PDA

View Full Version : Thắc mắc?



anmota
08/25/2004, 10:38 AM
Trích báo Laodong.com.vn

Tập đồ trình đi sứ gần 130 năm trước - một tư liệu quý
Tại làng Nành - tên gọi cũ của làng Ninh Hiệp (Gia Lâm - Hà Nội), hậu duệ đời thứ 16 của dòng họ Nguyễn Khắc còn giữ được một tập đồ họa quý là "Yên sứ trình đồ tập" - tập đồ họa hành trình đi sứ nước Yên từ gần 130 năm trước do cụ tổ đời thứ 10 là quan Phó ngự y Nguyễn Khắc Hoạt để lại.

http://www.laodong.com.vn/pls/bld/download_image(80897)Ông Nguyễn Khắc Quýnh.Người phát hiện ra "Yên sứ trình đồ tập", là ông Nguyễn Khắc Quýnh - hậu duệ đời thứ 13 của cụ Phó. Ông Quýnh năm nay 77 tuổi, là quân nhân về hưu từ hơn 20 năm qua.

Câu chuyện phát hiện ra tập đồ trình - tạm gọi như vậy - cũng thật ngẫu nhiên. Trong khi đọc lại gia phả của dòng họ, thấy nói đến chi tiết cụ tổ thứ 10 được vua Tự Đức cử tham gia Đoàn sứ bộ sang nhà Thanh - Trung Quốc, ông nhớ lại hồi bé mỗi khi giỗ cụ Phó, các cụ cao niên thường lấy ra một cuốn sách quý được cất giữ rất cẩn thận ở nhà thờ họ để cho con cháu xem. Cuốn sách này có nhiều hình vẽ đẹp về đi công cán sang Trung Quốc của cụ Phó suốt mấy năm trời. Việc đi sứ ngày xưa rất vất vả, chỉ lượt đi đã mất sáu, bảy tháng trời. Các cụ cũng chỉ kể có vậy thôi.

Có một chuyện liên quan đến tập đồ trình - theo ông Quýnh - đấy là vào quãng sau năm 1945 khi ông còn đang công tác, sau này ông được người nhà nói lại, có một cán bộ về làng làm giấy mượn chép lại cuốn đồ trình để lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử. Nhưng sáu tháng vẫn chưa chép xong, phải quay lại làm giấy mượn mấy tháng nữa mới hoàn thành. Từ đấy không thấy tin tức gì về việc nghiên cứu nữa...

Còn chuyện quan Phó ngự y Nguyễn Bá Hoạt và chuyến đi sứ năm ấy - gia phả dòng họ Nguyễn Khắc - cho biết: Quan Phó ngự y vốn thông minh học giỏi, thông thạo y lý, 31 tuổi được bổ vào Viện Thái y. Nhờ có công chữa bệnh cho Vương phi nên được Tự Đức ban thưởng đồng tiền bạc có dây đeo (như huy chương).

Đấy là vào năm 1876. Hiện đồng bạc này vẫn được dòng họ Nguyễn Khắc ở làng Nành lưu giữ cẩn thận tại nhà thờ họ. Đồng tiền bạc có niên đại thời Tự Đức (cỡ như đồng bạc Đông Dương của Pháp), gọi là "Tự Đức thông báo" - Vật báu của vua Tự Đức, mặt kia đề "sử dân phú thọ" - nghĩa là giúp dân giàu có và tăng tuổi thọ.

Năm đó, khi mới 38 tuổi, Nguyễn Khắc Hoạt được phong chức Phó viện trưởng Viện Thái y, nên gọi là quan Phó ngự y (ở làng Nành con cháu gọi cụ là cụ Phó).

Tháng 6 năm ấy, cụ Phó được cử tham gia Đoàn sứ bộ đi sứ sang nhà Thanh (Trung Quốc) do cụ Bùi Dị làm chánh sứ.

Thời gian đi sứ khoảng gần ba năm (tháng 6-1876 đến hết năm 1878) và "Yên sứ trình đồ tập" đã được soạn trên đường đi trong thời gian này. Đây là một tập tư liệu đồ họa, thể hiện cuộc hành trình ngàn dặm của sứ đoàn, qua rất nhiều địa danh ở đất nước Trung Hoa 130 năm trước.


http://www.laodong.com.vn/pls/bld/download_image(80898)
Thành Thăng Long

-Sông Hồng.




Ải Nam Quan
- Lạng Sơn.

Thành Bắc Kinh.


Căn cứ vào tập đồ trình, cuộc hành trình bắt đầu vào tháng bảy, năm Tự Đức thứ 28 (1876), từ Bắc thành - Hà Nội đi lên Lạng Sơn, qua ải Nam Quan (Hữu Nghị Quan bây giờ). Đến thành Lạng Sơn đoàn nghỉ lại làm lễ tế trời đất, hôm sau mới sang đất Trung Quốc là châu Thành (phủ Thái Bình). Từ đây đến Quảng Tây mất 52 ngày.

Chuyến đi được chia thành nhiều chặng, qua phủ Thái Bình phải làm lễ tế sơn thần, hà bá. Đến sông Minh Giang (chảy từ Lạng Sơn sang Trung Quốc - đó là sông Kỳ Cùng ở nước ta), Sứ đoàn không đi đường bộ nữa mà xuống thuyền đi theo đường thủy. Thuyền đi giữa hai bên sườn núi trùng điệp, cứ 10-15 dặm trên bờ sông lại có trạm gác. Trên đường gặp nhiều di tích lịch sử - danh nhân nổi tiếng như: mộ Tô Đông Pha (phủ Quảng Bình), thành Triệu Vương, bia Hán Quang Vũ, đền Tô Tần (Triệu Châu)... rồi mới đến được kinh đô của nhà Thanh.

Đấy là lượt đi. Còn lượt về cũng gian nan không kém. Lượt về từ Yên kinh không đi đường cũ mà đi chếch sang phía tây, đến Hán Khẩu mới xuống thuyền theo đúng lộ trình ban đầu. Tổng thời gian đi và về mất hơn hai năm, chưa tính thời gian lưu lại Bắc Kinh.

Tập đồ trình cụ Phó để lại chủ yếu là những bức họa bằng mực Tàu và son trên chất liệu giấy bản. Nhìn thoáng qua tựa dư đồ, nhưng nhìn kỹ lại giống tranh thủy mặc công phu, nét bút lại phóng khoáng.

Tập đồ họa có 82 tờ, sau khi vẽ được gập đôi đóng thành quyển, tương đương 164 trang giấy A4, bao gồm khoảng 150 bức vẽ về cuộc hành trình của Sứ đoàn từ Bắc thành (Hà Nội) đến Bắc Kinh.

Hành trình trở về không vẽ riêng, chỉ vẽ đoạn từ Phủ Chính Định về Hán Khẩu (là đoạn đường về không đi theo đường cũ), nhưng được thể hiện trên cùng một mặt giấy, một nửa là lộ trình lúc đi).

Không biết hiện nay ở Trung Quốc và Việt Nam lưu giữ bao nhiêu bản đồ trình thể hiện hành trình đi sứ bằng đồ họa như "Yên sứ trình đồ tập" của cụ Phó. Con số chắc chắn không nhiều, vì ngày xưa đi sứ triều đình không bắt buộc phải vẽ lại hành trình chuyến đi và chẳng phải ai cũng có thể vẽ được.

Ông Quýnh cho biết. trước đây, ông đã hỏi một số cán bộ nghiên cứu Hán Nôm và sử học cũng không thấy tập đồ trình nào như thế. Vì vậy, "Yên sứ trình đồ tập" là một trường hợp đặc biệt. Những giá trị của tập đồ trình này sẽ ngày càng lớn, nhất là về mặt lịch sử, địa lý điều ấy hẳn nhiên - vì nó được vẽ rất chi tiết đến từng ngọn núi, nhánh sông, làng mạc, dân cư nằm hai bên sông mấy chục dặm và được chú rất cẩn thận. Phần cuối có mấy trang nói về chế độ chính trị - quan lại nhà Thanh bấy giờ.

Tập đồ trình cũng cho thấy những biến đổi về mặt lịch sử - địa lý khá cơ bản cả ở Trung Quốc và Việt Nam dù chỉ trong vòng hơn 100 năm qua.

Sau cùng đấy là những giá trị về nghệ thuật đồ họa, hơn 150 bức vẽ là những bức tranh nghệ thuật độc đáo, không có bức nào giống bức nào kể cả những chi tiết có tính ước lệ như thành, kiều (cầu), các đầu đao, núi non, sông suối...

Có bức đúng là tranh thủy mạc như bức vẽ về Hồ Động Đình - một danh thắng nổi tiếng của Trung Quốc.


(Theo TP)

http://www.laodong.com.vn/images3/arr16.gifTrở về (http://javascript<b></b>:history.go(-1);) http://www.laodong.com.vn/images3/email.gifGửi tin (http://javascript<b></b>:sendfriends(110407)) http://www.laodong.com.vn/images3/print.gifBản để in (http://www.laodong.com.vn/pls/bld/folder$.view_item_detail(110407)) http://www.laodong.com.vn/images3/ykien.gifÝ kiến bạn đọc (http://javascript<b></b>:ykbd(40,110407);)