Trong nướcNgày giờ cập nhật: 16.11.2007 - 16:05Mắm tôm đi kiện
Mặc dù đã có kết quả xét nghiệm: 100% mẫu, được lấy ở những nơi nghi ngờ có xác suất mầm bệnh cao nhất, đều âm tính với khuẩn tả, bộ Y tế vẫn chưa có tuyên bố nào “minh oan” cho mắm tôm. Bộ Y tế nói rằng do thời điểm đầu của dịch, 80 - 90% bệnh nhân có tiền sử ăn mắm tôm nên đã nghi rằng mắm tôm là “thủ phạm” của dịch tả. Cuộc “thanh trừng” mắm tôm vì thế đã được tiến hành
Ông Nguyễn Xuân Mịch, 73 tuổi nạn nhân bệnh tả đầu tiên, vào viện Bạch Mai ngày 23.10 và ra viện ngày 5.11.2007. Ảnh : Nguyên Vũ
Lệnh cấm mắm tôm bắt đầu được đưa ra từ sở Y tế Hà Nội: 7 tấn mắm tôm đã bị tịch thu. Tới nay, hơn một nửa đã được mang tới Cầu Diễn “tiêu huỷ”, một nửa khác đang được niêm phong để đấy nằm chờ. Ngày 7.11, thứ trưởng bộ Y tế Trịnh Quân Huấn tuyên bố: “Chúng tôi đã yêu cầu các địa phương có cơ sở sản xuất mắm tôm, mắm tép cần tạm ngưng vận chuyển mắm tôm trong tỉnh cũng như ra ngoài tỉnh. Hiện tại, mắm tôm sẽ bị cấm sử dụng”.
Không có gì đáng ngạc nhiên khi 80% bệnh nhân nói là họ đã ăn mắm tôm trước đó, bởi mắm tôm có hầu như trong mỗi bữa ăn hàng ngày của người dân miền Bắc, miền Trung. Nhưng, cho tới thời điểm đó, không có một bằng chứng xét nghiệm thực tế nào cho thấy trong “nghi can” mắm tôm có chứa vi khuẩn tả.
Thật đáng ngạc nhiên khi một cơ quan như bộ Y tế lại có thể đưa ra một quyết định chuyên môn hoàn toàn không dựa trên một cơ sở “y học thực chứng” nào. Khi 74 mẫu mắm tôm được lấy ở trong Nam, ngoài Bắc, được thử lên thử xuống vẫn không tìm được “tả”, bộ Y tế liền “giả thiết”, trình độ xét nghiệm ở Việt Nam chưa tốt nên “đề nghị tổ chức y tế thế giới (WHO) kiếm giùm nơi có khả năng xét nghiệm vi khuẩn trong mắm tôm”.
Số phận mắm tôm lẽ ra đã phải được nhìn nhận một cách bình tĩnh ngay khi ca bệnh tả đầu tiên được phát hiện, ông Nguyễn Xuân Mịch, 73 tuổi. Ông Mịch từ Thanh Trì, Hà Nội, xuống Ninh Bình ăn cỗ. Mâm cỗ có thịt chó, mắm tôm, nhưng ông Mịch khai rằng ông là người duy nhất trong bàn ăn hôm đó không ăn mắm tôm. Cho tới nay, những người ngồi cùng mâm và có ăn mắm tôm thì không ai mắc dịch, trừ một người không ăn, ông Mịch. Vậy mà “mắm tôm” vẫn được suy đoán là “nghi can” số một trong ca bệnh tả đầu tiên của đợt dịch này.
Việc bộ Y tế “minh oan” cho mắm tôm có thể sẽ dẫn đến một vụ kiện của những người kinh doanh và cả các “fan” của mắm tôm đòi bồi thường thiệt hại do quyết định thiếu cơ sở khoa học này mang lại. Tuy nhiên, sự vội vã của ngành y tế cũng rất có thể được biện minh bởi động cơ quá lo lắng tới sức khoẻ của nhân dân trước “đại dịch” đang xảy ra. Tuy nhiên, nếu vì sức khoẻ của toàn dân mà một bộ phận những người kinh doanh mắm tôm bị thiệt hại thì việc, nếu họ được bồi thường cũng là công bằng. Vấn đề là, bộ Y tế phải sớm giải toả lệnh cấm, đừng làm cho dân nghĩ, có ai đó lại thành thạo mắm tôm hơn Việt Nam ta để phải đi “cầu viện” bên ngoài xét nghiệm lại, thêm tốn kém.
Dịch tả, ngay từ đầu được bộ Y tế công bố là “dịch tiêu chảy cấp”. Cũng như mắm tôm, tuyên bố này của bộ đã khiến cho công việc điều trị của ngành trở nên vất vả. WHO đã từng khuyến cáo các quốc gia về việc thiết lập chính sách kiểm soát dịch tả: “Một khi vi khuẩn tả đã xuất hiện ở một trường hợp trong một vùng nào đó, việc đi xác định liệu các trường hợp còn lại có phải mắc vi khuẩn tả hay không là việc không cần thiết. Khi đã xác định có ít nhất một ca tả, không cần thiết phải báo cáo riêng biệt số ca bệnh xác định và số ca bệnh nghi ngờ mà tất cả phải báo cáo là tả”.
Bộ trưởng bộ Y tế, tuy mới trở lại với ngành, cũng chứng tỏ là ông nắm chắc khuyến cáo đó. Trong Quyết định 4233, ông Nguyễn Quốc Triệu đã nói, một vụ dịch tả coi như được xác định khi chỉ cần có một ca bệnh tả được xác định. Thế nhưng, để cho nó có vẻ như dịch chỉ là “tiêu chảy cấp”, ngành y tế đã “gây gánh nặng cho các phòng xét nghiệm” khi kiểm tra tất cả các bệnh nhân có cùng triệu chứng. Con số bệnh nhân mà bộ công bố “dương tính với phẩy tả” trong thời gian đầu cũng chỉ được bộ ghi nhận từ kết quả xét nghiệm của viện Vệ sinh dịch tễ trung ương, vì thế, nó thấp hơn nhiều con số thực tế nếu tính kết quả xét nghiệm từ cả các cơ sở y tế khác.
Cũng như, việc chỉ “buộc tội” mắm tôm có thể khiến cho dân chúng không cảnh giác đầy đủ từ các nguồn lây lan khác. Cách làm, chỉ đánh giá cao kết quả xét nghiệm của viện Vệ sinh dịch tễ trung ương cũng dễ dẫn đến lòng tin của người bệnh vào khả năng xét nghiệm của các cơ sở y tế còn lại có thể bị lung lay. Một ca đã là dịch tả vậy thì con số 15% bệnh nhân nhiễm khuẩn tả mà ông Triệu tuyên bố đâu có làm thay đổi được tình hình.
Đừng quá mất sức bảo vệ những quyết định có thể đã chưa thực sự chính xác lắm của ngành. Dịch tả đã xuất hiện ở vùng lũ, hãy tập trung sức để ngành y tế tiếp tục phòng chống tốt đại dịch.
Huy Đức