . Sợ chị lại hỏi thăm " mười năm qua anh yêu nước ở đâu "
Nhưng ra tới ngoài ngỏ , thì lại thầy một ông già cầm ô , đi lửng thửng từ xa về phiá mình . Tôi đi ngược lại .
--- Ồ ô . . . thầy . . .
Tôi cất tiếng gọi , từ phiá bên kia đường :
--- Hạ đấ ư ? " Cụ Nghè " đang làm gì ở đây . . .
Cụ Nghè là cái tên mà ông đặt cho . Bạn bè cứ theo đó mà gọi một thời dưới gối ông.
--- Thưa thầy , con đang chờ . . . xe . Con chờ đi quá giang xuống Nông trường . . . Thái Mỹ .
--- Có Quế Hương . . . ở trong này .Quế Hương cũng là dân Văn khoa hay Sư Phạm cả mà . . .
--- Thưa , con không biết nữa . Cô ấy khi vào học . . . chắc tụi con đã đi dạy rồi . .
--- Có lẽ vậy .
--- Thầy đi đâu bây giờ . . . ?
--- Thầy thuốc bảo đi . . . Ông cười dễ dãi , nhưng không mấy vui . ..
Tôi muốn kiếm cho ra một câu nói kín đáo , ý nhị nào để thổ lộ cùng ông , nhưng tìm không ra , nói không ra . Cuối cùng lại tìm được :
--- Thưa thầy . . . " hoà kỳ quang , đồng kỳ trần " . . . " Chuyết thông minh " . . .
( Những câu này trích trong Đạo Đức Kinh . Thầy đã dịch chú và xuất bản .)
--- " . . . quy luật cả mà . . ." Ông bảo thế . Tôi không hiểu ông đã nhặt ở đâu cái " mệnh đề " . Mấy ông cách mạng hay dùng đến , mỗi khi . . . muốn kết thúc một vấn đề dù đơn sơ cách mấy .
--- Anh ở lại chờ xe . . . kẻo nhỡ . . .
--- Con chào thầy . Không biết rồi . . . sẽ ra sao . . .
Tôi ân hận vì đã than vãn như thế . Cứ như khi bị chìm xuồng giữa bể khơi , mà cố vồ lấy cái cành cây bập bềnh trôi .
Tôi nhìn theo ông thầy . Nhớ có lần. giữa lớp học ông bảo :
--- Suốt cuộc đời đi dạy cuả tôi , 13 diểm ( trên 20 ) là cái plafond cuả việc chấm bài . Lần này , tôi đã bỏ cái plafond đó . Tôi cho Cụ Nghè mười bốn trên hai mươi .

Ông thầy ấy , nói có vong linh ông ,tôi nhớ ơn ông lắm lắm .
Tôi nghĩ bâng quơ . Thầy tôi đã bỏ mất một cơ may hiếm có trên đời . Lúc ông mới hai mươi tuổi ngoài . Cái cơ hội mà thầy tôi có thể đã cùng Đặng Trần Nghiệp , cùng Phó đức Chính . . . nằm ngửa nhìn lưỡi gươm máy chém rơi xuống .
Giữ cái plafond làm gì . Rở cái plafond mà chi .
" Dẫu nghìn xưa , ai tài hoa , ai tiết liệt , ai đài trang . . . cùng một giấc mơ màng trong vũ trụ "
Ông đi khuất . Tôi trở vào sân trước cuả Văn phòng Mặt Trận Thành Phố , còn kịp nhảy theo xe , đi Nông trường .

Mấy năm sau đó , Nông trường phải giải thể , chờ thanh lý . Tôi ở Sài gòn nhiều ngày trong tuần hơn .
Nghe tin tôi thường có ở nhà , một ông anh từ Quy nhơn vào chơi . Lại rủ tôi đến thăm một người quen . Ông này vốn là một người xuất thân bần hàn , nhưng đã trở thành Tư sản trong thời chiến tranh . Có bị đánh Tư sản nữa.
Thiên sanh nhơn , hà nhơn vô lộc. Hai anh em , bất ngờ gặp một bữa ăn với mâm cao cổ đầy . Ông Tư sản chiêu đãi một chức sắc cách mạng cao cấp . Một ông thầy cũ .
Cả hai người dã gắp thịt bỏ tới tấp vào bát tôi . Không kịp thở . Thời buổi ấy , ăn được một bữa như vầy , chết cũng ngậm cười được nơi chín suối .
Bữa đó , tôi được ngồi đối diện tương phùng với thầy Trần Đức Oanh.
Ông anh tôi , cũng là học trò cũ, liền tay chuốc rượu mời thầy . Ông giao hết những chuyện thế thời cho thằng em phổi bò là tôi .
--- Mất chú đây . . . là người họ Phạm ở Mộ đức . Không biết thầy có nhớ không . . . Học trò cuả thầy là cái chắc .
Ông bạn Tư sản giới thiệu .
--- Học trò cuả tôi thì là vô số . Hơn bốn mươi năm đào tạo mà . Chỉ tiếc mấy năm sau này thì lại quá lu bu .khôn có dịp cho thầy trò gặp gở . . .
--- Thưa thầy , thấy thầy vẫn y nguyên như hồi xưa . Chuyến này chắc lại đi họp Mặt Trân . . . ở Phiá Nam . . .
--- Vâng ! vâng ! . . .
--- Nếu thầy gặp Sáu Đức , cho em gửi lời thăm . . .
Ông hơi ngạc nhiên:
--- Em quen Sáu Đức à . . . Mà là Sáu Đức nào đấy nhỉ . . .
--- Sáu Đức làm ở Tổ Chức Trung Ương . Chứ không phải Sáu Đức trên Thành uỷ . . . Đang công tác Tổ chức . . . tại khắp tỉnh thành phiá Nam .
Tôi liếc nhìn xem phản ứng cuả thầy tôi . Ông hỏi đột ngột :
--- Thế em đang công tác ở đâu . . .
--- Thưa . . . bên Mặt trận . Chú Tám Cần ấy . . . Nhất định Thầy phải biết ông Tám mà . . .
--- Biết ! Biết . . . cả mà . Anh em với nhau cả mà . . .
*
* *
Trong vùng làng quê tôi , từ lâu lắm rồi , nghe người ta hay nói đến một ông " trọng tuổi " Có tên là Lão Ư . Lão là người có học (?) . Lão là người con nhà có ( ? ) . Lão là người lịch duyệt ít ai bằng . Lão đi khắp chốn . Tới chốn nào , hễ Lão nói thì người ta ưa nghe .
Bà chị tôi , ngày nay vẫn còn thuật lại câu chuyên từng bị ông Ư mắng xối xả như sau:
" Mầy là con Thuý đây phải không ! Hừm . . . anh Sĩ Hai thiệt vô phước . . . Anh Sĩ Hai cho mày ăn học thật uổng cơm . Mầy có học có hành , mầy dược đi lấy chồng sớm.
" Hồi đám cưới mầy , nhà chồng đi rước . . . tới bốn con ngựa , tới mấy cái võng . Tao còn nhớ . . .y như vậy .
" Còn mầy thì mầy quên hết bà con . . .nôi ngoại . Mầy quên luôn cả tao . Cậu (cha ) mầy mà mầy còn quên , huống là ai . Có chồng ,có con cái , có gia cư sự sản như vầy thì còn lo gì cho cha già mẹ yếu . . .
" Sinh con gái , trở vỏ lửa ra . . . là chí phải .
" Coi bộ không bằng một tý một đỉnh cuả chị Sĩ Hai . . . Chị là con Ông Cụ . Mầy bằng sao được . . .
" Thằng chồng mầy , lão thầy Mười có phải không . Giờ . . . lão đâu rồi . . . "
--- Ba cuả trẻ nhỏ về bên nhà mẹ cháu ba bốn bữa nay . Trời năm nay ác quá . Mưa lụt như vầy chưa biết rồi còn . . . mưa với lụt chừng nào nữa đây . Hồi nảy giờ cháu ráng nhớ mà nhớ không ra . . . Sao bác biết . . . hết vậy ?Bác chắc là bạn với cậu cháu . . .
--- Anh Hai có cả trăm cả ngàn người bạn . Mầy con nít mới lớn lên , mầy biết làm sao hết . . . Tao mà cũng không biết hết nữa là .
Tao mướn ghe đi Yên mô . Nhưng tụi đò nó bảo không đi Yên mô được . Có giết nó nó cũng không chiụ đi .
--- Lụt lớn quá mà bác . Mà bác đi Yên mô chi vậy . . .
--- Qua tin cho mẹ mầy biết là anh Hai đang ở bên Vạn . Ảnh đi trên tỉnh về . Gặp lụt , lại bị . . . bịnh . Bên đó anh em phái tao thuê đò . liều mạng qua đây để cho mẹ mầy biết chừng .Tụi ghe đò bảo nó biết mầy là con gái lớn cuả anh Hai
--- Cậu cháu . . . bịnh hả bác .
--- Cậu cháu bị . . . gì vậy bác .
--- Cũng bớt bớt rồi . Chỉ ngặt một nỗi là . . . bên đó cũng mưa , cũng lụt .
Quần áo thay ra , giặt không kịp . Nói gì đến mền đến chiếu . . . Thấy anh Hai nằm đắp chiếu ló đầu , ló chân , hai bên quạt than " hoả hào hoả đế" . . . mà chẳng nhằm nhò gì . Nhưng không sao đâu . Làm sao tin cho chị Hai biết là được . Tao còn phải lo mà trở về bên Vạng . . .
--- Bây giờ thì làm sao đây hả bác . . .
--- Mầy biết rồi . Mầy tin về bên đó cho chị Hai biết ngay . Còn tao phải lo mà về bên Vạn . Trời mà sẩm xuống chút nữa thì đò nó hết đưa .Lúc đi , lật đật quá , không nói cho vợ con tao . Nó ruả cho chết trôi , chết nổi , chưa chừng . . .
--- Cháu sẽ tin cho mẹ cháu . Còn thì . . . bác làm ơn cho cháu gởi ít quần áo , và mền , chiếu . . . cho cậu cháu .
Ông từ khước .
--- Thiếu giống gì ở bên Phố . Có tiền mua tiên bên Phố cũng có ngay . Mà anh Hai đâu có thiếu tiền . Mầy khỏi lo . . . Bên phố họ lo . Mầy lo làm gì cho nó dư ra . . .
Chị Hai tôi là cái con Thuý đó . Chị phải biết ơn cha nghĩa mẹ đáp đền . Chị đi lấy tiền gói sẵn một gói . Chị đi lựa chọn một mớ quần áo ấm . Chị lăn quăn líu quýu . Ông bác vẫn ngồi ngó ở nhà trên ra . Ông chỉ mong trời bớt mưa bớt gió mà về cho kịp đò kịp giang .

--- Uả ? anh là ông . . . Mười đây phải không . . . ?Ông hỏi đột ngột .
--- Thưa bác , phải ạ . . .
--- Anh nó lo mà đi thay đồ thay đạc . Tội nghiệp ! Mưa lụt . . . Ướt hết .Lạnh , rồi bịnh . . . bây giờ .
Anh Hai tôi ướt mêm như chuột lội .Đẩy cửa trước bước vào . Anh đi nhanh vào phía nhà sau , nhà bếp . Chị hai tôi vồn vập :
--- Mẹ . . . có biết cậu đau hay không ? Cậu đau mấy bữa rày . . .bên Vạn ? .
--- Đâu có nghe ai nói gì ? Ngày nào cũng có ghe , đò qua lại . . . Đâu có nghe ai nói . . gì . Ai nói cho mẹ nó biết vậy ?
--- Có ông bạn cuả cậu . . . Ông đang ngồi ở nhà trên . . .
Anh Hai tôi thay quần áo xong , đã có bình nước trà nóng để sẵn . Anh bưng kỷ trà lên nhà trên .

Ông già bạn cuả cậu tôi khôn thấy ngồi ở nhà trên nữa. Anh trở xuống nhà dưới hỏi đầu đuôi câu chuyện . Chị thuật lại không sót một chi tiết nào . Anh cười oang oang :
--- . . . bà khéo tin . . . Lão Ư . Đó là Lão Ư . Nhất định là Lão Ư .
Anh định lấy áo tơi . lấy nón đi bắt Lão Ư ngay . Bà chị tôi chưa thoả chí tò mò , giữ tay anh lại mà tra khảo chuyện về cái Lão Ư . Anh được thể , kể vanh vách tất cả kinh truyện mà anh nghe về ông ta . Và chế nhạo chị tôi . . . nhẹ dạ tin người .
--- Trời mưa trời gió . . . Thôi kệ người ta . . .
Anh Hai tôi dành chiụ tha Tào một lần này . Lần sau thì . . . chớ hòng thoát . . .

Tôi học sách . . . Lão Ư .
Hôm nay , mình sẽ thấu cáy ông thầy này mới được . Ông đang là Chủ tịch Mặt trân tỉnh nhà .
--- Những năm thầy ở trên núi , thầy làm gì , dưới này tụi em được thông tin rất đầy đủ .
--- Em biết những gì , nói thầy nghe xem . . .
--- Có phải năm đó mật khu Sơn hà bị đánh Bom B52 không .Mình bị thiệt hại nhiều . Hôm đó có nguời thấy thầy . . . khóc . . . Hôm đó thầy mang sắc cốt . . . . Thầy kiểm tra tình hình tải thương , tản thương . Thầy đi với một cô thư ký riêng .
Sau này thầy . . . lại bị bị kiểm điểm . . . Có không ?
--- Địch nó hay phao tin xuyên tạc , không chính xác .
--- Không phải tin do địch . Mà Sáu Đức , ở Tổ chức Trung ương bảo cho em như thế, Nếu không có vụ đó , thầy đã về Trung ương rồi . . . Nhưng có một lúc khác sém bị điều về Trung ương .Tổ chức nghĩ nếu điều thầy đi thì thiếu người có uy tín với Trí thức , với các phong trào nổi dậy cuả học sinh , sinh viên dưới này , trong này . . .
--- Có . Có đúng như thế . . .
Tôi còn nói chuyện về " Quản lý xí nghiệp Nông Trường Quốc Doanh" bên Liên xô , bên Đông Âu , và bên ta .Tôi nói đến những nhiệm vụ trước mắt cuả nền Kinh tế Quốc Doanh . Tôi nói về Sức kéo . Về Phân bón . Về Thu hoạch . Về Thành Phẩm . Về con giống . Về thuốc diệt cỏ . Về đủ thứ mà tôi học lỏm ở Nông Trường cuả tôi .
Tôi nói về các cách vận dụng Trí thức Thành phố, cung hiến chất xám , với tinh thần làm chủ tập thể . . . Hồng và chuyên . . . Toàn tập .
--- Những ngày tới đâu , chắc thầy còn bận họp . Khi nào thầy có thì giờ , em sẽ báo cáo những thành tích đóng góp cuả em ,Em đã cung hiến sức lao động .Em đã cung hiến kinh nghiệm sản xuât nông nghiệp . . . Kinh nghiệm mà em có được trong thời Kháng chiến Một . . . Thời còn học với thầy tại Lê Khiết . Bấy giờ em nhớ như Thầy là Hiệu đoàn trưởng .hay Bí thư Chi bộ nhà trường .
Trong bửa cơm , thầy Oanh chắc phải thấy ngon miệng vì đồ ăn ngon , người cùng ngồi ăn cũng ngon . Mà người đó lại biết về thanh tích cuả ông thầy mình .
--- Nhưng , thầy ơi . Nếu như mà . . . hồi đó . . .Tôi cố nói ngập ngừng .
Nếu em thoát ly được giai ấp sớm hơn môt tí , nếu . . . học bạ cuả em đừng bị tỳ vết . . . chắc em sẽ được ra Bắc , sẽ đi học ở Trung quốc hay Liên xô . Sự đóng góp cuả em , nhất định sẽ khác đi . . .
--- Học bạ cuả em ? Vào lúc nào vậy ?
--- " Tự cao . Tự Đại . Tự ái . Tự mãn . Tự túc . Tư tưởng cần kiểm thảo ." Thầy phê vào học bạ lớu Sáu cuả em như vậy mà .
Ông như chợt nhớ ra . Ông bảo :
--- Bấy giờ . . . ấu trỉ . Ấu trỉ . . .

Rượu và thịt đã tàn . Đến cái món trái cây trán miệng . Đến cái món nước trà . Thầy xem đồng hồ và bảo :
--- Không biết là đồng chí (tài xế ) có tìm lại được nhà này không . Chắc giờ này là phải đến rồi . Phải về khách sạn . . . anh em người ta đợi .
Hai anh em tôi cũng nương theo đó mà kiếu từ . Đi một quãng xa , ông anh tôi nói một cách ỉ ôi :
--- Chú mày . . . uống thuốc liều hồi nào . Coi bộ say hay sao mà . . .nói miết quên ăn . Không biết ông ấy sẽ đánh giá cái bửa gặp gỡ thầy trò mhư vầy . . . ra sao . Tôi hơi ngại . . .
--- Em làm thầy giáo rồi . Em biết . Rủi bị học trò nó " thuổng " , thì cũng phải . . . chiụ khó nuốt giận làm ngơ . Giáo bất nghiêm , sư chi đoạ . . .
Mình chén mẻ , ổng chén lành .Ổng đến nhà cuả Tư sản . . ." quan hệ kiểu đó " bất đồ gặp anh em mình . Em " chộ ông thầy Oanh kiểu này " ổng cũng teo luôn .

Rồi xiêu dạt ở Mỹ . Tôi đi học lại . Bà thầy đọc chính tả . Pasdina , tôi viết thanh " pass - a -diner " Bà đọc một thôi một hồi những Coats , những Coast , những Cots . . . tôi lại bị hành hạ trăm điều . Có lẽ là vì mình . . . tích oan , tích nghiệt kiếp xưa , còn ở Việt nam .
Có một bà con bắt làm luận văn . " Hai trăm chữ " .
" Văn chương Tám vế luống mơ màng "
" Làm thơ mười - sáu- chữ
" Đít teo ! "
Đề bài luận là " I hate Teacher/Teachers "
Tôi được một phen " tố khổ " Từ ông già tôi , đến . . . bà cô ngay bây giờ .
Và , không quên dở lại một trang trong sách Lão Ư .
--- Tôi ghét chính tôi . Tôi cũng từng làm thầy giáo nhiều năm tháng ngày giờ , mà càng ngày càng thấy mình khờ ra .Học trò nó ăn hiếp , nó chộ .
Bà đọc " bài văn ngoại hạn " ( giới hạn 200 chữ ) cuả tôi cho cả lớp được một trận chê cười .
Xin hết .

Liễu Hạ Thi .
July, 10 . 2003 .

nước mặn
12/03/2009, 12:57 AM
Ngọc Lan Cố Quận

Chuyện như sau . Ông chú tôi đi Hà nội hoc từ năm có vụ Yên Báy .Ông học Albert Saraut . Ông già tôi vào tù năm đó . Vài năm sau , được thả ra . Xin được cái Bài chỉ cuả xứ An nam ( Trung kỳ) , để ra Hà nội lo thanh lý việc Ngân Hàng gì đó .Ông cho người bạn mượn giấy tờ ruộng đất để thế chấp , vay Ngân hàng để kinh doanh . Ông bạn vỡ nợ ,sau vụ khủng hoảng kinh tế . Anh cả tôi bảo thế .
Nhân tiện , ông dẫn một ông em về quê . " Để nó ở ngoài ấy sinh lung , làm quốc sự " . Bà nội tôi ngán thứ này rồi . Nhân tiện , ông già tôi mua sắm một số vật liệu trang trí nội thất , nói theo lối đời nay .Và , ông không quên lời mẹ tôi dặn :
--- Cậu nó nhớ mua một cặp ảng kiểng ,hoa Ngọc lan , biếu thầy mẹ.
Bấy giờ , hàng hoá ở ngoài ấy về , chuyên bằng ghe bầu . Cước vừa rẻ , vừa tiện cho việc nhận hàng .
Nhà tôi ở bên này phố vạn . Vạn Thu xà . Cậu ( cha tôi ấy mà) về trứơc bằng đường bộ . Người tháp tùng , thì ở lại , chờ đóng hàng , và áp tải nó về sau .
Từ đấy , tại sân hoa có thêm thai chậu Ngọc lan .
Ngày qua , tháng qua , và năm . . . êm đềm trôi qua . Không thấy ngọc lan sinh hoa , sinh trái gí cả .Có lẽ vì phong thổ . . . chưa quen . Một chậu thì òi ọp . Một chậu thì sung nẫm .
Có ông bạn " sành hoa kiểng" . ở làng bên đến săm soi ngắm nghiá .
--- Cặp kiểng này , càng ngày càng không " xứng" với nhau . . .
Ông già tôi bèn bảo :
--- Anh rước nó giùm tôi lấy một chậu . Để cho tôi một chậu .
Ông bạn , chỉ dám chọn cái ảng òi ọp mà rước đi . Từ đó , ông già . . . cho bê cái chậu kia mà . . . dấu đi cho khuất mắt , cho đỡ mang tiếng . . . dại cuả .
Không ai chăm nom , tưới bón nó . Mẹ tôi xót . Bà bèn cho đem ' giâm' nó ở bờ ao , góc vườn .
Khi tôi vừa mới lớn, ông già đã mất , cả chục năm rồi .
Ông bạn làng bên cuả cậu tôi ,có họ xa với mẹ tôi . Tôi tình cờ có dịp viếng nhà ông . Nhà bác trồng loại bông gì thơm thế ? Tôi ngạc nhiên hỏi .
Ông chỉ cười và đáp :
--- Khi nào con về, " bác" hái . . . cho mẹ lấy một mớ .Mẹ mừng lắm đó . Hồi trong nhà ông Cụ ( tức ông ngoại tôi) , có trồng được , nhưng sau này không nghe nói đến nữa .Chắc nó cỗi đi . . .
--- . . . bông gì vầy " bác" .
--- . . . cậu mày bảo là cây ngọc lan . Tới chừng nó trổ bông , nhiều người tới đây coi . đặt tên là bông Công Chuá .
Tôi mang mớ bông ấy về cho mẹ tôi . Bà phát cho mấy đưá cháu nội , cháu ngoại gái . Mỗi đứa một cái .Cầm chơi hay cài tóc . Chớ có ngửi tận mũi .
Cả bầy con gái có hoa Công chuá , hí hửng lắm lắm .
--- Mấy đứa hãy thăm chừng cây " công chuá" ở bờ ao . Có ngày , tới niên canh , nó sẽ ra bông như vậy .
Ngày qua, tháng qua và năm trôi qua .
Tôi để ý mãi mà chả thấy " công chuá" ra hoa .
" Ông . . . công chuá " đứng bờ ao , đã có cái thân to hơn một sãi rưỡi tay . Tàng lá phủ ngập cả một vùng bán kính ba bốn mét .
Một hôm , nhận ra ở các đọt cuả mọi nhánh lá đều có nhú . . .nụ hoa . Nụ hoa màu nâu nhạt , pha tím hồng . Rồi thì nụ hoa , hay là hoa . . ." ông công chuá " rụng đầy đất chật bải . Tôi nhặt cả thúng , đem vào cho mẹ tôi xem . Bà bảo :
--- Trông sao nó giống . . . búp kim chi . Có lẽ . . . là cây bông kim chi cuả Tầu . . cũng nên.
Năm đó trời hạn hán . Nhà tôi lại thành đối tượng đấu tranh giai cấp . Cái cây ngọc lan bờ ao nhà đã cho tôi bóng mát . Bóng mát cuộc đời.
Tôi phải nghỉ học từ năm trước .Phải tự thân " vọt nước" dưới ao mà tưới vườn rau , vườn bí , vườn bắp (ngô), để cung cấp nguồn " ăn sống " cho gia đình .
Trong vài ba năm sau đó , tôi thường phổ biến cái tiện ích cuả loại cây ấy cho bà con , bè bạn trong làng . Tôi cho họ đốn các cành lớn bằng hai ba nạm tay , dài hơn vài sãi . Hãy trảy hết nhánh và lá và trồng ở ven bờ . Rễ cuả nó sẽ giúp chống sạt lở .Thân cuả nó sẽ thành trụ giàn cần vọt . Tàng cuả nó rậm , che nắng . Nhất cử tam tứ tiện .

Rồi sau hiệp định Genève tôi đi học lại , ở Sài gòn .
Lại có dịp đến thăm gia đình một người bạn gái . . . Cả nhà mới dọn về từ xứ Chuà Tháp vài năm trở lại đây .
Hôm ấy , tôi được bà cụ chỉ cho xem cái chậu ngọc lan ở hàng hiên trước nhà . Một bà bạn văn , bạn thơ mới biếu .
--- Anh xem đấy ! Phải đợi . . . một vài năm , nó đủ lớn , mới ra hoa . . . .
--- Vâng ạ !
Rồi bà cụ , vốn lại là . . . thi sĩ , tả cho tôi biết cánh hoa , màu hoa , và mùi hoa nó ra làm sao .
--- Vâng ạ !
Tôi đã được cô bạn gái ấy dặn dò " gọi thì dạ , bảo thì vâng"
--- Vâng ạ !
" Chú thím Phán , cậu mở Triển , và bà con ở ngoài bắc ( di cư vào) đều đã gọi cô Lục đến mà thì thầm , mà hỏi một cách lo lắng rằng : Cái Tân . . . con nhà anh chị Đốc , hình như . . . cháu ấy . . . nghe chả được rõ . . . Có phải thế không ạ !"
" Ấy , tôi dặn dò cháu ấy rằng khi ba me về , nhớ bảo có chú thím lại chơi . . . Cháu nó cứ . . . cứ như là . . . Nó cứ " Dạ . . . ?" với " Dạ . . . ?" mãi cơ ! Có phải thế không . . . nhẻ ?
--- Ở trong Nam ," dạ " thì cũng như là " vâng" . . . Thế mới khổ . . . chứ lỵ .
Tôi chờ mãi mà chả thấy chậu ngọc lan nhà ông bà cụ Đốc nó ra hoa .Biết đâu nó cũng sẽ giống như cây ngọc lan bờ ao nhà mình .
Tháng trôi qua và năm trôi qua .
Tôi vẫn còn " Tái đáo thiên thai phỏng . . . ngọc lan " nhiều lần .Tôi đã tốt nghiệp , đi làm ở xa .
Tôi bị bổ đi xa .Rồi còn bị thuyên chuyển đi thật xa . Giông bão ,nắng mưa , lụt lội . Và chiến tranh , và đủ thứ trên đời trời đất đè lên một " thân thế trai " như tôi .
Cô bạn ' thâm giao cố cựu" mà tôi nói trên kia , đã đủ niên canh đã đi lấy chồng .Chỉ có nghe phong văn như vậy .

Tôi tìm được dịp về thăm nhà , thăm làng lần cuối trước khi đi nhập ngũ .
Tôi quyết định không xin hoãn quân dịch . Tôi muốn từ bỏ cái khuôn vàng " Mở đề , Thân bài , Kết luận " .từ bỏ cái thước ngọc " Chăm , Thường, Khá , Đưọc " , " Khá, thường chăm đươc" . " Được , thường khá chăm" vân vân và . . . vân vân .
Làm một " ông dạy học" , và một " ông phê học bạ " bấy nhiêu lâu , đủ rồi.

Cái cây ngọc lan gầy guộc cuả cậu tôi ngày xửa , đang đứng tại góc sân nhà người bạn sành nghề trồng hoa . Nó tiếp tục trổ ra thứ hoa " công chuá " thơm ngát .
Còn cái cây kia , nay đã dược nhân lên , thành nhiều những tàng lá xanh um , ở khắp các bờ ao làng quê tôi . Trông thấy như thế , đủ khiến lòng vui lâng lâng
Nhưng bà con trong làng , trong xóm thì không còn giống như mấy năm xưa nũa . Người già thì đi đâu mất cả . Trẻ nít nó lớn lên . Ai cũng thay đổi . Nhà cửa cũng khác đi .
Rồi tôi trở lại Sài gòn .
Tôi sắm ngay chiếc xe gắn máy Suzuki , an toàn xa lộ . Thì để mà đi thăm các ông Thầy , thăm bạn bè .Mà viếng họ hàng .
Mà dùng nó khi nào đi phép cuối tuần từ Trung tâm huấn luyện Sĩ quan sau này .
Bấy giờ , tôi có cả cái máy chụp hình . Loại bỏ túi . " Travel with Charlie " tôi nghĩ thầm như thế .Tôi đi chơi một mình .Bè bạn , nó rúc đâu trong nhà trong buồng cả .Chả còn thấy đứa nào .
Tôi sực nhớ đến một gia đình " thâm giao cố cựu" . Phải đến thăm họ kẻo sau này lại ân hận . Con đường hẻm vào nhà ấy , giờ sao như ngắn đi , và hẹp lại . Người ta làm hàng rào lưới sắt kín từ trên cao xuống đất. Và lại từa tựa nhau .Không sao nhận ra các số nhà . Nhìn dồng hồ thì đã là gần chín giờ đêm, mà tôi không hay .
--- Tìm nhà . . . phải nhớ . . . Có cây ngọc lan . Cái chậu sứ ,có hoa văn màu xanh tím sẫm . Tôi định bụng như vậy . Nhưng trời tối quá . Đèn mờ quá .
Tìm không ra . Tôi muốn bỏ cuộc . Hãy chạy luôn . Hy vọng sẽ còn có đường thông .Đi ra khỏi cái xóm này cho nhanh . Biết đâu , người hàng xóm còn nhận ra cái cậu sinh viên . . . chăm chỉ học hành ngày trước , nay lại có ý đồ gì bất chính . . . lảng vảng chi đây .
Vì chăm chỉ học hành , không chơi bời lêu lổng, tôi đâu có biết đấy cà cái hẻm cụt . Tôi đành quay tra . Tôi tắt máy, dắt xe đi bộ . Kẻo phiền lòng hàng xóm , đang cần yên lặng để nghỉ ngơi .
Ra khỏi cái hẻm , vừa định cho nổ máy thì thấy có một cặp vợ chồng trẻ , họ đèo nhau bằng xe gắn máy chạt vụt qua . Tôi chạy theo hướng đó . Họ chạy về hướng bến sông . Chắc là đi hóng mát . Trời oi bức quá mà . Họ chạy về hướng Bến thành . Chắc lại đi có việc . Họ chạy tiếp xuống Trần hưng Đạo , vào Chợ lớn .Chắc họ đi ăn một món ngon . . . kỷ niệm . Họ chạy vòng qua trường Bác ái . . . rồi quanh quanh quèo quẹo đi những đâu , những đâu . . . tôi không còn nhớ . Trời về đêm , xe ít đi , mát mẻ hơn .
Tôi có sẵn cái mủ vải mà lúc ban ngày , tôi đã mua theo anh xe thồ Tôi đội nó lên hồi nào không hay . Thỉnh thoảng tôi phải dừng lại mà thắp điếu thuốc ( Capstain ), như anh xe thồ sành điệu . Và cũng là để cho vợ chồng người dẫn đường đang chạy mobilette , ở dằng trứớc thong thả hơn ra . Cái anh xe thồ này mới ra nghề , nên trông lớ ngớ làm sao . Chả biết chọn lộ trình có khách . Chỉ biết chạy gió khơi khơi . Nghĩ cũng đáng thương .Có lẽ nghĩ thế nên nhiều ông chạy Taxi , không quên bấm tiếng còi mỗi khi qua mặt .
Nhưng cứ mỗi lần như thế , tôi lại nhớ vặn thấp nút chỉnh ánh sáng cuả đèn xe . Người ta đỡ trông thấy
Đại học xá Minh mạng đây rồi . Ngả Sáu đây rồi . Ngả bảy đây rồi . Những người đi ăn khuya vẫn còn đông vui nhộn nhịp . Tôi dừng xe , mua ly nuớc miá . Hai người dẫn đường , tôi chỉ biết gọi thế ,họ tăng tốc , cho tôi bỏ cuộc .
Tôi đành bỏ cuộc .Tôi bỏ cái mối , có ông bà chủ đang chạy trước từ sớm tới giờ .Tôi vui với sự óc tưởng tuợng khôi hài cuả mình .
Đường Phan thanh Giản ,rộng và thẳng . Đèn sáng lắm . Tôi định phóng một lèo ra xa lộ Biên hoà .Rồi sẽ trở về .
Chiếc xe cuả tôi , cho đến hơn mười năm sau , rách nát là thế mà máy vẫn còn rất tốt . Có lẽ là nhờ cái lần chạy rodage này . Không chạy nhanh hơn mười lăm , hai mươi cây số một giờ. Giữ đều thật đều tay ga . Người sành xe gắn máy chả đã dạy tôi như thế .
Chiếc xe , nhiều khi nó cũng khôn như con ngựa . Nó hay chạy theo đường cũ . Nó đưa tôi vòng qua Trần quang Khải tối mò mò , đầy những ổ gà . đến phát bực . Tôi dừng xe , tắt máy . Bỏ cái mủ vải đi cho nhẹ cái đầu , Và lại thắp điếu thuốc . Đó là tại nơi đầu một con hẻm tối hù .
Ối trời đất ! Mười một giờ rồi . Đôi " tình nhân ấy " từ hồi nảy giờ đi đâu mà . . . cũng chỉ mới về tới đây . Có lẽ chạy xe càng thâm vào đêm , càng thấy như lạnh hơn , nên nàng đã quấn quanh cổ một chiếc phu la . Nàng ôm chặt vào bụng chàng hơn cho chàng ấm áp hơn chăng .Chàng tắt máy xe và cùng nàng ép vai vào nhau và đi về nhà nàng .
Tôi nhìn theo .Cái đèn trước cửa nhà nàng bật sáng lên . Những nhà khác , chỉ sáng nhờ nhờ . Hoặc lại tắt ngấm từ lúc nào .Hai người từ biệt nhau . Chàng dăt xe trở ra , đi về nhà mình . Nàng còn đứng đó trông vời theo .
Nhờ cái cưả cổng mở toạc , nhờ cái đèn sáng , tôi nhận ra khá dễ dàng vị trí căn nhà .
Cái cây ngọc lan , nó sum suê hơn trước , Nhìn từ xa , tàng là trông như có màu bích ngọc . Cái chậu sứ ( trán men ) nó vẫn là như cũ nhưng lại nhìn không rõ đặng .
Vậy mà sao lúc nảy , mình tìm không ra . Thôi thì hẹn một lần khác sẽ đến thăm ông bà cụ . Tôi bằng lòng với cái công phu , với tấm lòng từ tốn cuả mình vào lần này.
Tôi về nhà trọ .Có sẵn tập thơ Mưa Nguồn cuả Bùi Giáng tặng .Nó ru tôi vào giấc ngủ yên bình bằng điệu ru buồn nhẹ nhẹ .
Ngày hết tết tới . Tôi thu xếp tìm chỗ gởi chiếc xe lại rồi lấy vé máy bay về quê .

Mẹ tôi đã định được ngày lành tháng tốt cho tôi " lấy vợ về ăn Tết rồi đi lính " như tôi vẫn hay nói đuà như thế . Nhớ suốt cái năm đó , tôi ra vào trại nhập ngũ đến mấy lần . Chờ chực . Khám sức khỏe xong , thì lại nhận giấy " Thặng dư tài nguyên " Trả về nguyên quán .
Lần trở về nguyên quán cuối cùng nhằm vào cuối tháng chạp .Và lại có thêm tài nguyên cho cuộc chiến tranh nào đó về sau . Thằng con đầu lòng ra đời . Bảy ngày thì xảy ra vụ Mậu thân . Một trăm ngày sau đó , tôi vào lính .
Cái binh nghiệp cuả tôi nó không được dài . Sau một năm ở lính , tôi lại phải trở về làm " ông thầy" , và làm ông cha cuả một thằng con nữa , vài ba thằng sau đó nữa ." Tên Uông , Tên Bái , Tên Bột . Tên Bành "
Tôi tích cực làm cho có cuả cải . Có thể tự sinh lợi nuôi con mà khỏi phải ăn lương nhà nước .
Đủ hai năm quân dịch . Đủ mười năm công vụ . Tôi sẽ vào Sài gòn . tiếp tục việc học . " Trăm sự nhờ tay một mẹ mày " .

Có vợ , có con , có kinh nghiệm chiến trường và có chút đỉnh tiền cuả khiến tôi liều mạng hơn . Tôi mua sẵn một căn chung cư ở Sài gòn , phòng hờ khi cần có chỗ mà chui ra chui vào .
Tôi đến thăm một bà bạn học cũ .Bà này bấy giờ đã trông đường bệ khác thường . Tôi có cảm giác như bà đang sống trong một tháp ngà . Mà bà sống trong tháp ngà thật sự , còn thắc mắc nỗi gì .
Vườn nhà bà đầy hoa . Và có một cây bông công chuá ngát hương . Đêm không nghe tiếng đại bác . Bà khuyến khích tôi về Sài gòn cùng bạn bè làm văn hoá .Tôi ậm ừ cho qua chuyện . Bà cũng tin được tôi phần nào về cái ý định" làm văn hoá" chăng .
Trong vài ba năm sau , tôi cũng chả vào " làm văn hoá" với bè bạn được .

Nhưng cuối cùng thì tôi chạy được vợ con vào Sài gòn sớm hơn cả mấy vị tư lệnh quân khu phía bắc . Tôi lại đến thăm bà bạn " văn chương chữ nghiã " nói trên . Tôi đến ngay chốc cái biệt thự đó , có cái sân hoa đó . Rồi được bà cho hay những tin tức về bạn bè . Đứa còn , đứa chết , đứa . . . quyên sinh .
Không nhớ là có còn nghe mùi hoa ngọc lan nữa hay không . Tôi ra về với nỗi chán chường rời rã .
Trong suốt cái tháng tư năm nàyó , tôi còn có cái may cuối cùng . Còn sẵn chiếc xe gắn máy Suzuki ngày trước . Tôi đi thăm bạn bè " thâm giao , cố cựu " . Tôi phải đến họ dù một lần . Tôi phải căn dặn họ như một bâc người từng trải , cả quyết :
--- Những gì mà ông , mà bà , mà bạn và tôi và chúng ta biết nhau trong quá khứ , thì " sống để dạ , chết mang theo " . Chớ có thổ lộ cho ai . Đã chẳng ích gì cho mình mà còn hại bạn bè cuả mình.
" Je ne sais qu' une chose , que je ne sais rien " .
Sau đó thì tôi lặn luôn đến vài chục năm hơn .
Lặn bên đông . Lặn bên tây .

Những ngày gần đây , vì vô công rồi nghề , tôi " lên mạng" , mà giải cơn sầu tuổi già sức yếu . Vào lúc này , tôi nhớ rõ như in , rằng có cô học trò nọ , ở ban C . Cô ấy viết trong tờ báo lớp ( muà xuân năm cuối ) một câu . Câu ấy , vượt khỏi cái thước ngọc " phê học bạ " cuả tôi .
Nó như sau :
Nhỡ mai trời có nhiều giông bão
Còn lại nơi đây một chỗ ngồi .
( ký tên : X . X .Thuơng Thương )

Mới hôm nào , tôi có đọc được một truyện về " Ngọc lan cố quận " , và một bài thơ " Mùa xuân cho ai " . trong cùng một trang , trên mạng .
Đám học trò ở hai trường Trung học khác nhau, họ " dư nghiã , dư tình " , họ đã khênh hai bà già lên trở lại cái " bàn thầy" bằng cách gửi đăng thơ và truyện cuả các bà trên cùng một mạng .
Vậy , xin có thơ rằng :
. . . . cũng từng có ngọc lan hoa .
một thì cố quân , một là quê nay .
còn tôi , còn một chỗ này
đò chiều , cánh én và mây ráng chiều .
Ngồi trông ngẫu nhỉ buồn hiu .
Xin hết .

Liễu Hạ Thị .

nước mặn
12/03/2009, 12:59 AM
Phả ký . . . ?

( Riêng tặng cháu Nghiã )

Vào những năm này, ông già tôi . . . khiến chết hay sao đó nên không đi chơi đâu xa cả . Ông sắm bảng đen , bảng đá, phấn viết , và giấy bút học trò , rồi ngồi nhà đem mất đưá con út ra mà dạy học .Ông dạy vần quốc ngữ ,dạy cửu chương . . . Bà chi Mười cuả tôi lên bảy. Tôi, thằng Mười hai ,lên tư có được sự may mắn đó .
Trong làng tới lúc này , vẫn chưa có trường, chưa có ai mở lớp dạy quốc ngữ vỡ lòng.
Năm bảy năm về trước , mười hay hai mươi năm về trước ,mỗi lần tới tuổi đi học các anh chị tôi phải đi ở trọ xa nhà những năm mưòi cây số .
Tôi được học cùng cấp bực với chị , cho có bạn .Chị tôi học không giỏi hơn tôi . Chỉ vì chị lớn hơn , biết lo hơn và biết sợ . . . thầy hơn ,hoá cho nên học không vô .
Thấy ông già tôi đem hai đứa nhỏ ra mà hành hạ , mẹ tôi xót lắm .Bà lập thế ( tìm ra cách giải quyết tốt hơn), đem chị tôi gửi sang nhà một người bà con ở làng bên . Làng bên có sẵn thầy sẵn lớp . Tôi còn nhỏ quá . Bà chưa gửi đi được.
Sư tầm đệ tử nan . Cha tôi bỏ nghề dạy cho con học.
Năm sau ông già tôi mất .
Trước khi qua đời chừng vài ba tháng, ông cho tôi theo chị sang làng bên Cũng xin thầy giáo cho tôi cùng học với chị tôi cho có bạn . Kẽo tội nghiệp đứa con gái út .
--- Vàng vụn , bạc vụn cuả tui đây . Ông nựng con gái như thế .
Sau khi ông già mất , mẹ tôi lại giữ tôi ở nhà . . . cho bà có bạn .Đỡ buồn .

Chị tôi đi học , cuối tuần mới về . Và chị khoe chị có nhiều bạn " chiếng" lắm. Chị biết thêm nhiều trò chơi cuả học trò con gái . Chị tận tình truyền thụ cho em . . . Chị cũng biết thêm nhiều chuyện mới lạ .
--- Ở bên biển , người ta nói . . . tiếng lạ lắm . Mầy chưa biết đâu . . .
--- ?
--- Mầy có biết không . . . Mình nói . . . phía Núi đất là trên , phiá Cửa Đại là dưới , thì họ kêu là dưới Núi Đất , trên cửa Đại . Mình nói ông trời , họ nói ông chời , ông tời . Mình nói đi lên , họ nói đi nên . . . Mình nói trăng tròn , họ nói tăng nó tòn . . .Con tâu chớ không phải là con trâu . . .
--- ( tôi vểnh tai nghe )
Chị tôi tiếp :
--- Mầy chưa biết đâu . . .Nậu nhà quê là mình .Nậu nhà quê sợ trời nắng . . . Còn bên đó , người ta , trời mưa , trời gió . Kêu là trời . . . động .
Và cứ như thế , như thế chị tôi nhém thèm tôi bằng những chuyện lạ đường xa . . .Tôi vểnh tai nghe .
--- Mầy biết cô Hai Lịnh không ?
--- ?
--- Mẹ dặn :Ở bên đó . . . có cô ấy . Cô ấy là cô mình đó .Mẹ dặn : gặp cô thì phải có lễ phép , chứ đừng bắt chước người ta . Không nên.
Bà ấy nổi khùng mà chửi thì động cả tới " giường thờ chiếu trải " . . . Nhiều người bảo thế .
Năm sau , tôi lại được mẹ gửi theo chị đi học . Và tôi được thấy Cô Hai Lịnh .
Người lớp lớn ,ai cũng gọi bà là cô hai Lịnh .
Cô là người ở dưới ( trên ) Kỳ tân .Cô làm nghề gánh nước thuê , gánh cá gánh mắm thuê .Ai cho bao nhiêu cũng được . Không nề hà .Cô khoẻ mạnh khác thường .Không bao giờ thấy cô đội nón .Dù dôi khi cô có cái nón cới , thiệt là cời. Tóc cô hoe như tóc . . . mấy con đầm ,thấy trên tỉnh. Cô mặc quần đùi như đàn ông .Ít khi thấy cô mặc yếm . Áo của cô thì thấy rách toạc toàng toang , và không còn tay áo nữa. Vì vậy mà khi cô gánh , cô chạy . . . vú mớm cứ thòng thòng , vung qua lắc lại .Cứ y như là con điên . Cứ y như là nậu ăn mày .Tôi nghe nói như thế .
Cô hay ngồi nghỉ chân tại các cái bậc cấp xây đá ong , thềm trán xi măng trước nhà hay trước ngỏ ven đường .
Cô hay mua bánh ú gạo dưới chợ , rồi đến mấy chỗ ấy mà ăn. Hai chị em tôi cầm tay nhau , đứng từ xa nhìn thấy cách ăn nhanh , khoẻ và gọn cuả cô cũng thèm .
Ngồi ăn ở những chỗ này nó thoáng mát . Cô vừa ăn , vừa tụng . . . Tôi dùng chữ này có sai không ?
Người làng tôi hay dùng chữ tụng để diễn tả rằng ai đó . . . lặp đi lặp lại , nhiều những điều , mà mình không thích nghe ,có khi lại thích nghe , nhưng không thể hiểu hết . . .

Cô không có con cái gì cả .Nhà cô Hai mình thì là ở đâu , chị Mười tôi cũng còn chưa biết huống là .
Năm sau đó nữa , thì ở làng tôi có mở trường . Một ông thầy , một phòng học , và hai hay ba cấp lớp cùng học chung nhau . Tôi không còn được thấy cô Hai hằng ngày nữa .Cái khoản cách về sự học hiểu tại làng biển giữa chị tôi và tôi cứ như lớn thêm hơn . Chị là tiền bối . Chị có thâm niên hơn tôi ở đấy . Ở nơi có cô Hai Lịnh .

Một hôm, vào một buổi chiều xuân , nếu tôi nhớ không lầm . . .
Tại sân chơi trước ngỏ nhà , tôi phá quấy trò chơi và đồ chơi cuả các bà . . . chị , bạn cùng chơi với chị Mười tôi rồi bỏ chạy .Thật lâu mới dám trở lại . Chỉ còn thấy chị tôi ngồi một mình ở thềm xi măng ở đấy. Bà đang cất dọn chơi .Thấy thoáng bóng tôi đang kết với mấy đứa bạn trai , bà lên tiếng . . . lầu bầu trong miệng .
--- Mầy là cái đồ . . . vong mạng . . .
--- Mầy là cái đồ . . . chết chủ , mười tám nhân mạng . . .
--- Mầy là cái đồ . . . chín xứ . Mầy là cái đồ năm dinh . . .
--- Mầy là . . . cái quân . . .
--- Cái quân ăn mày . . .
--- Mầy là cái . . . thứ . . .
--- Thứ đâm cha chém chú .
--- Mầy là cái . . . ngử . . .
--- ngử phản Trụ đầu Châu . . .
--- đồ Mọi , đồ Hời . . .
Chưa hết đâu . Bà chị tôi còn uất ức nhiều . Bà . . . nhắc nhủ cho một thằng " Nó " nào đó . Rằng :
--- Cái mồ tổ cha " nó " . . . Khéo . . .
--- Cái mả mẹ " nó " . . . Khéo . . .
--- Hiển khảo , Tổ khảo " nó" khéo . . .
--- Cô di tỉ muội " nó " . . . Khéo . .
--- Cao tằng Cố tổ nó . . .
--- Thúc bá đệ huynh nó . . .
--- Thần hoàng bổn xứ nó . . .
--- Nội ngoại nhà nó . . .
--- Lãnh cô nó . Lãnh thúc nó .
--- Tổ cô nó . Tổ thúc nó .
--- Đường bá , Tổ bá nó
--- Thỉ tổ nó . . .
--- Cô hồn các đẳng nhà nó . . .

--- " Nó" là cái " đồ" . . . . Hèn gì . . . !
Cái . . . đồ " Chết toi . Chết dịch . Chết đâm . Chết chém. Chết không toàn thây.---Chết chẳng ai chôn . Cái mả như mả ăn mày.--- Voi dày, ngựa xé. Lạc chợ , trôi sông. Hà bá rước . Hú ba hồn chín viá nó mà về đây .--- Trời đánh , Thánh vật . Trên không chằng, dưới không đệm. Đồ thuỷ quan . . . ."
Thật tình , tôi nghe không kịp , và nhớ không hết .Nhưng tôi biết chắc chắn là chị Mưới tôi đã " thuộc " , học thuộc lòng , những lời chửi ruãa đó từ Cô Hai Lịnh .

Về những năm sau này , và gần đây , tôi chợt nhớ ra một điều :
--- Cô Hai Lịnh cuả tôi là người thầy cuả chị Mười tôi.Chị Mười tôi là người thầy cuả tôi về gia phả ( học ) .Xin lấy bấy nhiêu thôi .

Tôi đọc gia phả nhà mình . Tôi sưu tập gia phả nhiều nhà trong vùng làng tôi , tỉnh tôi , miền trung Việt nam.
Một số gia phả thường bắt đầu bằng câu " Nhân hữu hồ tổ , vật hữu hồ tông " .
Một số gia phả , khởi đầu bằng : Hoàng triều . . . Gia dũ hoàng đế . . .
Hoặc : Nhân Tây sơn khỉ binh . . .
Hầu hết các các gia phả mà tôi gặp , đều là Tân loát , Truyền biên vào thời Tự đức trở về sau.

Nhiều gia phả có sao chép các bài văn Khấn , văn Cáo , văn Tế tổ tiên .
. . . .
" Đại nam quốc . . . Tuế thứ . . .
. . .
Nam nữ tử tôn đại , tiểu . . . .đẳng
Cẩn dĩ sanh tư ban soạn tửu quả , thức phẩm chi nghi , cả chiêu cáo . . .
Hiển Cao Cao tổ , . . .Tỷ .Tôn Thần vị tiền
Hiển Cao tổ , . . . Tỷ .Tôn Linh vị tiền
Hiển Tằng tổ , . .. Tỷ .Tôn Linh vị tiền
Hiển Tổ , hiển Tỷ
Hiển Khảo . Hiển Tỷ . . .
Cập :

Tổ bá, tổ thúc, tổ cô ; Đường Bá , đường thúc . Lãnh cô .
Đồng đường huynh đệ . Cô di tỷ muội .
Dữ :
Xuất thế sơ sanh, hữu danh hữu vị , hữu vị vô danh. Huyết sảo , Tảo vong. Thương vong , mất tích . Thân ký biệt tha hương . Mộ phần thất lạc . . .
Nhất thiết chư Hương linh , đồng lai phối hưởng . .. "

Cô Hai Lịnh đã học ở đâu và từ bao giờ được những tước hiệu cuả tiên tổ . . . cuả những người quá cố từ " đệ huynh , tỉ muội " . . . lên đến ông Thuỷ tổ , cả đến ông Thành hoàng bổn xứ . . .?

Cô Hai Lịnh đã biết đến cái nỗi đau xót cuả từng gia tộc , kể cả nhà Chuá xuống đến nhà dân . . . ?
Cái thời đại mà Cô Hai tôi nói đến , có lẽ là . . . thời có nôi chiến Nam bắc phân tranh , thời Tây sơn Nguyễn Ánh đó chăng ?
Tôi đọc sử ký về các thời đại nói trên . Và gặp lại những từ ngữ dùng để chép sử , những sự kiện lịch sử trong một thời ly loạn .Người trong nước mình một thời chửi bới , ruã sả nhau .
Và tựu kỳ chung , chị Mười tôi trút hết lên tôi vào một chiều xuân dạo ấy .

* * * * *

Tại hai miền Nam Bắc hà , những kẻ vong mạng ( trái với mạng cuả vua , chuá) mà tập kết về một phía , phiá Nam cuả chuá Nguyễ Hoàng . . .
Các quan tướng , chạy qua chạy lại cái sông Gianh , cái giới tuyến nào đó giữa Tây sơn và Nguyễn Ánh , thì là Phản Trụ Đầu Châu chăng . Đào duy Từ , Nguyễn khoa Chiêm , Vũ văn Dũng , Nguyễn Hữu Chỉnh chẳng hạn .
Cái Quân , Cái Ngũ . . .
Cái quân ăn mày :
Tương truyền , vua nhà Lê có lần đã cho quân lính giả dạng nghèo đói , đi thuyền , rất ồ ạt vượt tuyến vào Quảng nam trấn xin tỵ nạn.Bấy giờ quan dân Quảng nam đã quy phục nhà Mạc ( Mạc đăng Dung soán ngôi (1517).Đoàn quân ăn mày ấy đã được viên Thổ quan ( họ Bùi ?), bất phục tùng nhà Mạc đón nhận ,và thu phục Quảng nam cho Vua Lê ( 1545) ?.
Quân Tây sơn là quân la ó
Quân Hoàng phó , là quân . . .

Đồ Chết Chủ , Mười Tám nhân mạng . Phải chăng là lời phát ra từ phiá Tây sơn . Mạ lỵ đồ đảng mười tám nhân mạng , cùng Chuá Duệ tôn , bi sát hại năm 1777 bởi Đông Định vương Nguyễn Lữ ?

Đồ Chín xứ ?
Theo Phạm văn Sơn , Việt sử Toàn thư , đoạn chép về quan chế Thời Tây sơn ( khu vực phiá Bắc ).
Nhà Lê chia Bắc Hà thành Mười một Xứ . Quang Trung Đổi Xứ Sơn nam , thành Thượng trấn và Hạ trấn . Đổi Xứ Thanh hoa thành Thanh hoá nội và Thanh hoá ngoại .
Đồ Năm Dinh ?
Phải chăng đây là khu vực mà Nguyễn Ánh đã đánh bại Tây sơn ,làm chủ tình hình từ trước các năm 1790 :
1/ Bình Khang dinh 2/ Bình thuận dinh ( từ Diên khánh trở vào cực nam Trung kỳ )3/ Trấn biên dinh ( Miền đông Nam kỳ ) 4/ Phiên trấn dinh ( Gia định /Sài gòn) 5 / Long hồ dinh ( miền tây Nam kỳ ).
Quan quân Tây sơn , từ Phú yên ra Nghệ an, thời 1791 -- 1801, phải chống đỡi với sự vùng dậy cuả Nguyễn Ánh ở " năm dinh" , và đối phó với cựu thần cuả vua Lê và chuá Trịnh ở " chín xứ " .
Phải dùng đến ngôn ngữ miệt thị đối với quân thù đó chăng ?
Cô Hai Lịnh sinh khoản 1910 ( +/- ) và ngôn ngữ duy nhất cuả cô , là một chứng tích .
Người vùng quê tôi cũng vậy , ắt phải là con cháu cuả những quan quân cuả các tiền triều . Cựu Nguyễn , Nguyễn Tây sơn , và Nguyễn Gia long .
Cuộc nội chiến ( 1771 - 1801) phải chăng đã để lại một tàn tích " bạo động " và " ác độc " nơi ngôn ngữ miệt thị qua nhiều thế hệ , qua lịch sử .
Lắm khi , lịch sử đã lại lặp lại .
Một lần , hai ba năm bảy lần.
Lịch sử vẫn còn âm vang lời nguyền ruã giữa người với nhau .
" Chết toi . Chết dịch . Chết đâm . Chết chém. Chết không toàn thây.---Chết chẳng ai chôn . Cái mả như mả ăn mày.--- Voi dày, ngựa xé. Lạc chợ , trôi sông. Hà bá rước .--- Trời đánh , Thánh vật . Trên không chằng, dưới không đệm. Đồ thuỷ quan . . .
Hú ba hồn chín viá . . . nó mà về đây ."

Phạm Liễu Hạ

Tùy Anh
12/08/2009, 05:56 PM
Khó có thể tìm thấy sự tôn trọng bậc tưởng thượng ở thời buổi này ngoài trang QNN !

Chúc mừng bác Anmota, và tôi rất nể trọng những người trẻ tuổi nhưng học thức uyên thâm, tính tình nhã nhặn của xứ Quảng.


tuyanh

nước mặn
01/09/2010, 01:09 PM
AnmoBlog chí:

Bấm vào đây --> Những bài viết lên mạng tháng 11-2007: (http://quangngai.net/dcqn/dcqn.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Hu%E1%BB%87:C%C3%A1c_B %C3%A0i_Vi%E1%BA%BFt)

- Bãi sông Ngang ngày ấy… (http://anmo.wordpress.com/2007/11/30/bai-song-ngang-ngay-%e1%ba%a5y/)
- Bụi tre góc vườn (http://anmo.wordpress.com/2007/11/27/b%e1%bb%a5i-tre-goc-v%c6%b0%e1%bb%9dn/)
- Những cái làng bên (http://anmo.wordpress.com/2007/11/27/nh%e1%bb%afng-cai-lang-ben/)
- An mô – tên làng (http://anmo.wordpress.com/2007/11/27/ten-lang/)
- Kể chuyện hồi xưa (http://anmo.wordpress.com/2007/11/27/k%e1%bb%83-chuy%e1%bb%87n-h%e1%bb%93i-x%c6%b0a/)
- Xóm Chùa mà tôi có biết (http://anmo.wordpress.com/2007/11/27/xom-chua-ma-toi-co-bi%e1%ba%bft/)
- An mô, làng quê xưa (http://anmo.wordpress.com/2007/11/18/an-mo-lang-que-x%c6%b0a/)

PDK
01/09/2010, 01:48 PM
Bấm vào đây ... ngon hơn ... và nhiều hơn :D


Anh NM ... hổng biết quảng cố nghen :D


http://quangngai.net/dcqn/dcqn.php?title=Con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di:Trang_nh%C3% A0_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn



:D :D :D

lê hồng khánh
01/09/2010, 02:01 PM
Mỗi tác giả gởi lên QNN, nếu có thể, xin anh NM cho mấy dòng tiểu sử. NHiều người đọc, trong đó có kẻ gõ mấy dòng nầy, vẫn quen cách đọc tìm hiểu tác giả, xuất xứ tác phẩm...
Kính!
NT - LHK

PDK
01/09/2010, 02:30 PM
NT - LHK




Xưa giờ chưa thấy :D, Anh LHK có thể cho biết cái chữ NT là chữ gì được hông ?

PDK

nước mặn
01/09/2010, 03:42 PM
Bấm vào đây ... ngon hơn ... và nhiều hơn :D


Anh NM ... hổng biết quảng cố nghen :D

http://quangngai.net/dcqn/dcqn.php?title=Con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di:Trang_nh%C3% A0_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn

:D :D :D

Cảm ơn bác PDK cái link.

Những bài viết bị chôn sâu quá. Cái tiêu đề "Con người-Những thành viên" khó làm người đọc biết là trong đó có nhiều bài viết rất "đặc thù" của những người viết quê mình.
Lỗi tại bác mọi đàng :D :D

PDK
01/09/2010, 07:33 PM
Cảm ơn bác PDK cái link.

Những bài viết bị chôn sâu quá. Cái tiêu đề "Con người-Những thành viên" khó làm người đọc biết là trong đó có nhiều bài viết rất "đặc thù" của những người viết quê mình.
Lỗi tại bác mọi đàng :D :D

Hê hê :D

Cái chất Nẩu nó dzị đó :D

Càng khám phá ... mới càng thấy sâu đậm :D

Dưới mặt biển mơ màng ... là cả một đại dương sâu rộng :D ha ha.


Hy vọng khoảng Noel năm sau, cái trang ĐCQN sẽ có nhiều thông tin hơn. Tui đã nhìn ra cái đoạn đường phải đi rùi anh NM. Giờ chỉ cần thời giờ để làm mà thôi :D


:D :D :D

nước mặn
01/09/2010, 09:50 PM
Mỗi tác giả gởi lên QNN, nếu có thể, xin anh NM cho mấy dòng tiểu sử. NHiều người đọc, trong đó có kẻ gõ mấy dòng nầy, vẫn quen cách đọc tìm hiểu tác giả, xuất xứ tác phẩm...
Kính!
NT - LHK

Có biết nhưng không đầy đủ nên chưa viết được anh LKH ơi ! Hy vọng khi nào đọc được hồi ký của chú Liễu Hạ Thị, của Chú Thinh Quang, của anh LHK, của DSB, của PDK,... thì tôi sẽ viết được :wink: :wink:

PDK
01/09/2010, 10:00 PM
Có biết nhưng không đầy đủ nên chưa viết được anh LKH ơi ! Hy vọng khi nào đọc được hồi ký của chú Liễu Hạ Thị, của Chú Thinh Quang, của anh LHK, của DSB, của PDK,... thì tôi sẽ viết được :wink: :wink:


Oooooooooooooooooooops !


Hổng có tui trong đó đá nghen :sweatingb

Tui chỉ có ... Hồi Mã Thương ... thui nghen :D Hồi Ký hổng có tui trong đó đá nghen :sweatingb

Còn muốn đọc ... hồi ký ... của tui thì nó như vầy: Tui - Nậu nhà quê Đức Phổ - Vô Sài Gòn - làm dân nhà quê Sài Gòn - Giờ qua đây - Le Nhaque :D

Dân nhà quê như tui, biểu viết hồi ký nó giống như ... đi ăn tiệc tụi Tây, tui móc túi lấy củ lang luộc ra ... ngồi ăn. Y sì như dzị đó :sorcerer:



:sweatingb :sweatingb :sweatingb

IceMan
01/10/2010, 03:37 PM
Sao hổng có tại hạ trong đó hê?
Tại hạ có viết Hồi ký đời tôi rồi mòa :D :D

anmota
01/10/2010, 08:16 PM
Tin nhắn một chiều . (http://guihuongchogio.vnweblogs.com/post/4523/207443)

nước mặn
04/03/2010, 09:18 AM
Anh Khoán Dùng (http://anmo.wordpress.com/2008/01/)

– Đố anh Tám…Ông Toàn, anh ông Dùng, là con ông nào.
Anh Tám tôi có vẽ suy nghĩ lung.
– Hổng lẽ là con ông Giao. Nhớ như bà con đâu với ông Thuận…
– Tôi đố anh vì sao cái bàn chưn ông Thuận bị …cụt.
–… làm sao chú biết. Ông Thuận chết lâu rồi…Hồi đó chú đâu đà có…
– Em còn nhớ còn thấy Ông Thuận đứng vọt nước …Nhớ cái chỗ túm da nó bao cái chưn…Dễ sợ…Không dám ngó lâu…Mà đố anh vì sao…
– …hồi nhỏ, thấy …cụt đâu lâu rồi. Ai đâu có biết…Mà sao chú biết…
– Mẹ nói…

Mẹ tôi thường kể đi kể lại vì sao mà vườn nhà mình đã có ở đây. Mẹ tôi thường kể những chuyện về người làng Yên mô. Có lẽ đó là sau khi mà tôi đã lên mười. Tôi còn đươc ở gần mẹ tôi và tôi ưa hỏi.
– Hồi đó, mẹ về làm dâu ở An chuẩn(1914)…Mấy năm sau mới có chửa nhà Vân (chị hai- ).Nhà Vân sinh năm Ngọ…Năm Tỵ (1917)có lụt lớn …thì là còn ở bên An chuẩn…Đất nhà vườn mình hồi xưa là của đằng nhà ông bà của ông Thuận…
– Con biết nhà ông Thuận. Nhà có cây dâu cao lắm. Gốc cây to mà tồng phổng. Sao không thấy lá …Dưới gốc có đây bình vôi ông táo…Của nẻo trống trơn…

Mẹ tôi ngồi xoái trầu. Bà im lặng như đang ôn lại một quá khứ xa xăm…Câu chuyện giữa hai mẹ con có khi còn bỏ dở…Tôi còn bận chạy đi chơi…Mẹ tôi bận một việc gì khác.

–…hồi đó (1908), Yên mô mình …cũng lên tỉnh mà ‘xin xâu’…Hai anh em ông Tuyên ông Thuận bị Tây nó bắn…
– Sao mẹ biết?
– Mẹ nghe kể lại…Hồi đó bà cô Lão Tiềm…gai phái Lê…đẹp người lắm. Ông Cần đòi…Làng mình nạp …
(Ông Cần về hưu 1904- mất 1914)
– …Tây nó bắn…Sao nữa …mẹ.
– …nghe nói thì ông Thuận bị thương cái chưn. Sau bị cụt vậy đó. Còn ông Tuyên …là cha của lão Tòan bây giờ bị…’lòi ruột…sao đó. Khiêng về chưa tới nhà thì chết’…

Năm Việt Minh khởi nghĩa, anh ba tôi làm chủ tịch Ủy ban. Có người đề nghị lấy tên câu tôi mà đặt tên làng. Anh về hỏi mẹ tôi xem bà có biết ai là người có công chống Tây, bị tù tội, bị hy sinh…trước xa nữa hay không. Mẹ tôi nhắc chuyện ông Tuyên. Anh ba tôi trình tên “Lê Tuyên” để đặt tên cho làng An mô. Không biết vì sao mà cấp chính quyền nào đó không chọn. Vì vậy mà làng An mô có tên là Trần Phú.

Anh Tám tôi bây giờ hay đố tôi:
– Chú mày còn nhớ …(người này người khác trong làng mình) không?

Thường thì tôi còn nhớ nhiều người hơn cả anh nữa. Bởi vì, những người mà anh nhớ, thì anh đã nói với tôi chẳng nhũng một lần. Những người mà anh thì có biết mà tôi thì không sao biết được. Tôi sinh sau anh những bảy năm.
– Anh nhớ anh khóan Dùng không?
– Nhớ chứ. Anh ấy là em ông Ca.
– Tôi đố anh …ông Ca với ông Tòan, ai là anh, ai là em?
– Ông Ca …chắc là anh. Thấy …gìà hơn Ông Tòan.
– Trật lất. Tôi đố anh …ai là em anh Khóan Dùng.
– Đâu có thấy ai nữa đâu.
– Trật lất. Em anh Dùng là Dượng Kích…
– Sao mình kêu ‘anh Dùng’…mà kêu ông em lại bằng ” dượng’ …? Quên mất…
– Bởi vì …………mình kêu bà Kích bằng Cô. Cô Kích con bà Thống…
– Bà Thống …mình kêu bằng Bà. không biết …là có bà con gì không.
– …kể như có bà con đâu hồi ông bà mình ở đâu dưới Cửa. bà Thống là bạn hàng buôn bán với bà nội mình…Thì là bà con. Tôi đố anh…

Vừa rồi, nhân một bữa giỗ bà nội của Đăng Vũ, tôi gặp lại nhiều người quen.
– Đố ông…tui là ai.
Nhiều người đố tôi như vậy. Tôi thua.
Ba bốn hay năm sáu mươi năm cách biệt với nhau, thì có trời may mà biết…
– Đó là …ông Mau. Nhớ không?
Sau chừng nửa phút ngẫm nghĩ:
– Ông Mau…là em chị Hai Dùng, con ông Khoán Dùng…Còn sống hả?

Ông ấy ngồi trong một mâm khách cách chỗ tôi ngồi xa lắc. Tôi hỏi lại một cách sỗ sàng, thô lỗ…Nhưng thấy ông cười. Tôi mừng quá:
– Lạ gì. Ông học một lớp với tui,hồi tụi mình cònnhỏ. Mấy ông này nữa nề…
Tôi đưa tay chỉ đến một ông da trắng, tóc còn đen, và mắt sáng lắm.
– Hồi nhỏ các ông học giỏi hơn tôi cả…Tôi nhớ hết…

Các ông ấy cười rồ lên. Hỏi lại:
– Tên ông ấy là gì…Ông nói nghe coi…
– Ông Gần. Em anh Cẩn, con ông Gò…
– Trật rồi…Ông Tân mà bảo ông Gần…

Rồi họ cười với nhau, như chế nhạo tôi…mà cũng như thán phục tôi.

Ông Tân rời chỗ ngồi của mình, đến kéo ghế bên phải tôi. Nói nhỏ nhỏ vào tai:
– Năm nào trước … mấy đứa nhỏ về …chụp ảnh tôi. Có đem qua đấy cho ông không …Tôi là Tân.
– Có ! Có…cái ông đội nón cời, vác cây cuốc…Cái ảnh đẹp quá. Nhưng tụi con nó hỏi…”Cha biết ông Tân này không,” thì tôi bí…Ông là Ông tân hả…?
– Hồi nhỏ tên Gần…Lớn đổi tên…
Tôi ráng nói to lên cho mọi người nghe rõ…Bữa ăn giỗ người ta cười nói ồn ào liên tục…
– Cái mới lạ này?… Tưởng …mấy ông chết hết rồi. Nay còn sống cả …Tôi mừng quá…
Rồi thì ông Tân cho tôi biết ông 'lội…hết Mộ đức thì lội ra Sơn tịnh…Lội lên trên núi, lội xuống biển…’ Vậy mà có chết đâu…

Có tiếng nói của ai đó từ một bàn ăn xa:
– Giỏi lắm đó…Sao không kể …cái chuyện giữ bí mật giỏi của mình…
Họ cười chung với nhau. Ông Tân cố nhìn tôi xem thử tôi đoán ra chuyện gì mà ông giữ bí mật…Rồi ông nói liều:
– …kiểm điểm đã rồi thì bây giờ cũng thôi chứ…
Bây giờ ông nghỉ hưu rồi. Hòa bình lập lại hơn ba mươi năm rồi. Ông nỡ lòng nào không giúp đỡ cái đứa con …ông ‘rơi’…trong thời kỳ chiến đấu gian khổ…Mười phần chết, một phần sống…

– …kiểm điểm đã rồi thì bây giờ cũng thôi chứ…