RÙNG MÌNH ĐỌC "TỔ QUỐC RÙNG MÌNH..."



Sáng nay, đọc bài giới thiệu " Tổ quốc rùng mình trong cơn nhậu nhẹt" của Bùi Minh Quốc trên trang Nguyễn Trọng Tạo blog, thấy cứ... gai người! Tại sao đến lúc này, đến ngày hôm nay, người ta vẫn phán đòi như thể "dí súng vào mang tai " bắt nhà thơ phải sửa câu này, chữa câu nọ theo ý mình thì mới cho... công bố?

Một điều trái khoáy: Trong hội trường, công khai oang oang trên các diễn đàn, thì hùa nhau chụp mũ, phê phán, chỉ trích như... nã đạn vào đầu người ta. Rằng tác phẩm này, rằng... lão nhà báo, nhà văn nhà thơ kia là... phản động. Thế nhưng về phòng, chính họ lại cặm cụi chép những câu thơ, những đoạn văn, những bài báo ấy một cách nâng niu, trân trọng vào sổ tay và đêm đêm nhẩm đến thuộc lòng.


"Thời gian và công chúng sẽ là trọng tài công minh với các giá trị". Tôi thích những dòng này của Nguyễn Trọng Tạo.


Trước đây, trong một bài viết của mình, tôi đã trích một luận bình theo kiểu... văng của Nguyễn Quang Lập:

"Anh có thể phê phán, có thể dè bỉu nhưng đừng vùi dập, cấm đoán nó. Cái mới thường không có trong kinh nghiệm của anh, anh dị ứng cũng là chuyện thường tình. Nhưng anh thừa biết có những cái mới hôm nay anh ghét cay ghét đắng, anh tởm đến buồn nôn lên được, thì vài chục năm sau con cháu anh, và cả anh nữa nếu còn sống, lại háo hức đón nhận nó như một báu vật trời cho. Lá cỏ của Whitman là một ví dụ. Vậy thì anh sấn sổ quy chụp cấm đoán nó làm gì. Làm thế anh chỉ bị Hôm Nay nhếch mép cười thầm, quá lắm chỉ văng tục vài câu, còn Ngày Mai sẽ phỉ nhổ anh. Khi đó anh chết rồi anh chẳng biết đâu, nhưng con cháu anh vẫn còn sống nhăn ra đấy, chúng nó phải hứng một đống tủi hổ, liệu anh có sung sướng không? Ngay bây giờ tôi đã nhìn thấy một số bạn văn của mình phải cúi gầm mặt vì những thứ bố mẹ họ đã làm khi còn sống chứ chẳng nói đâu xa. Quy chụp, cấm đoán có thể làm cho anh được chút ít lợi lộc ngày hôm nay, nhưng ngày mai coi chừng anh sẽ bị lịch sử tùng xẻo. Anh ỉa vào cái mới hôm nay, nhất thời anh sướng cái lỗ đít, nhưng coi chừng ngày mai anh sẽ bị người ta ỉa vào mặt anh đấy!".

Mấy hôm trước, báo chí đã loan báo về việc hàng loạt các tác giả, tác phẩm "có vấn đề" được xuất bản trở lại. Đó là hàng loạt những nhân vật lịch sử, hàng loạt những nhà văn diện "có vấn đề", trước đây bị cấm đọc, cấm xuất bản, cấm lưu hành, thì giờ đã bắt đầu được nhìn nhận theo một chiều hướng tích cực và... thân thiện. "Tiểu luận Phạm Quỳnh", tập khảo cứu văn hóa Đông- Tây viết trong giai đoạn 1922-1932 đã được phép xuất bản. Cùng hàng loạt các tác phẩm biên khảo và du ký của ông như "Thượng Chi văn tập", "Phạm Quỳnh - Luận giải văn học và triết học", "Mười ngày ở Huế", "Pháp du hành nhật ký"...đã lần lượt được xuất bản và được giới thiệu một cách trân trọng. Hai cuốn "Từ điển bách khoa Việt Nam" và "Từ điển văn học" cũng đã xuất hiện những dòng giới thiệu thân thế, sự nghiệp của ông một cách... chừng mực, tỉnh táo, nhưng trân trọng. Không riêng Phạm Quỳnh, một số nhân vật "sóng gió" khác như Phan Thanh Giản, Nguyễn Văn Vĩnh cũng đã và đang từng bước được nhìn nhận lại một cách công tâm.

Và, cũng phải kể đến bước đi đột phá của một công ty tư nhân (công ty văn hóa Phương Nam) trong việc ra đời tủ sách về các tác giả tác phẩm của một số nhà văn miền Nam trước 1975. Mở đầu bằng việc tái bản "Nhan sắc", "Cũng đành", "Tiếng sáo người em út", "Đôi mắt trên trời" của Dương Nghiễm Mậu, "Nguyệt đồng xoài" của Lê Xuyên...

Nhà văn Nguyên Ngọc nói về việc này: "Đầu thế kỷ XX, chúng ta có những "người khổng lồ" như Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Phan Khôi. Không phải mọi kiến giải của họ đều đúng đắn, nhưng những vấn đề họ đặt ra đến nay, vẫn còn tính thời sự. Nhận thức là một quá trình, không tránh khỏi những lúc sai lầm, vì thế, cần phải có thái độ khách quan để rút ngắn những sai lầm".

Dịch giả Phạm Toàn thì thẳng thừng: "Tôi không thấy Phạm Quỳnh hoặc Hoàng Cao Khải, Phan Khôi, Trương Tửu... là "có vấn đề" gì cả. Nói thành thực đấy! "Có vấn đề" với ai? "Vấn đề" gì? Nếu ai thấy "có vấn đề" gì thì xin cứ đi sâu vào mà mổ xẻ, xem cái "vấn đề" đó là vấn đề gì và nằm ở cái "vấn đề" nào?... Thử nghĩ xem ngay hôm nay, chúng ta có thể dùng những luận điểm về cải cách giáo dục của Phạm Quỳnh không? "

Thế thì thừa nhận hay cấm đoán, phỉ nhổ chúng hay chịu khó lật đọc mà kiếm tìm điều tưởng cũ vẫn hữu ích đến tận bây giờ?

Đó là sự thừa nhận dù muộn nhưng không muốn không được. Anh không thể chối từ, không thể cấm đoán những tác phẩm đã thành những giá trị sống trong lòng bạn đọc. Nhất là khi anh đã hòa với đại đồng, đã mở và sống cùng cả thế giới, thì càng không thể (và có muốn cũng không làm được) khi cứ đi che mắt, bịt miệng, nhét tai từng người. Dùng sức mạnh và uy quyền chính trị can thiệp vào văn hóa là cưỡng bức tư tưởng.

Dù sao cũng là một... chiều hướng tốt. Đã có sự biết nhìn lại. Mà anh có muốn cấm đoán mãi cũng không được. Cũng như những vần thơ kia, anh oang oang chỉ trích, đay nghiến và cấm đoán trên diễn đàn, nhưng chính anh lại âm thầm, cặm cụi chép vào sổ tay một cách trân trọng và đêm đêm nhẩm đến thuộc lòng. Và đến con cháu anh cũng vậy!

NHẤT blog



<H3 style="MARGIN: 12pt 0in 3pt; TEXT-ALIGN: justify">VỀ MỘT BÀI THƠ CỦA NHÀ THƠ BÙI MINH QUỐC


Nguyễn Trọng Tạo: Anh Bùi Minh Quốc và tôi ngồi ăn trưa với hai nhà văn Công an là Thiếu tướng Khổng Minh Dụ và Đại tá Nguyễn Xuân Hải bên hồ Thiền Quang. Tôi hỏi anh Dụ: “Nghe nói anh đọc bài thơ Tổ quốc rùng mình trong cơn nhậu nhẹt của anh Bùi Minh Quốc trong một cuộc nói chuyện với các cán bộ cao cấp?”. Anh Dụ cười rất hiền: “Nếu anh Bùi Minh Quốc sửa lại câu Khi nhà thơ bị bóp cổ nghẹn lời thì theo mình sẽ công bố được. Có ai bóp cổ nhà thơ đâu? Câu này nghe kinh quá”. Anh Quốc cũng cười hiền: “Người ta bóp nhiều thứ chứ đâu chỉ bóp nhà thơ. Riêng phải cắt cái câu ấy đi cũng đã là bóp rồi”. Anh Hải cười hiền lắng nghe. Tôi cũng cười hiền: “Tôi nghĩ toàn bài mới quan trọng, cái tinh thần toàn bài ấy anh Dụ cũng tâm đắc lắm. Một câu ấy cũng là trong cái tinh thần toàn bài mà thôi. Tôi công bố nhé?”. Anh Dụ cười chọc tôi: “Nguyễn Trọng Tạo có bao giờ nghe tôi đâu”. Tôi cười: “Tôi đang nghe anh mà. Nhưng tôi biết anh cũng thích bài này mà. Nếu in bài thơ này, tôi sẽ viết mấy lời cho vui. Nếu vui thì tâm sẽ nhàn. Mà tâm nhàn thì đọc thơ dễ thông cảm lắm”. Rồi tất cả cùng cười, nâng li.

Từ hôm ấy tôi cứ ngẫm nghĩ mãi về câu thơ mà anh Dụ lưu ý. Anh Dụ cũng có lý của anh. Nhưng đọc lại bài thơ, tôi vẫn thấy xúc động như lần đầu tôi đọc nó cách đã mười mấy năm, anh Quốc gửi cho tôi. Tôi muốn mọi người cùng được biết và cùng được bàn luận về bài thơ này với tinh thần: Thời gian và công chúng sẽ là người trọng tài công minh với các giá trị. Tôi xin phép anh Quốc đưa bài thơ này lên blog. Anh Quốc cười hiền: “Thì mình viết ra để công bố chứ có phải để giấu đâu. Nhưng Tạo viết mấy lời khi công bố thì vui hơn”. Và tôi đã viết mấy lời này. Tôi biết, sau khi đưa bài thơ này lên, gặp lại tôi, chắc anh Dụ lại cười hiền, và, lại nâng li… để vui sống với nhau những ngày cuối đời, chứ không phải để “hạ bút ký hợp đồng cái rẹt” như câu thơ gần cuối bài của nhà thơ Bùi Minh Quốc.



</H3>TỔ QUỐC RÙNG MÌNH

TRONG CƠN NHẬU NHẸT




Còn ai kêu cho những cây thông không biết nói


Khi nhà thơ bị bóp cổ nghẹn lời

Rừng nguyên sinh vung lưỡi rìu quỉ đói

Rắc rắc cây xô cốc chạm quỉ vang cười


Chúng nó nhậu từng cánh rừng dải núi


Từng khoảng trời miệt đất lòng khơi

Nhậu tất cả từ Vua Hùng để lại

Nhậu đến nàng Tô Thị rã thành vôi


Chúng nó nhậu trên thân em trinh bạch


Trên lưng mẹ già còm cõi một đời bom

Con mất xác dưới chân thành Quảng Trị

Mẹ khoét hầm nuôi tiếp biết bao con


Kìa mẹ về run rẩy dưới mưa tuôn


Qua cửa vi-la thấy đàn con ngồi nhậu

Những đứa con thoát chết vụ khui hầm

Đang tưng bừng nâng cốc tụng nhân dân


Tổ Quốc rùng mình trong cơn nhậu nhẹt


Có nghe chăng con cháu ngợi ca Người

Và hạ bút ký hợp đồng cái rẹt

Hợp đồng này giầu đẹp lắm Người ơi !


Đà Lạt 1993


(Bài thơ trích từ Nguyễn Trọng Tạo blog)