PDA

View Full Version : Giàn Thiên Lý Đã Xa - Kiều Nga



Dzu KaKa
07/25/2005, 10:56 PM
Giàn Thiên Lý Đã Xa
Nhạc sĩ: Phạm Duy
Ca sĩ: Kiều Nga

Tội nghiệp thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà
Giàn thiên lý đã xa, đã rời xa
Đứa bé lỡ yêu, đã lỡ yêu cô em rồi
Tình đã quên mỗi sớm mai lặng trôi

Này nàng hỡi! nhớ may áo cho người
Giàn thiên lý đã xa tít mùi khơi
Tấm áo cắt ngay, đã cắt trên khăn lụa là
Là chiếc chăn đắp chung những ngày qua

Tìm một miếng đất cho gã si tình
Giàn thiên lý đã xa mãi nghìn xanh
Miếng đất cát hoang, miếng đất ngay bên giáo đường
Biển sẽ ru tiếng hát bên trùng dương

Giờ đã đến lúc tan ánh mặt trời
Giàn thiên lý đã xa mãi người ơi!
Lắp đất, hố tôi, lắp với đôi tay cô nàng
Thì hãy chôn, trái tim non buồn thương.
http://quangngai.net/shared/audio/Kieu%20Nga%20-%20Oi%20Gian%20Thien%20Ly%20Da%20Xa.wma
Download (http://quangngai.net/shared/audio/Kieu%20Nga%20-%20Oi%20Gian%20Thien%20Ly%20Da%20Xa.wma)

Thiên lý
07/26/2005, 12:52 PM
Bài nhạc hay ghê Dzu ơi (chắc tại có Thiên Lý trong đó). Dzu có bản nhạc chơi dương cầm của bài này không?

Dzu KaKa
07/26/2005, 07:53 PM
Biết mà, mới vào thấy tên chị Thiên Lý reply trong topic là ... biết mánh rồi. Còn nhạ dương cầm thì không có chị Thiên Lý ơi. Cầu cứu anh Xì Trum đi.

Thiên lý
07/27/2005, 12:17 PM
hay thiệt đó ! hình như đây là bài nhạc ngoại quốc, cám ơn dzu nha, Thiên Lý sẽ hỏi lại ở bên đây, chứ hỏi anh Xì trum chắc chờ đến tết.....maroc quá :original:

IceMan
07/27/2005, 12:33 PM
Scarborough Fair - Lời của cỏ cây

Những bài hát ca ngợi tình yêu trên thế giới thì nhiều lắm. Có bài viết từ huyền thoại được thêu dệt thêm, truyền từ đời này qua đời nọ như chuyện tình Romeo and Juliette, hay sáng tác cho phim để rồi thành tình ca cho các cặp tình nhân như Love Story. Cũng có ca khúc được ra đời từ những mối tình thầm kín của nhạc sĩ để rồi người nghe tưởng như chuyện tình của chính mình, I left my heart in San Francisco, Oh mon amour, Tình Khúc Không Tên .... Nhưng chắc ít ai biết bài hát "Scarbough Fair", giai điệu nhẹ nhàng, giản dị, mà nhạc sĩ Phạm Duy đã chuyển lời Việt, với tựa là "Giàn Thiên Lý", là một bài hát tình yêu rất lãng mạn đã có từ nghìn xưa ...

Bài hát "Scarborough Fair" là một bài hát dân ca xuất xứ từ Anh Quốc, thời Trung Cổ. Scarborough là một thành phố nằm ven bờ biển nước Anh, là hải cảng mà các thương gia, thuyền bè thời đó dùng làm nơi trao đổi hàng hóa, thương mại. Thành phố thành lập từ một ngàn năm trước đây, khi chúa tể Viking Skartha, quyết định lưu lại lâu dài tại Scarborough, biến hải cảng này trở thành một thương cảng quan trọng trong vùng Tây Bắc Anh Quốc.

Lịch sử thành phố:
Ngày nay chữ "Fair" có nghĩa là Hội Chợ, được tổ chức vào mùa hè, nơi mọi người tụ họp vui chơi, trước kỳ gặt vào mùa thu. Mùa hè là thời gian có thể dựng những gian hàng và các trò chơi nằm ngoài trời. Hội Chợ thường có sân khấu trình diễn âm nhạc cho tới khuya. Thường các hội chợ mang tên là Country Fair, Strawberry Fair, hay lấy tên quận, hạt của thành phố như Orange County, Scarborough Fair v.v. ...

Scarborough Fair thời đó không có nghĩa là hội chợ, mà là một cuộc hội họp thương mãi, nơi các thương gia trao đổi hàng hóa với nhau. Bắt đầu vào trung tuần tháng Tám, đặc biệt Hội chợ thương mại Scarborough Fair kéo dài tới 45 ngày, một thời gian tương đối dài hơn so với các hội chợ thương mãi khác trong nước. Hội chợ rất lớn và quan trọng, tất cả mọi nơi khắp xứ Anh và ngay cả tại những xứ lân cận khác đều tụ về Scarborough Fair, để trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Năm tháng trôi qua, hải cảng của thành phố Scarborough suy giảm, và các hoạt động thương mãi cũng giảm theo. Ngày nay Scarborough chỉ là một thành phố nhỏ hiền hoà, nằm ven biển.

Lịch sử bài hát:
Người ta bắt đầu nghe bài hát "Scarborough Fair" qua những người hát dạo thời đó, thường được gọi là bard hay shapers, khi họ di chuyển từ làng mạc này qua thành phố nọ. Tuy vậy tại mỗi nơi lời và cách hòa âm có thay đổi đôi chút, lâu đời người ta không còn biết tác giả là ai. Hiện nay tại Anh quốc có nhiều bản có lời khác nhau nhau, nhưng có cùng nốt nhạc và cùng mang tên "Scarborough Fair".

Có lẽ bài hát Scarborough Fair được toàn thế giới biết tiếng, nhờ Paul Simon và Garfunkel thâu vào đĩa album có tên là "Parsley, Sage, Rosemary and Thyme" vào năm 1966. Khi sang Anh Quốc trong một lần trình diễn, Paul Simon biết đến bài hát, qua lời ca và hòa âm của nhạc sĩ Dân Ca Anh Quốc Martin Carthy. Sau này Paul Simon đã cho thu bản nhạc, và có dùng một phần hòa âm của Martin Carthy, tuy P. Simon đã "quên" khg ghi tên Martin Carthy vào dĩa hát của anh.

Ðây là lời bài hát đã được cắt ngắn, trích từ dĩa nhạc của Paul Simon:

Are you going to Scarborough Fair?
Parsley, sage, rosemary, and thyme
Remember me to one who lives there
She once was a true love of mine

Tell her to make me a cambric shirt
Parsley, sage, rosemary, and thyme
Without no seam nor needlework
Then shéll be a true love of mine

Tell her to find me an acre of land
Parsley, sage, rosemary, and thyme
Between the salt water and the sea strand
Then she'll be a true love of mine

Tell her to reap it in a sickle of leather
Parsley, sage, rosemary, and thyme
And to gather it all in a bunch of heather
Then she'll be a true love of mine

Are you going to Scarborough Fair?
Parsley, sage, rosemary, and thyme
Remember me to one who lives there

Ý Nghĩa của bài hát.

Ngày xưa các giới thượng lưu và các chàng hiệp sĩ (knights) bày tỏ tình yêu qua bài thơ, bản nhạc với những lời ví von đẹp đẽ, để tả tấm lòng thương yêu, ngưỡng mộ người đẹp. Nhưng lối diễn tả tình cảm này thường là một chiều, chàng ngưỡng mộ sắc đẹp nàng từ xa xa, khi bóng nàng thấp thoáng xuất hiện trên lầu son, hay cùng đám bạn gái dạo chơi trong vườn nhà. Những bài tình tự này không diễn tả hy vọng, ước muốn tình yêu của mình sẽ được đáp lại với tình của nàng. Bài hát Scarborough Fair viết từ dân gian, nên tình yêu là một nghịch lý trái ngược hẳn giới thượng lưu và xã hội thời đó. Chàng trai trong bài hát đã đặt vấn đề một cách lãng mạn, tình tứ, đầy chất thơ. Chàng đề nghị nàng làm nhiều điều thật khó khăn, khó thực hiện, tỉ như dệt áo cho chàng, vải lấy từ gỗ của cây phong, và may thật khéo léo để chứng tỏ nàng thực là người yêu chàng.

Tell her to make me a cambric shirt
Parsley, sage, rosemary, and thyme
Without no seam nor needlework
Then shéll be a true love of mine

Và trong bài nguyên thủy, chàng đòi hỏi nàng hãy tới tỏ tình với chàng, hỏi xin bàn tay của chàng. Chàng ước muốn như thế, vì nàng đã phụ chàng, bỏ chàng ra đi một cách đột ngột, vì thế nàng phải trở về thực hiện những điều khó khăn mà chàng đề nghị.

Dear, when thou has finished thy task
Parsley, sage, rosemary and thyme
Come to me, my hand for to ask
For thou then art a true love of mine

Bài hát không có lời nào diễn tả rằng nàng phụ rẫy chàng cả, nhưng sao ai cũng hiểu như vậy? Người xưa đã có lời giải thích như sau

Bài hát lấy "Scarborough Fair" làm tựa, tuy rằng có người cho xuất xứ cũng có thể là từ Whittington Fair. Tại sao Scarborough? Ngày xưa tỉnh Scarborough nổi tiếng với lệ mau chóng hành quyết những kẻ ăn cắp hay tình nghi phạm pháp bằng cách treo cổ họ . Sau khi bản án được xử lẹ làng ngay tại đường phố, những người thay mặt nhà cầm quyền bèn thi hành bản án ngay tức thời. Tiếng Anh thời nay khi dùng chữ "Scarborough warning, là mang hàm ý nghĩa là chẳng có lời cảnh cáo nào cả. Thành ra người ta đã suy rằng, bản hát mang tên tỉnh Scarborough, là nói đến sự ra đi đột ngột của người yêu, không nêu lý do. Tác giả không cần phải trình bày rõ ràng, và ai cũng hiểu như thế.

Ý nghĩa của bốn thảo mộc trong bài hát .

Mỗi đoạn của bài hát đều có lập lại câu thứ hai, và cũng là ý nghĩa chính của bài hát, đó là câu nói đến bốn cây thảo mộc: parsley, sage, rosemary, thyme. Ngày nay các loại thảo mộc này chỉ có ý nghĩa đối với các đầu bếp thôi, họ dùng chúng là gia vị vì tất cả đều có mùi thơm. Vào thời Trung Cổ các thảo mộc này có nghĩa giống như hoa hồng của ngày nay, nghĩa là các thảo mộc này tượng trưng cho tình yêu, mà không cần phải ví von lôi thôi. Sự lập lại cố ý của tác giả, đã nói lên lời ước muốn sâu xa nhất của chàng, ước mong người yêu trở về .

Parsley - (ngò tây) Ngày nay các y sĩ chuyên trị bệnh bằng dược thảo, vẫn kê toa thuốc có lá parsley cho những bệnh nhân bị khó tiêu trong khi ăn. Thật thế, Parsley ăn chung với những rau cải có chất đắng như spinach, thì mọi sự tiêu hoá được dễ dàng hơn. Thời xưa bác sĩ còn đồng hoá điều nay trên phương diện tâm lý con người. Parsley làm cho công chuyện được thông qua dễ dàng.

Lá Sage, ta dịch là xô thơm. Loại lá cây này tượng trưng cho sức mạnh ngàn năm. Lá có mùi thơm rất đặc biệt!

Rosemary (hương thảo) nói đến lòng trung thành, tình yêu và trí nhớ. Ngày xưa các chàng tình nhân Hy Lạp đã tặng lá hương thảo cho người mình yêu. Hiện nay tại Anh Quốc cũng như tại một vài xứ Châu Âu, các cô dâu trong ngày cưới, vẫn còn dắt lên tóc lá hương thảo. Hương thảo còn tượng trưng cho tính nhạy cảm và sự cẩn thận. Các bác sĩ thời La Mã khuyên bệnh nhân buộc một bó hương thảo dưới gối, khi cần phải quyết định, suy nghĩ những việc khó khăn. Hương thảo tượng trưng cho tình yêu phụ nữ vững bền, mạnh mẽ dù rằng tình yêu đến rất chậm.

Thyme- Cây húng tây. Cây húng tượng trưng cho sự Can Ðảm. Bài hát này viết vào thời khi các chiến sĩ ra mặt trận, trong tay có cây mộc, gắn hình cây húng thêu bởi bàn tay của vợ hay người yêu, một hình ảnh nói lên lòng ngưỡng mộ sự can đảm của các chàng hiệp sĩ.

Qua bốn loại thảo mộc được nhắc đi nhắc lại trong bài hát, chàng trai bị phụ tình đã nói lên lòng mong mỏi tình yêu chân thành, đằm thắm của mình sẽ xoa dịu những cay đắng giữa hai người. Tình yêu đó sẽ có đủ sức mạnh để đứng vững trong thời gian hai người xa nhau, chàng ước muốn nàng trung kiên, chờ đợi chàng trong thời gian xa cách, nàng sẽ có can đảm đi ngược lại lại với xã hội đế làm những việc khó khăn nhất mà chàng đòi hỏi, để chứng tỏ tình yêu của nàng đối với chàng.

Câu hát mang tên bốn loại thảo mộc tầm thườnng nhưng mang ý nghĩa thật thâm thúy. Không như loài hoa muôn màu sắc tươi thắm được người đời ca tụng, và gán cho mỗi loài hoa một ý nghĩa sâu xa qua những cảm xúc riêng biệt: hoa hồng đỏ tượng trưng cho tình yêu nồng cháy, hồng vàng là tình bạn, cẩm chướng nói lên lòng ngưỡng mộ đối với đối tượng được tặng hoa, cúc thì là trái tim tôi đang bị thu hút, hoa lan là tình yêu thanh cao, pensée bày tỏ lòng thương nhớ vvv ... Còn các thảo mộc chỉ là những lá cây trông thấy hàng ngày, ai cũng có và dùng được. Thế nhưng mùi hương của các thảo mộc lại là điểm tất yêu. Mùi hương lưu giữ ký ức lâu dài và mạnh mẽ nhất trong tâm của con người, và chàng nhạc sĩ đã nhẹ nhàng, khéo léo nhắc nhở người yêu hãy theo mùi hương mà trở về với tình yêu chân thật chàng đã trọn vẹn dành cho nàng.

Như đã đề cập lúc đầu, bài hát được Nhạc sĩ Phạm Duy đã chuyển lời Việt với tựa "Giàn Thiên Lý". Giới trẻ thành thị miền Nam lớn lên trong thời chiến, được biết đến giàn thiên lý trước tiên qua các mẩu chuyện của nhà văn Duyên Anh. Giàn thiên lý xanh trong trí nhớ tác giả, đẹp như tuổi thơ êm đềm. Hoa thiên lý màu xanh ngọc, be bé xinh xinh. Nhà có giàn thiên lý, bà nội trợ thường hái vào nấu canh, ăn rất mát. Có lẽ vì tính cách gần gũi với dân gian của giàn thiên lý, mà nhạc sĩ Phạm Duy cũng đã mượn hình ảnh giàn cây mát mắt, nở vào mùa hè ấy để kể một chuyện tình xanh màu tuổi thơ, với "thằng bé con mới lớn đã lỡ yêu cô em ngày xưa, và nó cứ nhớ mãi giàn thiên lý êm đềm". Trong bài hát có thấp thoáng hình ảnh thằng Vũ, con Thúy của nhà văn tuổi thơ, và thoang thoảng mùi hương của bốn loài thảo mộc ở tận trời Âu.

Minh-Thanh

Thiên lý
07/27/2005, 01:14 PM
Cổng nhà của Thiên Lý được rào kín bởi dàn thiên lý leo thật nhanh, đêm đêm tỏa ra mùi hương thiệt là thơm, nhất là những đêm có trăng bắt ghế ra vườn uống trà thưởng nguyệt, với mùi hương thiên lý nhẹ nhàng đâu đây.. thiệt là thơ mộng. Mùa này hoa thiên lý ra rất nhiều, trồng hoa là để ngắm để nưng niu chứ ai lại đem nấu canh bao giờ hở IM

IceMan
07/27/2005, 01:21 PM
Nâng niu hoa Thiên Lý coi chừng bị Rắn Lục cắn đó :D nghe nói Giàn thiên Lý màu xanh ngọc rất thơm nên rắn lục hay tới sống để những con vật khác không phát hiện màu xanh và mùi hôi của rắn....
Hoa Thiên Lý mà đem xào với thịt bò là hết sẩy đó chị Thiên Lý ui....:D :D

Thiên lý
07/28/2005, 01:48 PM
Tin tầm phào IM ơi, nhà của Thiên Lý có những dây thiên lý leo tràn ngập hàng rào, hoa nở thơm ngào ngạt nhất là về đêm, Paris chứ có phải miền quê đâu mà có rắn chứ, rỏ chán thật!

bilu
07/28/2005, 01:58 PM
Rắn cần gì đợi ở quê mới có. Chổ nào có bụi rậm, dây leo um tùm là rắn nằm cuộn ẩn mình... chờ người "rồng rắn lên mây".
IM nói đúng đó, xào với thịt bò là nhâm nhi lai rai, ngắm nguyệt được :D :D :D

Chắc thấy "rồng" nên rắn sợ bỏ trốn đó. Hay là chị TLY' có cái kèn "ma rốc cốc ken" của chị hht nên rắn nằm im.
:D :D :D

IceMan
07/29/2005, 06:26 AM
Anh BL nhớ tìm xin nhánh Thiên Lý về trồng nghen, khi nào IM ghé chơi có hoa Thiên Lý....xào làm đồ nhậu lai rai :D xong nấu canh....ăn vô an thần ngũ cho ngon :D :D

QUÊ HƯƠNG“ TRÊN KHÁCH ĐỊA

Ngươí Việt mình, trên bước đường lưu lạc tỵ nạn tha hương, có cái điểm đặc thù mà ít dân tộc khác giống, ấy là „mang quê hương của mình ra đất khách“. Hoa thiên lý chính là một trong những góc kín quê hương mà dân Việt bất ngờ mang theo đó. Bài bút khảo này chủ ý đương nhiên là dành cho hoa thiên lý, nhưng tôi cũng nhân dịp này nói vài lời nhập đề lang bang chi bộ về mối tình quê hương mà dân Việt đang vô tình đem nhập cảnh trên con đường sinh sống ở xứ người.

Khi nói „quê hương“, tức là tôi muốn nói bao gồm cái tập tục, cái thói ở, cái nét ăn, cái tính tình, cái văn hóa. Tựu trung, trên xứ người thì „quê mình“ mang theo có lẽ rất nhiều điểm ưu, nhưng tất nhiên không tránh vài điểm khuyết. Ví dụ như một điểm khuyết nho nhỏ điển hình là cái tính xấu ít khi đến đúng giờ trong những buổi hội họp lễ lạc cộng đồng. Tuy chưa hẳn như thơ Hồ Dzếnh, „ em cứ hẹn, nhưng em đừng đến nhé“, người Việt ta thường đến rất trễ trong các tiệc cưới xin để đến nỗi người ta phải than vãn trong một câu ví là „không say không phải Mễ, không trễ không phải Việt Nam“. Bù lại khi nói về điểm ưu thì cũng là vẻ vang dân Việt trên một vài phương diện.

Riêng trên khía cạnh ẩm thực, người Việt đã chinh phục được phần nào khẩu vị các thực khách xứ người. Trong đó vòng hoa chiến thắng phải dành ưu tiên cho các món như phở, chả giò..., nhất là phở đã từng chiếm hàng nhất một năm nào đó trong sự quyến rũ dân Mỹ, đương cự với Pizza gốc Ý và với Sushi của Nhật, Chaomien của Tầu. Chính con người hảo ngọt Bill Clinton khi viếng Việt Nam đã xơi ngon lành một hơi hai tô phở và một dĩa gỏi cuốn kia mà!

Chính vì lòng cưu mang quê hương trong lòng (hay bao tử), dân Việt đã mang ra xứ người biết bao là thứ đặc biệt hiện đang bầy bán ê hề trong các quầy hàng thực phẩm Á Đông từ các ngọn rau dấp cá, rau răm dọc bạc hà, sầu riêng ... đến những chai nước mắm Phú quốc, Phan thiết, những lọ mắm Vĩnh Long, Châu Đốc. Trong sự làm vườn hay bầy biện nhà cửa, dân Việt tỵ nạn thế nào cũng kiếm trồng cho mình một cây đào hoa đỏ ửng, một chậu ngọc lan thơm dịu, một chậu kim quất nặng trĩu trái vàng khi xuân về tết đến, đương nhiên là họ không quên trồng ở khoảnh vườn khiêm nhượng những thứ cây tầm thường nhưng tríu mến như mướp ngọt, khổ qua, húng thơm rau đủ loại. Trên đất khách, người ta kỵ nhất xơi món cờ tây, nhưng ai cấm dân Việt trồng dây mơ-lông vô hại để ăn bù khú riêng với lòng heo luộc chấm mắm tôm nhỉ. Cái màn trân quí này thì dân Mỹ còn lâu mới xơi nổi.

Ôi thôi, chỉ mới có 25 năm kể từ ngày mất nước bỏ xứ ra đi, nước Hoa kỳ - một xứ rất chặt chẽ trong việc di thực các thứ thảo mộc lạ - hình như ở các nơi có cọng đồng Việt đã tràn lan những cỏ cây nhập cảnh. Trong các thứ cỏ cây này, oái oăm thay, lại có thứ mà dân Việt rất chuộng ăn nhưng trong vài hoàn cảnh sinh thái xứ người, nó trở thành đồ „ nhiễu hại“ (pest). Điển hình nhất là cây rau muống ở tiểu bang Florida, một tiểu bang sống nhờ du lịch! Rau muống do các vị tỵ nạn Việt thả trồng trong các lạch mương trong vườn riêng đã mọc tràn lan trên các hồ, khiến biết bao thuyền của du khách không còn chỗ du ngoạn nên tiểu bang Florida phải bỏ ra hàng triệu dollars để khai quang và do đó đã cấm ngặt bằng phạt tiền cả mấy ngàn đô, phạt giam vài tháng cho những ai trồng hay bán rau muống. Do đó, trong khi dân Việt ở nơi khác còn tì tì xơi rau muống chấm tương chao thì dân Việt Florida đành nhịn thèm cái món rau „ quốc cấm“ thôi. Chính sách của Hoa kỳ ngó tưởng là phóng khoáng tự do, nhưng không hẳn thế, dân Việt mình cứ xơi mắm chưng thoải mái, nhưng hãy chịu khó đóng cửa lại mà ăn, đừng để bay mùi qua hàng xóm để họ gọi 911! Ít ai có thể tưởng tượng lòng nhung nhớ quê hương lại gây ra một hậu quả như thế, nhưng đó là một sự thực đã xảy ra.

MỘT GÓC VƯỜN „BỎ TÚI“

Bài bút khảo này tôi viết về „ cây dây leo hoa thiên lý“ mà tôi nghĩ hé lộ một vài điểm lý thú mới về tâm lý những người Việt thích nhập cảnh quê hương vào đất khách.

Trong hơn 25 năm ở Mỹ, có lẽ đã nhiều người tỵ nạn đã giống nhau trên điểm cố gắng gây một khoảnh vườn nhỏ trồng vài thứ cây cỏ Việt Nam mà tôi ví von là một thứ „ quê hương bỏ túi „ của chúng ta. Do đó, tôi vẫn thường dáo dác tìm những thứ liên quan đến kỷ niệm thuở ấu thời của tôi. Ngoài những tầm thường dễ trồng như cỏ dại gieo xuống là mọc như rau thơm húng, răm, dấp cá, mơ lông... tôi vẫn nhung nhớ một vài cây cao cấp hơn như hoa ngâu, hoa dạ lý hương, hoa quỳnh, hoa ti-gôn, hoa phượng ta... để trồng trong vườn lúc về hưu. Các thứ này tuy hiếm thấy ở các tiểu bang lạnh miền Bắc Mỹ, nhưng ở các vùng miền Nam hay dọc bờ biển Cực Tây như Cali với khí hậu ấm thì tôi dần dà cũng kiếm ra đủ trong các vựa bán cây (nurseries) của người Mỹ.

Riêng về hoa quỳnh, thì người Việt thường hay trồng loại hoa trắng gốc Á châu mà tôi tạm gọi là „dạ quỳnh „ vì chỉ nở trong vòng vài giờ trong một đêm rồi hoàn toàn héo rũ khi bình minh ló rạng, đặc biệt trong khoảnh khắc ngắn ngủi lúc hoa mãn khai, nó tỏa ra mùi hương ngào ngạt như vanilla . Do đó, tên Mỹ của nó nôm na là „ Queen of the night“ (Hoàng hậu của màn đêm), tương tự như cây hoa dạ-lý-hương -còn gọi là dạ-lài-hương- chỉ thơm ngát về đêm được mệnh danh là „Lady of the night“ (Nữ Công tước của đêm). Vì dạ quỳnh chỉ nở yểu mạng trong một đêm, nên người Việt lại thích trồng thêm vài loại hoa quỳnh gốc Nam Mỹ khác nở lâu vài ngày, không tỏa mùi hương nhưng lại sặc sỡ với nhiều màu mà họ gọi là „ Nhật quỳnh“, kể ra cũng thú vị. Tôi vừa gầy được một chậu „Tiểu Quỳnh“ với rất nhiều hoa nho nhỏ thơm ngát.

Một loài hoa khác mà tôi thích trồng trong vườn nhà là „ hoa ti-gôn“ mà tôi ví von là hoa „ trông dáng như tim vỡ“ của TTKH, có tên khoa học rắc rối là Antigonon leptosus, nhưng tên Mỹ lại bình dị là „ Coral vine“ (loài hoa mọc leo màu san hô).

Còn hoa phượng ta - có tên khoa học là Cáesalpinia pulcherrima, Linn. - cũng dễ trồng. Hoa trông giống hình chim phượng hoàng đủ cánh và đuôi hơn là hoa „xoan tây“. (Còn gọi là Phượng vỹ hay Điệp hoặc loài hoa của lũ học trò vào mùa thi, nở đỏ rực trong tiếng ve kêu). Hoa phượng ta thường dùng để cúng nên còn có tên là „ phượng hay điệp cúng“

THIÊN LÝ: MỘT LOÀI HOA QUÍ!

Phần lớn những thứ hoa trên lại không gây cho tôi nhiều nhung nhớ như loài hoa thiên lý mà tôi gần nửa thế kỷ mới gặp lại, vì hoa thiên lý chỉ quen trồng ngoài Bắc trên những giàn lớn vừa làm cảnh, vừa để hái ăn. Ở Huế - nơi mà tôi sống hai mươi năm tuổi nhỏ, hoa cũng có trồng nhưng không nhiều như ngoài Bắc, tuy nhiên mẹ tôi ở Huế theo thói tục người Bắc vẫn thỉnh thoảng mua được nấu canh hoa lý với tôm khô hay giò sống cho gia đình ăn. Vừa rồi, nhân coi cuốn Video quay về Thú ăn chơi Hà nội, tôi mới thấy lại cảnh trên hè phố những phụ nữ bán rong hoa thiên lý đựng trong thúng.

Một điều khiến tôi càng nhớ đến hoa thiên lý là bài thơ Mùa Xuân chín của thi sĩ Hàn Mặc tử khi chưa nhuốm bệnh Hansen để rồi bỏ mình tại Trại Cùi Qui Hòa lúc mới 29 tuổi xuân xanh. Bài này nằm trong tập Hương thơm bên cạnh những bài thơ trong sáng khác như Đà lạt trăng mờ, Đây thôn Vĩ Dạ, Say nắng v.v.. Đoạn mở đầu của bài Mùa xuân chín đọc rất là thơ mộng với màu sắc, âm thanh và hương thơm:

Trong làn nắng ửng, khói mơ tan

Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng,

Sột soạt gió trêu tà áo biếc,

Trên giàn thiên lý - bóng xuân sang

Trong hơn 20 năm tha hương tại Mỹ, tôi vẫn gửi lòng nhớ quê nhà khi mùa xuân đến và thèm có một giàn hoa lý ở đây. May sao, lúc mới hồi hưu về Austin Texas miền nắng ấm, một ông bạn bỗng cho tôi một giây thiên lý ... Cái vụ ông bạn tôi đem một giây thiên lý từ Việt Nam nhập cảnh vào cái hàng rào quan thuế cấm mang thảo mộc tươi vào xứ này cũng khá ngộ nghĩnh. Nó cũng giống một giám mục đem những trứng tằm tơ ra khỏi xứ Trung quốc bằng cách dấu chúng vào cái gậy giám mục của ông khi qua những cửa ải khám xét rất nghiêm nhặt lúc hồi hương theo con đường bộ tơ lụa từ Tràng An Trung Quốc về hải cảng Alexandria ở Địa Trung hải Âu châu. Ông bạn tôi đã mang trong mình một giây thiên lý dài hơn một thước tây cắt từ Hà nội. Luật Hoa kỳ về nông phẩm phạt rất nặng những ai vi phạm, phạt sơ sơ năm sáu trăm đô la thôi. Biết thế, ông liều lĩnh buộc cái giây thiên lý này vào cạp quần tây... thay cho cái nịt da. Nhờ sợi giây thiên lý lọt hàng rào kiểm soát nên ông đã gầy ra nhiều cây thiên lý cho những bằng hữu ở Mỹ, trong đó có tôi.

Cây thiên lý là cây gì mà tôi phải nặng lòng như thế! Tên khoa học của nó là Telosma cordata Burm.f thuộc họ Thiên lý Asclepiadaceae..Ngoài tên Thiên lý, nó còn có tên là Hoa lý, hay Dạ lài hương.

Trong miền Nam, có câu hát rất huê tình :

Tóc em dài, em cài bông hoa lý,

Thấy em cười, anh để ý... anh thương!

Tôi nghe bà má vợ tôi hồi sinh tiền buôn cẩm thạch thường nói đến những thứ nước như nước lý, nước bí, nước đậu thì tôi nghĩ rằng nước lý là cái nước lục nhạt của hoa thiên lý. Cây thiên lý là một loại dây leo có cành non hơi có lông , có nhựa mủ trắng . Lá hình tim, đầu nhọn, máp là thường cong lên . Hoa khá to, nhiều. màu vàng lục nhạt, mùi thơm dễ chịu, mọc thành xim dạng tán ở nách lá, có cuống to, hơi có lông mang nhiều tán rất sít nhau. Quả thuộc quả đại.

Cây thiên lý được trồng ở các nước Đông dương, Inđônêxia, Malaixia, Thái lan, Trung quốc. Ở Âu châu, người ta đã trồng cây Thiên lý từ năm 1748 để làm cây cảnh và lấy hoa. Riêng tại nước ta, Thiên lý được trồng nhiều trong các vườn gia đình vùng đồng bằng cho leo giàn lây bóng mát vào mùa hè, hoa thơm mát về đêm nên do đó còn có tên Dạ Lài hương.

Dân Việt thường dùng hoa và lá nấu canh với thịt ăn như một loại rau cho bổ mát. Trong những ngày hè nắng bức, một bát canh chua Hoa Thiên lý là phương thuốc giải nhiệt rất hay, không bị rôm sẩy hay mẩn da. Ăn canh hoa Thiên lý người ta có cảm giác khoan khoái, dễ ngủ và ngủ ngon giấc, bớt đi đái đêm và đỡ mệt mỏi đau lưng. Có thể xem hoa Thiên lý là một vị thuốc an thần.

Nếu tra sách thuốc thì ta thấy hoa thiên lý có vị ngọt, tính bình, tính chống viêm làm tan màng mộng, xúc tiến lên da non, thường được chỉ định trị viêm kết mạc cấp và mãn tính, viêm gíac mạc, mờ đục màng mắt, viêm kết mạc do sởi. Hoa thiên lý còn trị giun kim

Lá thiên lý được dân quê giã đắp lên đinh nhọt . Nó còn trị lòi dom trĩ và sa dạ con bằng cách giã 30 - 50 gr lá Thiên lý với 5% muối vắt lấy nước cốt, tẩm bông đắp vào hậu môn hay âm hộ (sau khi rửa sạch chỗ đau bằng nước muối), mỗi ngày thay một lần, sau 2- 3 ngày thì có kết quả. (Những điều này tôi viết theo Đỗ Tất Lợi dựa theo phúc trình của bệnh viện Thái bình ( Bắc Việt) trong báo Y Học thực hành vào tháng 5, năm 1962

Rễ thiên lý có thể dùng chữa đái buốt có máu hay cặn trắng, mỗi ngày dùng 10 - 20 gr dưới dạng thuốc sắc.

CÁCH GẦY MỘT GIÀN HOA THIÊN LÝ.

Hoa Thiên lý quả là một loài cây quí: nó chính là hình ảnh của quê hương Việt Nam yêu dấu qua những giàn hoa lá tạo bóng mát trong vườn, hoa lá của nó gợi cho ta những bát canh ngon của người mẹ hiền trong tuổi ấu thơ và đi vào thi ca với dăm vần thơ hay câu hát ví ca dao. Tôi rất sung sướng và hãnh diện đã thành công trong sự gầy một giàn hoa thiên lý ở vườn sau. Theo kinh nghiệm của tôi với thời tiết Texas vùng 8 và 9, thiên lý lên rất khỏe. Mới khởi đầu, chỉ cần giâm một nhánh thiên lý già - cắt dài khoảng 8 - 10 cm vào ly nước cho ra rễ rồi trồng vào một chậu nhỏ với potting soil, chờ sang giữa mùa xuân khí trời ấm thì xuống luống sau vườn. Nên dùng loại top soil loại tốt đã trộn sẵn( giá khoảng 3- 4 Mỹ kim một bao 40 pounds) thì cây lên khỏe.

Giàn thiên lý thì nên làm cao khoảng hai thước và rộng tùy ý để cây mặc sức lan. Cây ra hoa vào giữa hè, tha hồ cắt hoa mà nấu canh ăn với giò sống và tôm khô. (Nếu bạn còn tình tứ với bà xã như tuổi thanh xuân, thì tại sao không hái một chùm hoa dắt vào mái tóc nàng mà ngắm nhỉ rồi miệng khẽ hát: Tóc em dài, anh cài bông hoa lý ! Tuy có vẻ cải lương như hiệu quả vô cùng) Cây thiên lý bắt đầu rụng lá vào đầu mùa đông nhưng rễ vẫn âm ỉ sống và lên lại mùa xuân năm sau nếu được dùng mulch ủ ấm rễ.

Thân ái chúc quí bạn thành công với một giàn thiên lý sum xuê ở vườn sau trên đất khách.

BS Lê Văn Lân

bilu
07/29/2005, 11:45 AM
Hoa Thiên lý quả là một loài cây quí: nó chính là hình ảnh của quê hương Việt Nam yêu dấu qua những giàn hoa lá tạo bóng mát trong vườn, hoa lá của nó gợi cho ta những bát canh ngon của người mẹ hiền trong tuổi ấu thơ và đi vào thi ca với dăm vần thơ hay câu hát ví ca dao. Tôi rất sung sướng và hãnh diện đã thành công trong sự gầy một giàn hoa thiên lý ở vườn sau. Theo kinh nghiệm của tôi với thời tiết Texas vùng 8 và 9, thiên lý lên rất khỏe. Mới khởi đầu, chỉ cần giâm một nhánh thiên lý già - cắt dài khoảng 8 - 10 cm vào ly nước cho ra rễ rồi trồng vào một chậu nhỏ với potting soil, chờ sang giữa mùa xuân khí trời ấm thì xuống luống sau vườn. Nên dùng loại top soil loại tốt đã trộn sẵn( giá khoảng 3- 4 Mỹ kim một bao 40 pounds) thì cây lên khỏe.

Giàn thiên lý thì nên làm cao khoảng hai thước và rộng tùy ý để cây mặc sức lan. Cây ra hoa vào giữa hè, tha hồ cắt hoa mà nấu canh ăn với giò sống và tôm khô. (Nếu bạn còn tình tứ với bà xã như tuổi thanh xuân, thì tại sao không hái một chùm hoa dắt vào mái tóc nàng mà ngắm nhỉ rồi miệng khẽ hát: Tóc em dài, anh cài bông hoa lý ! Tuy có vẻ cải lương như hiệu quả vô cùng) Cây thiên lý bắt đầu rụng lá vào đầu mùa đông nhưng rễ vẫn âm ỉ sống và lên lại mùa xuân năm sau nếu được dùng mulch ủ ấm rễ.
Hoa quí mà ông này lại chỉ "giâm" "nhánh già "? Có đúng không quí bác kĩ sư canh nông Quảng Nghĩa.

Tóc em dài anh cài bông hoa lý
Tóc em tí tí anh hái hoa mơ ..... huyền....
:D :D :D

IceMan
07/29/2005, 12:31 PM
Hoa quí mà ông này lại chỉ "giâm" "nhánh già "? Có đúng không quí bác kĩ sư canh nông Quảng Nghĩa.

Tóc em dài anh cài bông hoa lý
Tóc em tí tí anh hái hoa mơ ..... huyền....
:D :D :D

Anh Kỹ Sư BL nầy không kinh nghiệm gì hết...già dâm mới dễ lên....
í quên phải nói cho rõ ràng chứ không lại hiểu lầm nhánh già giâm mới dễ mọc

bilu
07/29/2005, 12:35 PM
Anh IM này quả thật là kinh nghiệm.

Tui còn "ngơ" quá, tưởng già, sần sùi, hết sức rồi làm sao lên nổi.

Phải lựa mấy nhánh còn tươi, khoẻ mạnh, đầy nhựa sống mới dễ đâm chồi chứ.

:D :D :D

IceMan
07/29/2005, 12:47 PM
Anh BL nên nhớ là củ (củ gừng, nghệ.....) thì càng già càng khô.....còn giây...(giây trầu bà, giây thiên lý......) thì càng già càng dễ lên....
Theo Kỹ Sư Canh.....chừng

bilu
07/29/2005, 12:54 PM
Kinh nghiệm (hay rule of thumb) của anh IM là :

Cứ Củ già, dây già là dễ lên phải không?

:D :D :D

Thiên lý
07/29/2005, 01:35 PM
Thiên Lý: Một Loài Hoa Quí

IceMan
07/29/2005, 01:45 PM
Mấy hình nầy không gọi là giàn thiên lý...mà gọi là Hàng Rào Thiên Lý...xa mờ xa.....:D :D
Nhìn mất vẽ thơ mộng lãng mạn chị Thiên Lý ơi.....Ráng xây cái "giàn"....nếu không Hoa Thiên Lý....bị xuống cấp ngang hàng với......hàng rào dâm bụt đó..:D :D

Thiên lý
07/29/2005, 02:06 PM
ở Paris mà muốn làm giàn thiên lý coi bộ khó quá. Trong hình coi vậy chứ ở ngoài cũng thơ mộng lắm. Hồi mới trồng chỉ có một nhánh mà chừ đã leo kín hàng rào. Nhờ vậy đến Paris chỉ ngửi thấy mùi hương thiên lý là đã biết nhà của Thiên Lý rùi :original:

antra
07/29/2005, 03:25 PM
Đâu có de` nha` TL có gia`n thiên lý đẹp quá. Hôm na`o cho xin 1 nhánh nha. Lấy ra ngâm cho ra rê~ trước đi, 10 nga`y nư~a đi ăn giô~, gặp nhau trao đổi tu` binh. Đi My~ vê` có đem mấy gói đậu ván . Hổng có nhánh thiên lý la` hổng có đậu ván đó nhé.

Thiên lý
07/30/2005, 11:28 PM
Tuần sau Thiên Lý bận đi trại rồi, hht cất dùm gói đậu ván hỉ? khi đi trại về sẽ "trao đổi tù binh" sau :original:

Sao đã tỉnh ngủ chưa? nếu rồi thì viết một bài Mỹ du, kể chuyện gặp gỡ đồng hương QN và post hình cho bà con xem với

bilu
07/31/2005, 10:21 PM
ở Paris mà muốn làm giàn thiên lý coi bộ khó quá. Trong hình coi vậy chứ ở ngoài cũng thơ mộng lắm. Hồi mới trồng chỉ có một nhánh mà chừ đã leo kín hàng rào. Nhờ vậy đến Paris chỉ ngửi thấy mùi hương thiên lý là đã biết nhà của Thiên Lý rùi :original:
Giống hàng rào hoa.... nhà IM ở QN quá? :D :D :D

TLY' gục đầu một cái, IM mua vé qua Tây đóng cho cái giàn để "mướp" hay dây Thiên Lý leo.

:D :D :D

Thiên lý
08/01/2005, 06:45 AM
TLY' gục đầu một cái, IM mua vé qua Tây đóng cho cái giàn để "mướp" hay dây Thiên Lý leo.

:D :D :D

Hôm nọ Bilu cũng "xúi" dzulangtu tặng sách Harry potter cho Teenhotgirl, nay lại bảo Thiên Lý gục đầu để IM đóng cho cái giàn ....coi bộ Bilu sắp thành "thầy bàn" rồi đó nghe

antra
08/01/2005, 06:59 AM
hht dang khoái hột xàng. bilu xúi giùm IM mua tặng chị hai đi :D. Hột thiệt chứ hổng lấy hột giả đâu nha.

bilu
08/01/2005, 09:14 AM
Hôm nọ Bilu cũng "xúi" dzulangtu tặng sách Harry potter cho Teenhotgirl, nay lại bảo Thiên Lý gục đầu để IM đóng cho cái giàn ....coi bộ Bilu sắp thành "thầy bàn" rồi đó nghe
Thì chị TLY' cứ gục đầu "thiệt" coi là có cái giàn Thiên LÝ hay không?

Chị hai sao mà "thôm" quá dzậy.Hạt "xoài" đầy người rồi mà còn đòi hỏi....

:D :D :D

Thiên lý
08/01/2005, 10:43 AM
Bilu làm như.....thiệt zậy !

Nói vậy chứ Thiên Lý chỉ biết gục đầu duy nhất với anh Thiên Lý thôi à :original:

Thiên lý
08/01/2005, 10:48 AM
Cái gì mà có liên quan đến thiên lý cũng đều đẹp, thơ mộng và quý hết :original:

bilu
08/01/2005, 10:58 AM
Anh IM, ảnh có "bông (hoa) tay", :D lại chuyên đi làm "công quả", ảnh chỉ đóng giàn Thiên Lý cho dây leo (để có dịp qua Tây bát phố, ảnh hái xào với thịt bò nhâm nhi rượu Tây), chứ ảnh có "gì đâu" mà chưa chi chị đã "lắc đầu lia lịa" rồi.

:D :D :D

Thiên lý
08/01/2005, 11:05 AM
Đúng là qúy vị thuộc loại "đại tổ sư " ăn nhậu. Ăn bò, ăn heo, ăn gà, ăn vịt đã đành rồi mà đến cả loài hoa cũng đòi ăn nữa, thiệt là hết chỗ nói. Thiên Lý chắc chắn một điều là trong nhà quý vị không bao giờ chưng hoa, cái lý lẽ rất dễ hiểu thấy hoa là đã "đớp" rồi thì lấy gì mà chưng chứ !!!

bilu
08/01/2005, 11:19 AM
Chỉ chưng " hoa đẹp có gai " thôi. Chứ "của ngon trời cho" tội gì không "thưởng thức". Phí của giời sao hở chị TLY'.

Vừa rồi mới được một người quen cho ăn bữa canh đột hoa bí, tuyệt vời chị TLY' ơi. "Hoa quí" người ta không chỉ ăn mà những "Thiên tử" đã biết ướp với trà để uống như Hoa Lài, hoa lan,.... cho nó thấm tới tim tới máu mà chị TLY'.

Ai thương cũng để ngoài da,
Ăn vô mới tới ruột già ruột non.

:D :D :D

Thiên lý
08/01/2005, 11:33 AM
Bilu chưng hoa có gai không sợ bị chích à????

Đã bảo là đồ quý sao lại ăn chứ?

bilu
08/01/2005, 11:45 AM
Có gai Cho nên mới chưng để ngắm chứ không nuốt vô bụng được :D :D :D
Yêu hoa ta yêu ngàn loại, nhưng yêu người ta chỉ yêu một mà thôi :D :D

Trích:
Thiên lý (còn có tên khác là hoa lý, dạ lai hương) là loại dây leo, dài hàng mét, thân non có lông, lá mọc đối, hoa màu vàng lục, thơm. Lá và hoa thiên lý được thu hái vào mùa hạ, dùng tươi. Rễ thu hái vào mùa thu, phơi hoặc sấy khô. Cây thiên lý được dùng làm thuốc trong những trường hợp sau:

- Hằng ngày ăn canh nấu lá non hoặc hoa thiên lý với liều 20-30 g để chữa giun kim.

- Canh hoa thiên lý nấu với rau khủ khởi và lá non mướp đắng có có tác dụng mát, bổ và an thần, giúp dễ ngủ, ngủ ngon, bớt mệt mỏi, chữa sốt nhẹ, lao lực.

- Rễ thiên lý (10-20 g) thái nhỏ, sắc với 200 ml nước còn 50 ml, uống hết 1 lần, uống hằng ngày. Thuốc có tác dụng chữa đái buốt, có máu hoặc cặn trắng.


Cây hoa thiên lý là loại cây leo có tên khoa học là Telosma cordata, thuộc họ Thiên lý (Asclepiadaceae). Hoa có mùi thơm, vị ngon nên thường được dùng để xào hoặc nấu canh. Tuy nhiên, chỉ lá của nó mới có tác dụng chữa bệnh trĩ. Cách chữa như sau:

Lấy 100 g lá và 5 g muối ăn. Lá rửa sạch, giã với muối, thêm khoảng 30 ml nước rồi lọc qua vải màn, tẩm vào bông, đắp lên chỗ trĩ (đã rửa sạch bằng thuốc tím). Đóng khố để giữ bông này. Mỗi ngày làm như vậy 1-2 lần. Bài thuốc này cũng được dùng để chữa bệnh sa dạ con.

Trồng cây thiên lý rất dễ, không tốn đất, có thể làm giàn trên lối đi, sân thượng. Muốn thu hoạch quanh năm, cần thắp đèn điện ban đêm vào lúc trái vụ (tháng 9 đến tháng 1 năm sau). Nên bón phân hữu cơ, phân đạm, lân (không dùng phân kali vì loại phân này dễ làm rụng lá).

Thiên lý
08/01/2005, 11:54 AM
Nói về hồng và gai chợt nhớ đến bài thơ của cụ Phan Khôi (hình như cũng là người QN)

Là hồng thì phải có gai
Họa chăng là thứ hồng rài không gai
Là hồng thì phải có gai
Hồng không gai có ai mà thèm chơi
Ta yêu hồng lắm hồng ơi
Có gai mà cũng có mùi hương thơm

Bài thơ đã lâu lắm rồi, Bilu còn nhớ bài này không???

bilu
08/01/2005, 12:08 PM
Vắng trăng thì đã có sao
Vắng hoa Thiên LÝ có đào như tiên.
:D :D :D

Đấy vàng đây cũng đồng đen
Đấy hoa thiên lý đây sen Tây HỒ
Đấy trông như tượng mới tô
Đây như người ngọc họa đồ trong tranh

:D :D :D

bilu
08/01/2005, 12:13 PM
Hồng không gai là hoa tình bạn
Hồng có gai là hoa ái tình.

(danh ngôn không nhớ của ai)

:D :D :D